I. KHỞI ĐỘNG
TRÒ CHƠI
HỘP QUÀ BÍ MẬT
Histor
y

Câu 1. Kẻ thù xâm lược Việt Nam nửa sau
thế kỉ XIX là

Thực dân Pháp
Histor
y

Câu 2. Lá cờ “Bình Tây Đại Nguyên Soái”
gắn với cuộc khởi nghĩa nào ở miền
Đông Nam kì chống Pháp?
Khởi nghĩa Trương Định
Histor
y

1. Thực dân Pháp

Câu 3. Hiệp ước nào đánh dấu nhà Nguyễn
hoàn toàn đầu hàng thực dân Pháp?
Hiệp ước Hacmang và Patonot.
Histor
y

1. Thực dân Pháp
2. Khởi nghĩa Trương Định

Câu 4: Kết nối 3 đáp án trên để tóm tắt ngắn gọn
về tình hình Việt Nam (1858-1884)
Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta. Nhân dân ta
anh dũng kháng chiến chống Pháp, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa
Trương Định. Hiệp ước Hacmang và Patonot đánh dấu nhà Nguyễn
hoàn toàn đầu hàng, thực dân Pháp hoàn thành xâm lược Việt Nam.

Histor
y
1. Thực dân Pháp

2. Khởi nghĩa Trương Định
3. Hiệp ước Hacmang và Patonot.

B. HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

BÀI 21: PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP CỦA NHÂN
DÂN VIỆT NAM
TRONG NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỈ XIX (TIẾT 1)

Mục tiêu bài học
- Tiết 1 . Trình bày được một số cuộc khởi
nghĩa tiêu biểu trong phong trào Cần Vương
(1885- 1896)
- Tiết 2. Trình bày nét cơ bản của cuôc khởi
nghĩa Yên Thế( 1884- 1913)

1. PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG ( 18851896)
Xem video và đọc thông tin mục 1 SGK tr.85, 86 và trả lời câu hỏi:
Hãy cho biết nguyên nhân bùng nổ của phong trào Cần vương cuối
thế kỉ XIX?

I. PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG ( 1885-1896)

TD Pháp

Cơ bản hoàn thành
xâm lược VN.

Nhân dân

Tiếp tục đấu tranh
chống Pháp

Tình hình nước ta
sau hiệp ước
Hácmăng và Patơnốt
như thế nào?

Triều đình
Phái chủ hoà: đã
đầu hàng Pháp.

Phái chủ chiến (đại
diện là Tôn Thất
Thuyết): vẫn mạnh tay
hành động, chuẩn bị
chống Pháp.

I. PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG (1885- 1896)

TD Pháp:
Cơ bản hoàn thành
xâm lược VN.

Âm mưu tiêu diệt phe
chủ chiến

Triều đình:

Nhân dân:

Phái chủ hoà: đã
đầu hàng Pháp.

Tiếp tục đấu tranh
chống Pháp

Phái chủ chiến (đại
diện là Tôn Thất
Thuyết): vẫn mạnh tay
hành động, chuẩn bị
chống Pháp.

Trước những hành
động của phe chủ
chiến, td Pháp có
Phái chủ chiến âm
quyết
định
mưu
gì?phản công trước.

Lược đồ kinh thành Huế năm 1885

Sử cũ ghi: “ Kinh thành Huế
được xây dựng những năm 1805
- 1820 là một thành vuông, mỗi
bề dài 2,5 km, một mặt giáp sông
Hương, ba mặt có hào sâu,
tường thành xây bằng gạch, đá
cao 10m, trên mặt thành có đủ
trăm đại bác. Trong thành có dư
vạn binh lính.
-

n
Sô
g

- Đêm 4 rạng 5/7/1858, nghĩa quân tấn
công Pháp tại đồn Mang Cá và toà
Khâm sứ.

Nêu diễn biến cuộc phản
công của phái chủ chiến
ở Kinh thành Huế
(7/1885)?

ơ
Hư
ng

- Rạng sáng 5/7/1885, Pháp phản
công. Tôn Thất Thuyết đưa vua
Hàm Nghi rời khỏi kinh thành lên
Tân Sở (Quảng Trị).

Vì sao cuộc phản
công ở Kinh thành
Huế thất bại?
- Do chuẩn bị vội vã
- Quân Pháp mạnh.

Sau cuộc phản công quân
Pháp của phái chủ chiến
bất thành, Tôn Thất
Thuyết đã làm gì?

Trích “Chiếu Cần vương”

“Từ xưa, kế sách chống giặc không ngoài 3 điều: đánh,
giữ, hòa. Đánh thì chưa có cơ hội, giữ thì khó định hẹn
được sức, hòa thì họ đòi hỏi không biết chán.

Tân Sở

(13-7-1885)

HUẾ
Đà Nẵng

QĐ

g
ờn
Trư

Sa

…Nước ta gần đây ngẫu nhiên gặp nhiều việc. Trẫm
tuổi trẻ nối ngôi không lúc nào không nghĩ tới tự cường,
tự trị. Kẻ phái của Tây ngang bức, mỗi ngày một quá
thêm. Hôm trước, chúng tăng thêm binh thuyền đến
buộc theo những điều mình không thể nào làm được…
trong triều đình đắn đo hai điều: cúi đầu tuân mệnh
hay ngồi mất cơ hội, sao bằng nhìn thấy chỗ âm mưu
biến động của địch mà đối phó trước? Vì bằng việc xảy
ra không thể tránh, thì cũng còn có cái việc như ngày
nay để lo tốt cái lợi sau này, ấy là do thời thế xui nên
vậy phàm những người đã cùng dự chia mối lo này,
tưởng cũng tự biết. Biết thì phải dự vào công việc,
nghiến răng dựng tóc thề giết giặc, nào ai là không có
Back
cái lòng như thế?...”

Em hiểu
Cần
vương
nghĩa là
gì?

'' Cần
Vương''
nghĩa là
giúp Vua
cứu nước

Trích “Chiếu Cần Vương”
“Từ xưa, kế chống giặc không
ngoài 3 điều: đánh, giữ, hòa…
Nước ta gần đây ngẫu nhiên gặp
nhiều việc.Trẫm tuổi trẻ nối ngôi,
không lúc nào không nghĩ đến việc
tự cường tự trị. Kẻ Tây ngang bức,
hiện tình mỗi ngày một quá thêm.
Hôm trước chúng tăng thêm binh
thuyền đến, buộc theo những điều
mình không thể làm được;ta chiếu
lệ thường khoản tiếp chúng không
chịu nhận thứ gì.…Phàm những
người cùng được chia mối lo này
cũng đã dư biết.Biết thì phải tham
gia công việc….”

Dụ Cần
Vương
được ban
bố nhằm
mục đích
gì?

Dụ Cân Vương ban bố
nhằm mục đích kêu gọi
văn thân, sĩ phu và nhân
dân đứng lên giúp vua
cứu nước

Tôn Thất Thuyết
(1835-1913)

Vua Hàm Nghi
(1870-1943)

Vua Hàm Nghi tên húy là Ưng
Lịch (em ruột vua Kiến Phúc), lên
ngôi lúc 13 tuổi. Ông là vị vua trẻ
tuổi, yêu nước, có tinh thần chống
Pháp tiêu biểu cho ý chí độc lập
tự cường của dân tộc...Ông bị
Pháp đày sang An-giê-ri năm

Tôn Thất Thuyết sinh ngày
12/5/1835 tại thôn Phú
Môn, xã Xuân Long (Huế).
Ông xuất thân trong gia
đình Hoàng tộc. Từng giữ
chức Phụ chính đại thần,
Thượng thư bộ Binh...Là
một người yêu nước, khẳng
khái, ông cùng Vua Hàm
Nghi đề xướng phong trào

- Nguyên nhân:

Pháp âm mưu tiêu diệt phái chủ chiến

 Tôn Thất Thuyết ra tay trước
- Thời gian: đêm mùng 4 rạng sáng mùng 5/7/1885
- Địa điểm: đồn Mang Cá và Tòa Khâm sứ
 phản công,tàn sát dã man nhân dân ta.
 13/7/1885 vua Hàm Nghi ra chiếu Cần Vương : kêu gọi nhân
dân giúp vua cứu nước.

Vua Hàm Nghi ban chiếu Cần Vương

QUAN SÁT HÌNH 21.1 DỰA VÀO THÔNG TIN HÃY NÊU CÁC
CUỘC KHỞI NGHĨA

Ngô Quang Bích

Nguyễn Văn Giáp

Nguyên Thiện Thuật
Phạm Bành
Phan Đình Phùng

Nguyễn Xuân Ôn

Lê Trực,
Nguyễn Phạm Tuân

Trương Đình Hội
Nguyễn Duy Hiệu,
Trần Văn Dự
Lê Trung Đình,
Nguyễn Tự Tân
Mai Xuân Thưởng

Bãi Sậy
(1883-1892

Hương Khê
(1885-1896

)

)

)

Ba Đình
(1886-1887)

Lược đồ các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần vương

CÁC CUỘC KHỞI NGHĨA TIÊU BIỂU CỦA PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG

Đinh Công Tráng
KN Ba Đình

Nguyễn Thiện Thuật
KN Bãi Sậy

Phan Đình Phùng
KN Hương Khê

THẢO LUẬN NHÓM
Khai thác Tư liệu 21.2, 21.3, mục Nhân vật lịch sử, thông tin mục 1a – 1c SGK
tr.86, 87 và hoàn thành Phiếu học tập số 1:
Nhóm 4 :
-Đặc điểm chung của các

Nhóm 1:

Nhóm 2:

Nhóm 3:

Tìm hiểu về

Tìm hiểu về

Tìm hiểu về

cuộc khởi nghĩa?

khởi nghĩa Bãi

khởi nghĩa Ba

khởi nghĩa

-Cuộc khởi nghĩa điển

Sậy

Đình

Hương Khê

hình nhất của phong
trào Cần vương

Các em hãy theo dõi video về phong trào Cần vương

a. Khởi nghĩa Bãi Sậy (1883 – 1892)
Thời gian

• 1883 – 1892

Lãnh đạo

• Nguyễn Thiện Thuật
• Bãi Sậy, phủ Khoái

Địa bàn hoạt động

Châu

(nay

thuộc

Hưng Yên).
Nguyễn Thiện Thuật (1844 – 1926)

HAI CỬA SÔNG
BẮC NINH
HÀ NỘI
VĂN GIANG
KHOÁI CHÂU

HƯNG YÊN

Vùng căn cứ cuộc khởi nghĩa

Nơi HĐ của nghĩa quân

Lược đồ địa bàn hoạt động của nghĩa quân Bãi Sậy

Nhân vật lịch sử: Nguyễn Thiện Thuật
• Quê quán: làng Xuân Dục, huyện Đường Hào
(nay thuộc tỉnh Hưng Yên).
• Thuộc dòng họ hậu duệ của Nguyễn Trãi.
• Cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy lan rộng ra khắp tỉnh
Hưng Yên và các tỉnh Thái Bình, Hải Dương, liên
kết được với một số lãnh tụ Cần Vương khác như
Tạ Hiện ở Thái Bình, Nam Định,... tạo thành cả
một phong trào sâu rộng ở các tỉnh đồng bằng
Bắc bộ, suốt những năm (1885-1889).

Hình ảnh mô tả cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy trong
đền thờ Nguyễn Thiện Thuật ở xã Xuân Dục,
thị xã Mỹ Hào, Hưng Yên

Ban thờ Tướng quân Nguyễn Thiện Thuật

b. Khởi nghĩa Ba Đình (1886 – 1887)
Thời gian
Lãnh đạo

• 1886 – 1887
• Phạm Bành, Đinh
Công Tráng
• Ba làng Thượng Thọ,

Địa bàn hoạt động

Mậu Thịnh, Mỹ Khê (Ba
Đình, Nga Sơn (Thanh
Hóa)

Đinh Công Tráng (1842 - 1887)

Nhân vật lịch sử: Phạm Bành (1827 – 1867)
• Quê quán: Trương Xá (nay thuộc xã Hòa Lộc, huyện Hậu Lộc,
Thanh Hóa).
• Ông làm quan đến chức Án sát tỉnh Nghệ An.
• Năm 1885, hưởng ứng chiếu Cần Vương, ông bỏ quan về quê
cùng với Hoàng Bật Đạt mộ quân khởi nghĩa.
• Giữa năm 1886 ông cùng Đinh Công Tráng xây dựng căn cứ Ba
Đình nhằm bảo vệ cửa ngõ miền Trung Việt Nam và làm bàn
đạp đánh địch ở đồng bằng.

Nhân vật lịch sử: Đinh Công Tráng (1842 – 1887)
• Quê quán: làng Trinh Xá, huyện Thanh Liêm (nay là xã
Thanh Tân, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam).
• Khi quân Pháp xâm chiếm Bắc Kỳ, ông đến gia nhập đội
quân của Hoàng Kế Viêm, tham gia trận Cầu Giấy ngày
19/5/1883.
• Hưởng ứng Chiếu Cần vương, tháng 2/1886, Đinh Công
Tráng cùng với các đồng đội đã lãnh đạo khởi nghĩa Ba
Đình.

-Căn

cứ Ba Đình được xây dựng ở ba
làng : Mậu Thịnh - Thượng Thọ - Mĩ
Khê thuộc huyện Ngan Sơn - Tỉnh
Thanh Hóa.
-Bao bọc quanh căn cứ là lũy tre dày
đặc và hệ thống hào rộng, rối đến lớp
thành đất cao 3 mét, trên thành có các
lỗ châu mai, phí trong có hệ thống
giao thông hào để tiếp tế ,chiến đấu.
1-Phạm

Bành (1827-1887): ở làng
Tương Xá-Huyện Hậu Lộc-Thanh
Hóa
2-Đinh Công Tráng (1842-1887): ở
làng Tràng Xá-Thanh Liêm-Hà Nam

Diễn biến chính và kết quả
1886: khởi

Nghĩa

nghĩa bùng

quân cuộc

Lược đồ

Khởi

khởi nghĩa

nghĩa Ba

Ba Đình

nổ.

Đình bị
1/1887: Quân Pháp dùng

bắtquân rút
Nghĩa

Chiến đấu

đại bác tấn công, biến

lên Mã Cao

thêm một thời

căn cứ thành biển lửa.

(Thanh Hóa)

gian rồi tan rã.

Dấu tích khởi nghĩa Ba Đình tại Nga Sơn Thanh Hoá.

Đền thờ Đinh Công Tráng ở Thanh Liêm, Hà Nam

c. Khởi nghĩa Hương Khê (1885 – 1896)
Thời gian

• 1885 – 1896

Lãnh đạo

• Phan Đình Phùng
• Căn cứ chính: Hương Khê
(Hà Tĩnh);

Địa bàn hoạt động

• Căn cứ khác: miền Tây
Thanh Hóa, Nghệ An, Hà
Tĩnh, Quảng Bình.

Phan Đình Phùng (1874 –

Nhân vật lịch sử: Phan Đình Phùng
• Quê quán: La Sơn, Đức Thọ, Nghệ An (nay là xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh
Hà Tĩnh).
• Trong TK XIX, ông là sĩ phu Nho giáo nổi bật nhất tham gia vào các chiến dịch
quân sự chống Pháp.
• Trong TK XX, sau khi đã qua đời, Phan Đình Phùng vẫn được những người theo
chủ nghĩa dân tộc tôn vinh như một vị anh hùng dân tộc.
• Phan Đình Phùng hưởng ứng Chiếu Cần Vương, tập hợp sự ủng hộ từ các làng
quê, lập đại bản doanh trên núi Vũ Quang, một nơi có thể nhìn ra pháo đài ven
biển của Pháp.

Diễn biến
10/1893: Cao Thắng hi sinh

Thanh Hóa
Tháng 8/1892 tập kích
thị xã Hà Tĩnh giải
phóng 700 tù chính trị
Nghệ An

Vụ Quang

Ngày17/10/1894 ở
núi Vụ Quang tiêu
diệt hàng chục tên
giặc

Hà Tĩnh

Quảng Bình
Sau trận đánh núi Vụ Quang, Phan Đình
Phùng bị thương nặng và hi sinh 28/12/1895

Diễn biến chính và kết quả

• 2 giai đoạn chính:

1885 – 1888

Hoạt động chính:
• Nghĩa quân tổ chức quy củ,
huấn luyện và tích trữ lương
thực.
• Tự chế tạo súng trường.
Ông Cao Thắng chỉ huy các nghĩa quân rèn đúc
được 350 khẩu súng theo mẫu súng 1874 của Pháp

Súng trường kiểu 1874 của Pháp

Súng trường do Cao Thắng chế tạo

Diễn biến chính và kết quả

• 2 giai đoạn chính:
1888 – 1896

Nghĩa quân
liên tục tổ
chức các trận
tập kích quân
Pháp.

28/12/1895:
Phan Đình
Phùng hi
sinh.

Cuộc khởi
nghĩa duy trì
thêm một
thời gian rồi
tan rã.

Phong
trào Cần
vương
chấm dứt.

Tượng đài cụ Phan Đình Phùng và nghĩa quân
ở vườn quốc gia Vũ Quang, Hà Tĩnh

Ngai thờ với bức tượng đồng chân dung cụ Phan Đình Phùng

TỔNG KẾT PHIẾU HỌC TẬP
SỐ 1

Khởi
nghĩa
Ba
Đình

Thời
gian
1886
1887

Bãi Sậy 18851892

Hương 1885 Khê
1896

Lãnh
đạo

Địa bàn

Phạm
Bành,
Đinh
Công
Tráng
Nguyễn
Thiện
Thuật

Căn cứ Ba
Đình thuộc
huyện Nga
Sơn-Thanh
Hóa
Vùng lau sậy
thuộc tỉnh
Hưng Yên

Phan
Đình
Phùng,
Cao
Thắng

Thanh Hóa,
Nghệ An, Hà
Tĩnh, Quảng
Bình.

Hoạt động chính

Kết quả

+ 12 –1886 đến 1/1887
Thất bại
cuộc khởi nghĩa diễn ra
quyết liệt, đẩy lui nhiều đợt
tấn công của địch
+ 1883 –1889: Nghĩa quân Thất bại
chiến đấu quyết liệt chống
Pháp. 1889 - 1892: Nguyễn
Thiện Thuật sang Trung
Quốc => Phong trào tan rã
+ 1885 –1888: xây dựng
Thất bại
lực lượng . + 1889 –1896:
Chiến đấu ác liệt giữa nghĩa
quân và Pháp.

b.) Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu:
Khởi
nghĩa
Ba Đình

Thời gian

Lãnh đạo

1886 1887

Phạm Bành, Đinh
Công Tráng

Bãi Sậy

1885- 1892

Nguyễn Thiện Thuật Vùng lau sậy thuộc tỉnh Hưng
Yên

Hương Khê 1885 - 1896 Phan Đình Phùng,
Cao Thắng

Địa bàn
Căn cứ Ba Đình thuộc huyện
Nga Sơn-Thanh Hóa

Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh,
Quảng Bình.

Kết quả
Thất bại
Thất bại
Thất bại

c.)Ý nghĩa:
+ Tiếp nối truyền thống yêu nước của nhân dân Việt Nam
+ Làm tiêu hao một bộ phận sinh lực quân Pháp.
+ Góp phần làm chậm quá trình bình định Việt Nam của Pháp.
+ Để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho các cuộc đấu tranh yêu nước sau này

C. LUYỆN TẬP

Câu 1: Vì sao phong trào Cần vương thất bại?
A. Địa hình bất lợi trong quá trình đấu tranh.
B Thiếu một giai cấp tiên tiến đủ sức lãnh đạo.
B.
C. Vua Hàm Nghi bị thực dân Pháp bắt.
D. Không được tầng lớp nhân dân ủng hộ.
Câu 2. Phái chủ chiến mở cuộc phản công quân Pháp tại những
địa điểm nào?
A Đồn Mang Cá, Tòa Khâm Sứ
A.
B. Đồn Mang Các và Đại Nội
C. Tòa Khâm Sứ và Hoàng Thành
D Tòa Khâm Sứ và Tân Sở

Câu 3: Cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất trong phong trào Cần vương là
cuộc khởi nghĩa nào?
A. Khởi nghĩa Ba Đình
B. Khởi nghĩa Bãi Sậy
C.
c Khởi nghĩa Hương Khê.
D. Khởi nghĩa Yên Thế
Câu 4: Mục tiêu của phong trào yêu nước Cần Vương là gì?
A Đánh đế quốc, giành lại độc lập dân tộc, khôi phục lại chế độ phong kiến.
A.
B. Lật đổ chế độ phong kiến, giành độc lập dân tộc.
C. Đánh đổ phong kiến, đế quốc giành độc lập.
D. Đánh đế quốc thành lập nước cộng hòa.

Câu 5. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự thất bại của phong trào
Cần vương là gì?
A. Triều đình đã đầu hàng thực dân Pháp
B. Phong trào diễn ra rời rạc, lẻ tẻ
C Thiếu đường lối lãnh đạo đúng đắn và sự chỉ huy thống nhất
C.
D. Thực dân Pháp mạnh và đã củng cố được nền thống trị ở Việt Nam
Câu 6. Phong trào Cần Vương thất bại đã đặt ra yêu cầu cấp thiết gì
đối với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân ta?
A.Phải liên kết các phong trào đấu tranh thành một khối thống nhất
B. Huy động kháng chiến của toàn dân để giành độc lập
C
C. Phải có giai cấp tiên tiến lãnh đạo với đường lối đấu tranh phù hợp.
D. Phải tăng cường sức mạnh quân sự để có thể đương đầu với Pháp

D. VẬN DỤNG
Em hãy tìm hiểu thêm về các cuộc đấu tranh chống Pháp
những năm cuối thế kỉ XIX : tên cuộc khởi nghĩa, thời gian,
người lãnh đạo, lực lượng tham gia, địa bàn hoạt động,
những trận đánh tiêu biểu