AI NHANH NHẤT

Từ ngữ mới
Kinh tế tri thức
Năng lượng xanh
Máy bay không người lái
Sốt giá
Dữ liệu lớn
Thư viện số
Thư điện tử

Từ ngữ đã có
Kinh tế + tri thức

Tiết 93. THỰC HÀNH
TIẾNG VIỆT

I.
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Sự phát triển của ngôn ngữ:
nghĩa mới của từ ngữ và từ
ngữ mới

- Từ vựng của một
ngôn ngữ luôn vận
động, phát triển cùng
với sự vận động, phát
triển của xã hội.

- Hình thức phát triển:
+ Phát triển nghĩa của từ
ngữ trên cơ sở nghĩa gốc
của nó.
+ Sáng tạo từ ngữ mới
trên cơ sở từ ngữ đã có.
+ Tiếp nhận từ ngữ tiếng
nước ngoài

a. Phát triển nghĩa của từ ngữ trên cơ sở nghĩa gốc của nó.
Ngôi sao

Chuột

Nhận xét

Thiên thể nhìn thấy Thú gặm nhấm, mõm Nghĩa gốc
như điểm sáng lấp lánh nhọn, tai bầu dục, đuôi
trên bầu trời ban đêm thon dài, thường phá hoại
mùa màng và có thể bệnh
dịch hạch
Người đạt thành tích
nổi bật trong biểu diễn
nghệ thuật hoặc hoạt
động thể thao, được
công chúng khan giả
hâm mộ”

Bộ phận của máy tính,
khi chuyển động trên mặt
phẳng cho phép làm
chuyển dịch con chạy
trên màn hình.

Sự phát triển nghĩa (nghĩa
mới) dựa trên điểm tương
đồng giữa các đối tượng
biểu thị.
 Mới xuất hiện nhưng
được sử dụng rộng rãi

b. Sáng tạo từ ngữ mới trên cơ sở từ ngữ đã có

Từ ngữ mới

Từ ngữ đã có

Kinh tế tri thức

Kinh tế + tri thức

Năng lượng xanh

Năng lượng + xanh

Máy bay không người lái

Máy bay + không + người lái

Sốt giá

Sốt + giá

Dữ liệu lớn

Dữ liệu + lớn

Thư viện số

Thư viện + số

Thư điện tử

Thư + điện tử

c. Tiếp nhận từ ngữ tiếng nước ngoài

- Internet
- Mít tinh
- (quần) jean
- Nhạc (pop)
- Photocopy

II.
LUYỆN TẬP

- Vòng 1: Cả lớp cùng làm bài tập 1,
GV chọn 8 bạn hoàn thành nhanh nhất,
đúng nhất để tham gia tiếp vòng 2
- Vòng 2: GV chọn 4 bạn hoàn thành nhanh và đúng nhất
(bài 2) để tham gia vòng 3
- Vòng 3: GV chọn 2 bạn hoàn thành nhanh và đúng nhất
(bài 3) để tham gia vòng chung kết
- Vòng chung kết: GV phát PHT, bạn nào nhanh và đúng
nhất sẽ dành chiến thắng
Lưu ý: các bạn HS còn lại trong lớp tiếp tục hoàn thành tất
cả các bài tập

Bài 1
Bên cạnh nghĩa gốc, các từ ngân
hàng, cổng, gạo cội, lăn tăn còn
có nghĩa chuyển mới xuất hiện. Hãy
xác định nghĩa mới của mỗi từ và
đặt câu với từ được theo nghĩa mới
đó.

Từ ngữ
Nghĩa chuyển mới
Đặt câu
(nghĩa gốc)
Ngân hàng Kho lưu trữ (thông tin, đề thi, máu..) Từ năm học này, trường tôi
bắt đầu xây dựng ngân hàng
đề thi.
Cổng
- Thiết bị dùng để đồng bộ việc - Máy tính của bạn kết nối
chuyển dữ liệu giữa đơn vị xử lí với máy chiếu bằng cổng
trung tâm của máy tính với các thiết VGA hay cổng HDMI.
bị ngoại vi hoặc giữa các máy tính
với nhau trong một mạng máy tính. - Cổng thông tin điện tử là
- Cổng thông tin điện tử: trang thông kênh cung cấp thông tin
tin tích hợp các kênh thông tin, các thốnh nhất, tập trung của cơ
dịch vụ và ứng dụng theo một quan nhà nước trên môi
phương thức thống nhất, thông qua trường mạng.
một điểm truy cập duy nhất.

Từ
Nghĩa chuyển mới
Đặt câu
ngữ
(nghĩa
gốc)
Gạo Rất giỏi, rất có tài nghệ Anh ấy là một
cội do đã có thâm niên diễn viên gạo
trong nghề.
cội.
Lăn
tăn

Còn có những điều băn, Về nội dung
chưa thật yên tâm, này, anh còn
thoải mái
lăn tăn điều gì
không?

Bài 2
Tìm từ ngữ mới trong tiếng Việt
được hình thành theo hai cách
sau (mỗi cách tìm 2 từ ngữ).
a. Tạo từ ngữ mới trên cơ sở những từ
ngữ đã có sẵn trong tiếng Việt
b. Tiếp nhận từ ngữ tiếng nước ngoài

a. Từ ngữ mới được
tạo trên cơ sở từ ngữ
có sẵn: điện thoại di
động, đặc khu kinh tế,
sở hữu trí tuệ, trà sâm,
đồng hồ điện, cơn sốt
vàng, cơn sốt đất, vua
hàng hiệu

b. Tiếp nhận từ
ngữ tiếng nước
ngoài: mít tinh,
bốc, ten-nít, xà
phòng

Bài 3

Đọc các đoạn thơ sau trong bài “Mưa xuân” và thực hiện yêu cầu nêu
bên dưới:
a. Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay
Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy
Hội chèo làng Đặng đi ngang ngõ,
Mẹ bảo: “Thôn Đoài hát tối nay”.
b. Lòng thấy giăng tơ một mối tình
Em ngừng thoi lại giữa tay xinh
Hình như hai má em bừng đỏ
Có lẽ là em nghĩ đến anh.
Yêu cầu
(1) Xác định nghĩa của các từ ngữ in đậm trong các đoạn thơ
(2) Cho biết nghĩa nào là nghĩa chuyển của từ ngữ đa nghĩa.

a. Nghĩa của các từ in đậm
- Phơi phới: Trong từ điển, từ phơi phới có hai
nghĩa: “ở trạng thái mở rộng, tung bay trước gió” và
“vẻ vui tươi đầy sức sống của cái gì đang phát triển,
đang dâng lên mạnh mẽ”. Nghĩa trong VB: (mưa
xuân) bay trong gió, biểu đạt sức sống của mùa
xuân, đồng thời kín đáo diễn tả tâm trạng phấn chấn,
vui tươi trong lòng người thiếu nữ.
- Giăng tơ có nghĩa gốc là “hoạt động của con nhện làm cho sợi tơ căng,
thẳng ra theo mọi hướng tạo thành tổ để bắt mồi”. Trong câu thơ, Nguyễn
Bính dùng để chỉ trạng thái tình cảm yêu đương lan toả, giăng mắc khắp
tâm hồn người thiếu nữ.

b. Trong hai trường hợp
trên:
+ Nghĩa thứ 2 của từ đa nghĩa
phơi phới được coi là nghĩa
chuyển
+ Nghĩa của giăng tơ trong
câu thơ mang màu sắc tu từ,
gắn với sáng tạo riêng của
nhà thơ trong trường hợp cụ
thể, không mang tính chất ổn
định của nghĩa từ vựng.

Ví dụ
a. Em là con gái trong khung cửi
Dệt lụa quanh năm với mẹ già
Lòng trẻ còn như cây lụa trắng
Mẹ già chưa bán chợ làng xa.
b. Thôn Đoài vào đám hát thâu đêm
Em mải tìm anh chả thiết xem.
Chắc hẳn đêm nay dường cửi lạnh
Thoi ngà nằm nhớ ngón tay em
c. Bữa ấy mưa xuân đã ngại bay
Hoa xoan đã nát dưới chân giày
Hội chèo làng Đặng về ngang ngõ
Mẹ bảo: "Mùa xuân đã cạn ngày"

BPTT

Tác dụng

VD
a.
b.

c.

BPTT
Tác dụng
So sánh: - Gợi lên tâm hồn trong trắng, ngây thơ của người thiếu nữ.
“như”
- Thể hiện tình cảm yêu mến, trân trọng của nhà thơ dành cho
cô gái.
Nhân hoá: - Giúp người đọc cảm nhận hình ảnh giường cửi, thoi ngà
giường cửi không có người dệt, thiếu hơi ấm bàn tay con người nên lạnh
lạnh, thoi lẽo, nằm lặng lẽ.
ngà nằm - Diễn tả tình cảnh cô đơn, lẻ loi của người thiếu nữ khi
nhớ..
không gặp được người mà cô mong đợi
- Tâm trạng bùi ngùi, cảm thương của nhà thơ dành cho người
thiếu nữ.
Nhân hoá: - Miêu tả hình ảnh mưa cuối mùa xuân thưa thớt, hạt mưa
mưa xuân không dày mà chỉ lác đác bay trong gió.
đã ngại - Khơi gợi người đọc liên tưởng tới tâm trạng ngại ngần, e dè
bay
của cô gái sau những lần lỡ làng.

Ai là người may mắn
Trong tiếng Việt có những
từ ngữ được cấu tạo theo
mô hình:
X+ thông minh (ngôi nhà
thông minh, người tiêu dùng
thông minh). Hãy tìm thêm
những từ ngữ mới được cấu
tạo theo mô hình trên