TERPEN
TERPEN
ĐỊNH NGHĨA
- Terpen : Hydrocarbon nguồn gốc thảo mộc
- Đơn vị : Isopren C5H8
nC5H8 (C5H8)n
- Cộng hợp đầu đuôi
PHÂN LOẠI
n = 1 Hemiterpen
n = 2 Monoterpen nhị hợp
n = 3 Sesquiterpen tam hợp
n = 4 Diterpen tứ hợp
n = 6 Triterpen
n = 8 Tetraterpen
. . . . . . . . . . . . . . .
n = n Polyterpen (cao su) trùng hợp
TERPEN
MONOTERPEN
C10H16
0 vòng, 3 nối đôi
1 vòng, 2 nối đôi
2 vòng, 1 nối đôi
TERPEN
MONOTERPEN
Myrcen (nguyệt quế, hoa bia)
Cetodialdehyd
[O]
7-metyl-3-metylenoctadien-1,6
Hydro hóa  decan
Diels-Alder
Ozon hóa
MONOTERPEN KHÔNG VÒNG
Ocimen (hoa bia, basilic)
Aldehyd
pyruvic
[O]
2,6-dimetyloctatrien-1,5,7
Alcol của monoterpen mạch hở
Geraniol (trans) Nerol (cis) Citronellol
3,7-dimethyl-2,6-octadienol-1
3,7-dimethyl-6-octenol-1
Geranial (trans) Neral (cis) Citronellal
Citral a Citral b
MONOTERPEN KHÔNG VÒNG
Aldehyd của monoterpen mạch hở
Đóng vòng tạo khung p-mentan
MONOTERPEN KHÔNG VÒNG
HÓA TÍNH
Đóng vòng tạo khung p-mentan
MONOTERPEN KHÔNG VÒNG
HÓA TÍNH
Đóng vòng theo hướng tạo vòng ionon
MONOTERPEN KHÔNG VÒNG
HÓA TÍNH
Là thành phần của a và b-caroten : tiền vit A
p-cymen p-mentan
? KHUNG CO B?N
MONOTERPEN
MONOTERPEN MỘT VÒNG
LIMONEN VÀ ĐỒNG PHÂN
1,8-mentadien
() limonen : TD cam, chanh
() limonen : TD bạc hà, chanh, nhựa thông
() limonen : TD thông
MONOTERPEN 1 VÒNG
Chất lỏng không màu, mùi chanh,
bp = 175-176C
Racemic hóa ở 250C
Làm hương liệu, nguyên liệu tổng hợp hữu cơ

LIMONEN VÀ ĐỒNG PHÂN
1,8-mentadien
MONOTERPEN 1 VÒNG
Đồng phân của limonen (lý thuyết : 14)
a b g Terpinolen a b
terpinen phellandren
MONOTERPEN 1 VÒNG
Tổng hợp limonen
Isopren Limonen
LIMONEN VÀ ĐỒNG PHÂN
1. Chưng cất từ tinh dầu thực vật
Tinh chế cách tạo dẫn xuất cộng Br2 kết tinh
Khử hóa bằng Zn
2. Phản ứng Diels-Alder
1,8-dichloro-p-mentan
1,2,8,9-tetrabromo-p-mentan
- Cộng hợp (với HX hay halogen)
MONOTERPEN 1 VÒNG
HÓA TÍNH
a-terpinen Ascaridol 2,3-epoxycineol-1,4
trị giun đũa
- Oxy hóa
150C
MONOTERPEN 1 VÒNG
HÓA TÍNH
MENTHOL
MONOTERPEN 1 VÒNG
Tinh thể, mp = 43C
Có tính sát trùng nhẹ : kem đánh răng, thuốc ho
Trợ tiêu hóa, chống co thắt, an thần : dầu xoa
Làm chất thơm trong công nghiệp thực phẩm
Chống chỉ định ở trẻ sơ sinh.

3-hydroxy-p-mentan
MENTHOL

Từ TD bạc hà (Mentha piperita) :
Chưng cất, làm lạnh để kết tinh : (-) menthol
menthol 3-hydroxy-p-mentan
m-cresol
thymol
MONOTERPEN 1 VÒNG
- Tổng hợp hóa học : khử hóa thymol
Điều chế :
Đồng phân : 3 C* vị trí 1, 3 và 4
MENTHOL
MONOTERPEN 1 VÒNG
Phản ứng : nhóm OH
ester hóa : menthol > iso > néoiso > néo
oxy hóa : menthol  menthon
[O]
[O]
MENTHOL
MONOTERPEN 1 VÒNG
cis-terpin-1,8
1,8-dihydroxy-p-mentan

- Terpin hydrat : ngậm 1 H2O

Chất kết tinh không tan trong nước, chỉ tan trong cồn

- Ứng dụng : làm thuốc ho (long đàm, giảm tiết đàm)

- Điều chế : từ a-pinen
từ limonen
từ 1,8-dichloro-p-mentan

cis-TERPIN
MONOTERPEN 1 VÒNG
cis-TERPIN
 Tính chất : phản ứng loại nước
a-terpineol
cineol-1,8
MONOTERPEN 1 VÒNG
CINEOL-1,8 (EUCALYPTOL)
Cineol-1,8
1,8-epoxy-p-mentan
1,3,3-trimethyl-2-oxabicyclo[2.2.1]octan
- Thiên nhiên : TD tràm (Eucalyptus), bạch đàn
- Điều chế : loại nước từ cis-terpin-1,8
- Ứng dụng : sát trùng và trị ho
MONOTERPEN 1 VÒNG
MONOTERPEN
MONOTERPEN HAI VÒNG
MONOTERPEN 2 VÒNG
NHÓM PINAN
Pinen : tinh dầu thông (50-60%)
Chất lỏng mùi đặc biệt, tan trong dung môi hữu cơ
Dùng để chế sơn verni.
Ngành Dược : điều chế terpin  thuốc ho
a-pinen
b-pinen
2,6,6-trimethylbicyclo[3.1.1]hepten-2(3)
6,6-dimethylbicyclo[3.1.1]hepten-2(10)
Tính chất của pinen
Phản ứng cộng hợp
Chuyển vị Wagner
Phản ứng oxy hóa  acid norpinic  norpinon
MONOTERPEN 2 VÒNG
NHÓM PINAN
NHÓM CAMPHAN
CAMPHOR
Dạng phẳng
Dạng lập thể
MONOTERPEN 2 VÒNG
Chất rắn có mùi đặc biệt, dễ thăng hoa
Mp = 179C
Có tính quang hoạt
Điều chế Camphor
NHÓM CAMPHAN
MONOTERPEN 2 VÒNG
Thiên nhiên : (+) camphor và (-) camphor
Tổng hợp từ a-pinen : hh racemic (±) camphor
a-pinen
(±) camphor
chloro-isobornyl
isoborneol
Tính chất của Camphor
Phản ứng khử
Phản ứng sulfon hóa
NHÓM CAMPHAN
MONOTERPEN 2 VÒNG
Muối Na : Cortonyl® trợ tim
DITERPEN C20H32
PHYTOL
3,7,11,15-tetrametyl-2-hexadecen-1-ol (E)
: Thủy phân diệp lục tố
Gốc Phytyl : cấu trúc Vitamin K1 và E
Vitamin K1
a-toccopherol (vitamin E)
(hydro hóa)
TETRATERPEN C40H64
Carotenoid : tiền sinh tố A
a-caroten
b-caroten
Vit A1
Vit A2
a-ionon
b-ionon
b-ionon
b-ionon
POLYTERPEN
Cao su thiên nhiên : cis poly-isopren, PM  400 000
Có trong nhựa cây cao su 25-40%
Dưới tác dụng acid : trầm hiện thành khối đặc
Tan trong dung môi hữu cơ : benzen, ether, ether dầu hỏa
Đun nóng với S được cao su lưu hóa tăng tính đàn hồi, không tan trong dung môi hữu cơ