BÀI 1:

TẠO LẬP THẾ
GIỚI (THẦN

VĂN BẢN 1: THẦN TRỤ TRỜI
(Thần thoại Việt Nam)
(Mai Thị Minh Thanh 0981727377 THPT Trưng Vương-Quy Nhơn

KHỞI ĐỘNG

Em đã đọc truyện
thần thoại nào của
Việt Nam? Hãy kể lại
cho cả lớp cùng nghe.

Thần Bếp
Thần Đất
Thần Lửa

 Các vị thần ở cõi Đất

Các vị thần ở cõi Nước

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I
1

Tìm hiểu chung
Thể loại thần thoại

Phiếu học tập 01: Tìm hiểu về thể loại thần thoại

 
Khái niệm
Đặc
1.Không gian
điểm 1.Thời gian
hình 1.Cốt truyện
thức 1.Nhân vật

Đặc điểm
 
 
 
 
 

Khái niệm

Đặc điểm
hình thức

Là một trong những thế loại truyện dân gian ra đời
trong xã hội nguyên thuỷ, kể về sự tích các vị thần sáng
tạo thế giới tự nhiên và văn hoá, thể hiện sự nhận thức
và lí giải thế giới còn thô sơ của con người thời cổ, qua
đó cũng thể hiện khát vọng hiểu biết, chinh phục tự
nhiên và mơ ước về cuộc sống tốt đẹp của họ.
1. Không gian - Không gian vũ trụ đang trong quá trình tạo lập
2. Thời gian
3. Cốt truyện
4. Nhân vật

- Không xác định nơi chốn cụ thể.
- Thời gian cổ sơ, không xác định
- Mang tính vĩnh hằng.
Xoay quanh câu chuyện về việc sáng tạo thế giới, con
người và muôn loài của các vị thần.
Thường là thần, có sức mạnh phi thường; gắn với công
việc sáng tạo thế giới và sáng tạo văn hoá.

* Phân loại thần thoại Việt Nam

Thần thoại suy nguyên

Nhằm hình dung, lí giải về
sự hình thành thế giới tự
nhiên, nguồn gốc con người và
vạn vật; nhân vật chính là các
vị thần sáng tạo thế giới

* Phân loại thần thoại Việt Nam

Thần thoại sáng tạo

Có các nhân vật chính là các
anh hùng thần thoại và anh
hùng văn hoá.

Một số thần thoại Việt Nam

Aê
Ađiê
Ải
Đăng
Đeng

Thần
Trụ
Trời
Thần
thoại Việt
Nam
Ông
Chày
bà
Chày

Ải Lậc
Cậc
Ông
Chống
Trời

3. Văn bản
“Thần Trụ trời”

a. Xuất xứ: Theo Nguyễn Đổng Chi, Lược
khảo về thần thoại Việt Nam, Trung tâm
Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia,
NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2003, tr 67.

b. Cốt truyện
*Nhân vật chính:
Thần Trụ trời

Các sự việc chính

Giới thiệu
bối cảnh
thần Trụ
trời xuất
hiện

Những việc làm của
thần Trụ trời (công trạng
của thần): đắp cột chống
trời để phân chia trời
đất; phá cột chống trời
khi trời đã cao vừa ý.

Sự xuất
hiện các vị
thần khác
để tiếp tục
công việc
kiến thiết
ra thế giới

*Tóm tắt
Thưở trời đất còn là một
đám hỗn độn, tăm tối, xuất
hiện một vị thần to lớn đã
dùng sức mạnh của mình
đào đất, đắp cột để chống
trời khiến trời được đẩy
lên cao. Khi trời đã được
đẩy lên cao, thần phá cột
chống trời, khiến đất đá
vung khắp nơi, làm cho
mặt đất chỗ cao chỗ thấp.

*Tóm tắt
Tương truyền di tích cột
đó chính là núi Thạch
Môn thuộc về Sơn Tây
ngày nay. Sau thần Trụ
trời, còn có một số vị
thần khác tiếp tục công
việc kiến thiết ra thế giới
như thần đào sông, thần
tát biển, thần nghiền cát,
thần nghiền sỏi,…

c. Nội dung
khái quát
Đoạn trích kể về công trạng của
thần Trụ trời, qua đó thể hiện cách
giải thích, hình dung của con người
cổ đại về thế giới tự nhiên.

II

Đọc – hiểu chi tiết
1. Không gian và thời gian trong truyện
PHIẾU HỌC TẬP 01:

Yêu cầu: Tìm hiểu không gian – thời gian trong thần thoại

 

Dẫn chứng

Nhận xét

Không gian

 

 

Thời gian

 

 

1. Không gian và thời gian trong truyện
Thời
gian

Thuở ấy chưa có thế gian, chưa
có muôn vật và loài người.

Trời đất chỉ là một vùng hỗn độn
tối tăm và lạnh lẽo

Không
gian

1. Không gian và thời gian trong truyện

Thời gian cổ sơ, phiếm chỉ, mang tính
ước lệ và không gian vũ trụ nguyên
sơ, đang trong quá trình tạo lập.

2. Nhân vật thần thoại: Hình tượng thần Trụ trời
PHIẾU HỌC TẬP 02:
Yêu cầu: Tìm hiểu nhân vật thần thoại: Thần Trụ trời

Phương diện thể Chi tiết thể hiện
hiện
a. Hình dáng
…………………
b. Việc làm
………………
c. Tính cách
…………………
d. Công trạng
…………………

Nhận xét
…………………
…………………
…………………
…………………

2. Nhân vật thần thoại: Hình tượng thần Trụ trời
a. Hình
dáng

- Chân dài không thế tả xiết;
- Chân bước một bước cứ như từ đỉnh núi này sang đỉnh
núi kia.
=> Chí tiết kì ảo, tưởng tượng tô đậm nét phi thường, kì lạ
của vị thần.

b. Việc
làm

- Đội trời lên rồi đào đất, đá đắp thành một cái cột vừa to
vừa cao để chống trời.
- Sau khi cột chống khô, thần phá cột đá đi rồi ném vung
đá và đất đi khắp mọi nơi mọi chỗ.

2. Nhân vật thần thoại: Hình tượng thần Trụ trời

c. Tính cách Chăm chỉ, miệt mài, cần mẫn: “Thần hì
hục, vừa đào, vừa đặp, chẳng bao lâu,
cột đá cứ cao dần, cao dần và đẩy vòm
trời lên mãi phía mây xanh mù mịt”

2. Nhân vật thần thoại: Hình tượng thần Trụ trời

d. Công trạng

Có công sáng tạo ra vũ trụ: Tạo ra trời đất, biển,
núi non. Đây là khởi nguyên hình thành vũ trụ:
“Từ đó trời đất mới phân đôi. Đất phẳng như cái
mâm vuông, trời trùm như cái bát úp, chỗ trời đất
giáp nhau gọi là chân trời”; thần phá cột đá tạo
nên các hòn đảo, gò, đống, dải đồi cao,..; chỗ thần
đào đất đắp cột nay thành biển rộng.

3. Ý nghĩa của
truyện thần thoại
“Thần Trụ trời”

 Hình tượng thần Trụ trời chính là
cách hình dung, lí giải về sự hình
thành thế giới tự nhiên, nguồn
gốc vũ trụ của con người thời cổ.
Có thể nhận thấy, cách nhận thức
và lí giải về nguồn gốc của người
thời cổ còn rất thô sơ.
Kì tích của thần Trụ trời đồng
thời phản ánh vẻ đẹp riêng của
cuộc sống lao động, tín ngưỡng
và văn hóa của người Việt từ xa
xưa.

 Truyện thần thoại mang vẻ
đẹp “một đi không trở lại”
tạo nên sức hấp dẫn riêng
của văn học dân gian, thể
hiện niềm tin thiêng liêng
của con người cổ sơ về một
thế giới mà ở đó vạn vật
đều có linh hồn. Niềm tin
ấy vẫn còn nguyên vẹn sức
hấp dẫn với con người hiện
đại hôm nay và mai sau.

 Ngoài nhân vật chính là thần
Trụ trời, truyện còn nhắc đến 6
ông thần khác gắn với việc giải
thích các sự vật, hiện tượng tự
nhiên: thần làm sao, thần đào
sông, thần tát biển, thần nghiền
cát nghiền sỏi, thần trồng cây,
thần rừng. Qua đó, câu chuyện
thể hiện khát khao sống hài hoà
với tự nhiên của con người.

4. Đặc sắc nghệ thuật
PHIẾU HT 03 :
TÌM HIỂU CÁC YẾU TỐ NGHỆ THUẬT ĐẶC SẮC CỦA VĂN BẢN

Nội dung cần tìm hiểu
1. Các chi tiết kì ảo, hoang đường
2. Xây dựng nhân vật
3. Cốt truyện
4. Ngôn ngữ

Đặc điểm – Ý nghĩa
 
 
 
 

Các chi tiết kì ảo

Thân thể to lớn, chân
dài không tả xiết, thần
bước một bước cứ như
từ vùng này sang vùng
nọ hay từ đỉnh núi này
sang đỉnh núi kia.

Đội trời lên rồi đào đất,
đá đắp thành một cái
cột vừa to vừa cao để
chống trời, sau đó phá
cột đá đi rồi ném vung
đá và đất đi khắp mọi
nơi mọi chỗ…

1

Ý nghĩa của
những chi
tiết kì ảo

2

Chi tiết kì ảo thể hiện trí tưởng
tượng của dân gian về sức
mạnh của vị thần Trụ trời trong
công cuộc tạo lập nên thế giới. 

Cũng có lúc chi tiết kì ảo
chỉ đơn giản nhằm lý giải
những hiện tượng tự nhiên.

Xây dựng nhân vật chức năng: có ý nghĩa
cắt nghĩa, lí giải các hiện tượng tự nhiên và
đời sống xã hội, thể hiện niềm tin của con
người cổ sơ cũng như những khát vọng tinh
thần có ý nghĩa lâu dài của nhân loại.
Cốt truyện đơn giản, ngắn gọn nhưng hấp
dẫn, sinh động, có những chi tiết bất ngờ thú
vị thể hiện trí tưởng tượng bay bổng, lãng
mạn, sức sáng tạo kì diệu của dân gian, góp
phần làm nên sức cuốn hút và sức sống lâu
bền cho thần thoại Việt.

Ngôn ngữ tự sự thể
hiện lối tư duy hồn
nhiên, chất phác của
người cổ đại.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
Chi tiết
tưởng
tượng
kì ảo.

Xây
dựng
nhân
vật
chức
năng.

Thời gian phiếm
chỉ, mang tính
ước lệ và không
gian vũ trụ với
nhiều cõi khác
nhau.

Ngôn
ngữ tự
sự hồn
nhiên.

Cốt truyện
đơn
giản
nhưng hấp
dẫn,
sinh
động,
có
những chi
tiết bất ngờ
thú vị.

2. Nội dung, ý nghĩa

Truyện kể về vị
thần Trụ trời
đắp cột chống
trời, tạo lập
nên trời và đất.

Qua câu chuyện
Thần Trụ trời,
người nguyên thủy
thể hiện cách nhận
thức và lí giải về
sự hình thành thế
giới tự nhiên.

3. Những điều cần chú ý khi tìm hiểu thể loại thần
thoại:
Các yếu tố
đặc trưng của
truyện thần
thoại: không
gian, thời
gian, cốt
truyện, nhân
vật.

Các chi tiết
tiêu biểu,
nhân vật và Nội dung bao
mối quan hệ quát và thông
của chúng
điệp, giá trị
trong tính của tác phẩm
chỉnh thể của
tác phẩm.

Những điểm
gần gũi về nội
dung giữa các
truyện thần
thoại thuộc
các nền văn
hoá khác
nhau.

LUYỆN
TẬP

Nhóm 1, 2
Câu hỏi 1. Cách giải
thích các hiện tượng tự
nhiên trong truyện thần
thoại Thần Trụ trời có
đặc điểm gì giống và
khác các truyền thuyết
đã học ở lớp 6 như
Thánh Gióng, Sự tích
Hồ Gươm?

Nhóm 3, 4

Câu hỏi 2. Cách hình dung và
miêu tả đất, trời trong câu “đất
phẳng như cái mâm vuông,
trời trùm lên như cái bát úp…”
trong truyện Thần Trụ trời gợi
cho em nhớ đến truyền thuyết
nào của người Việt Nam? Hãy
tóm tắt truyền thuyết ấy và chỉ
ra điểm tương đồng giữa hai
tác phẩm.

Câu hỏi 1:
* Giống nhau: Đều giải thích bằng các chi tiết hoang
đường, kì ảo:
- Truyện thần thoại Thần Trụ trời: Vũ trụ vốn là cõi
hỗn độn, nhờ có thần Trụ trời đắp đất tạo cột chống
trời, làm cho trời và đất tách rời nhau.

Câu hỏi 1:
- Truyền thuyết Thánh Gióng:
+ Những bui tre đằng ngà ở huyện Gia Bình vì ngựa
phun lửa bị cháy mới ngả sang màu vàng.
+ Những vết chân ngựa sắt nay hoá thành những ao đầm
liên tiếp.
+ Lửa đã thiêu cháy một làng, về sau gọi là làng Cháy.

Câu hỏi 1:
- Truyền thuyết Sự tích Hồ Gươm: giải thích tên gọi Hồ
Gươm hay hồ Hoàn Kiếm thông qua câu chuyện Đức
Long Quân cho vua Lê Lợi mượn gươm để đánh giặc, khi
giặc ta thì sai Rùa Vàng đến đòi. Tương truyền gươm và
rùa đã chìm đáy nước, người ta vẫn còn thấy vật gì sáng
le lói ở đáy hồ xanh.

Câu hỏi 1:
*Khác nhau:
- Cách giải thích tự nhiên của Thần thoại: hoàn toàn là hư
cấu theo trí tượng tượng phong phú của nhân dân xa xưa.
- Cách giải thích của truyền thuyết: giải thích cảnh vật địa
phương gắn với các yếu tố lịch sử, liên quan tới lịch sử
theo quan niệm nhân dân.

Câu hỏi 2

- Cách hình dung và miêu tả đất, trời trong câu “đất
phẳng như cái mâm vuông, trời trùm lên như cái
bát úp,…” trong truyện Thần Trụ trời gợi nhớ đến
truyền thuyết “Sự tích bánh chưng, bánh dày” của
người Việt Nam.
- HS tóm tắt truyền thuyết “Sự tích bánh chưng,
bánh dày”

Câu hỏi 2

- Điểm tương đồng giữa hai tác phẩm:
+ Đều đưa ra lí giải sự xuất hiện của một hiện
tượng tự nhiên hay sự ra đời của nét văn hoá.
+ Đều xuất hiện chi tiết mô tả cách hình dung của
người xưa về hình dáng của không gian vũ trụ, thế
giời (trời hình tròn, đất hình vuông).

Nhiệm vụ 2.

Vẽ hoặc miêu tả bằng lời
về hình ảnh thần Trụ trời
theo hình dung, tưởng
tượng của em

Nhiệm vụ 3
Tìm đọc một số truyện
thần thoại Việt Nam và
thế giới. Chọn một tác
phẩm mà bạn yêu thích
để chỉ ra các yếu tố đặc
trưng của truyện thần
thoại: cốt truyện, thời
gian, không gian, nhân
vật, lời kể,…

2. Nhiệm vụ 2
Hình dung và vẽ tranh
hoặc dựa vào văn bản
truyện để miêu tả bằng lời.

3. Nhiệm vụ 3:
Ví dụ: Thần thoại Nữ oa vá trời (Trung Quốc)
- Cốt truyện: Truyện kể về sự việc các vị thần đánh nhau, một cột chống trời ở
phía Tây Bắc bị sập, gây tai họa khủng khiếp cho con người. Bà Nữ Oa – người
sinh ra muôn loài đã không quản khó khan, vất vả ngày đêm vá trời để cứu loài
người. 
- Thời gian: phiếm chỉ, không xác định.
- Không gian: không gian vũ trụ (trời)
- Nhân vật chính: bà Nữ Oa
- Ngôi kể: Ngôi số 3

VẬN DỤNG

Dãy 1

Câu 1. Ngoài thần Trụ
trời, em có biết hiện tượng
tự nhiên nào được gắn với
các vị thần? Hãy chia sẻ.

Dãy 2
Câu 2. Trong thần thoại
các nước khác, em có
biết vị thần nào có công
trạng giống thần Trụ
trời trong thần thoại
Việt Nam không? Hãy
chia sẻ câu chuyện về vị
thần đó.