Giáo viên : Vũ Thị Bích Thủy
NGữ VĂN 7
Xem hình, đoán từ trái nghĩa
nhắm – mở
khóc – cười
chậm
nhanh -
Nhanh như sóc
Chậm như rùa
Mắt nhắm mắt mở
Kẻ khóc người cười
Đầu – Đuôi
Đầu voi – đuôi chuột
1
2
3
4
Tiết 48:
Thành ngữ
THÀNH NGỮ
Tiết 48:
Nước non lận đận một mình,
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
Hình thức thảo luận 4 nhóm.
Thời gian: 4 phút
Nội dung: Hoàn thiện yêu cầu vào bảng sau
Nước non lận đận một mình,
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
Có thể thay vài từ, chêm xen một vài từ khác hoặc đổi vị trí của các từ trong cụm từ trên có được không?
Từ đó, hãy rút ra nhận xét về hỡnh th?c và n?i dung của cụm từ trên?
K?t lu?n chung ?
- Lên ghềnh xuống thác.
- Lên xuống ghềnh thác.
- Lên trên thác xuống dưới ghềnh.
- Lên thác cao xuống ghềnh sâu.
- Lên núi xuống ghềnh
- Lên núi xuống rừng.
- Leo thác lội ghềnh.
Kết cấu lỏng lẻo, không chặt chẽ ,rời rạc
Không thể thay thế, chêm xen hay hoán đổi vị trí
Hình thức
Nội dung
Ý nghĩa của cụm từ sẽ thay đổi
vì nó là cụm từ có cấu tạo cố định
Lên thác xuống ghềnh
THÀNH NGỮ
Cụm từ có cấu tạo cố định
 Chỉ sự gian nan, vất vả, khó khăn, nguy hiểm.
Ý nghĩa hoàn chỉnh
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
 Lưu ý:
Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng tính cố định của thành ngữ cũng chỉ là tương đối.
Lên thác xuống ghềnh
Năm châu bốn biển
Nhanh như chớp
Mưa to, gió lớn
Giải thích nghĩa của các thành ngữ sau?
Thảo luận nhóm bàn: thời gian 4p
Lên thác xuống ghềnh
Năm châu bốn biển
Khắp thế giới có năm châu lục và bốn đại dương (biển)
Bắt nguồn từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó
Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh …
- Chỉ sự gian lao vất vả khó khăn nguy hiểm
Nhanh như chớp
Rất nhanh , chỉ trong khoảnh khắc. (Như ánh chớp loé lên rồi tắt ngay)
Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa( So sánh)
 Nghĩa chuyển ( nghĩa bóng)
Ẩn dụ
Mưa to, gió lớn
Trời mưa rất to kèm theo gió lớn
Bắt nguồn từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó
Giải thích nghĩa của các thành ngữ sau?
Hãy giải thích nghĩa của thành ngữ “thượng lộ bình an”?
Thượng: trên
Lộ: đường
Bình: yên
An : vui vẻ
Trên đường đi gặp (yên vui) may mắn vui vẻ.
Thành ngữ Hán Việt
=> Muốn hiểu nghĩa của thành ngữ Hán Việt thì phải hiểu từng yếu tố Hán Việt trong thành ngữ
b.“Tôn sư trọng đạo” là thành ngữ nói lên lòng kính trọng và sự tôn vinh nghề giáo viên.
d. Nhõn dõn ta cú t?c ch?n ng�y l�nh thỏng t?t d? l�m nh?ng vi?c l?n.
Tìm thành ngữ trong các câu sau?
Xác định vị trí của các thành ngữ đó?
Thảo luận nhóm bàn: thời gian 4p
b.“Tôn sư trọng đạo” là thành ngữ nói lên lòng kính trọng và sự tôn vinh nghề giáo viên.
Vị ngữ
Chủ ngữ
Phụ ngữ của cụm danh từ
Bảy nỗi ba chìm
Tôn sư trọng đạo
tắt lửa tối đèn
Phụ ngữ cụm động từ
d. Nhõn dõn ta cú t?c ch?n ng�y l�nh thỏng t?t d? l�m nh?ng vi?c l?n.
ngày lành tháng tốt
Câu có sử dụng thành ngữ
Câu không sử dụng thành ngữ
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non.
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Long đong, phiêu bạt với nước non
Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào bắt nạt thì em chạy sang…
Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi khó khăn, hoạn nạn, nguy hiểm có đứa nào bắt nạt thì em chạy sang…
Câu thơ, câu văn, lời nói sử dụng thành ngữ giúp diễn đạt ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.
So sánh hai cách nói sau, cách nói nào ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao?
Nước mắt cá sấu
 sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu
Nhìn hình đoán thành ngữ
Chuột sa chĩnh gạo
Rất may mắn, gặp được nơi sung sướng, đầy đủ, nhàn hạ
Gạo
Rừng vàng biển bạc
 Rừng và biển đem lại nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá.
Ếch
Ngồi
đáy
giếng
Bài tập: Hãy viết một đoạn văn nêu cảm xúc của em về hình ảnh người phụ nữ trong văn bản “Bánh trôi nước” của Hồ Xuân Hương (độ dài từ 3- 5 câu) trong đó có sử dụng thành ngữ
GỢI Ý
- Hình thức: đọan văn độ dài 3-5 câu
-Nội dung: người phụ nữ trong văn bản “Bánh trôi nước”
- Phương thức :biểu cảm
Yêu cầu sử dụng thành ngữ
TÌM TÒI MỞ RỘNG:
Học bài:
+ Thế nào thành ngữ.
+ Sử dụng thành ngữ.
Bài tập:
+ Hoàn thành các bài tập vào vở.
+ Sưu tầm thêm các thành ngữ theo yêu cầu của bài tập 4/145 SGK.
- Chuẩn bị bài mới: Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
Kính chúc quý thầy cô
sức khỏe, hạnh phúc
Chúc các em học sinh chăm ngoan, học giỏi
* Bài tập 1:
Tìm và giải thích nghĩa của thành ngữ:
a. Đến ngày lễ Tiên Vương. Các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì. (Bánh chưng, bánh giầy)
b. Một hôm, có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua đó. Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng: “ Người này khỏe như voi. Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu”. Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em. Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời. (Thạch Sanh)
c. Chốc đà mười mấy năm trời,
Còn ra khi đã da mồi tóc sương.
(Truyện Kiều)
a. - Sơn hào hải vị: những món ăn ngon, quý hiếm được lấy từ trên rừng,dưới biển.
- Nem công chả phượng: những món ăn ngon, quý được trình bày đẹp.
b. Khỏe như voi: rất khỏe.
- Tứ cố vô thân: mồ côi, không có ai thân thiết, ruột thịt.
c Da mồi tóc sương: chỉ người già, tóc đã bạc, gia đã nổi đồi mồi.
Thầy bói xem voi
Ếch ngồi đáy giếng
Con Rồng cháu Tiên
Kể vắn tắt các truyền thuyết và ngụ ngôn tương ứng để thấy rõ lai lịch của các thành ngữ: Con Rồng cháu Tiên, Ếch ngồi đấy giếng, Thầy bói xem voi.
Nhìn hình đoán thành ngữ
Ăn cháo đá bát.
 Sự bội bạc, phản bội, vong ơn.
Trò chơi tìm cho nhanh , giải cho đúng
So sánh thành ngữ và tục ngữ

Cấu tạo
Nội dung
Vai trò ngữ pháp
Lời……tiếng nói
Một nắng hai….
Ngày lành tháng….
No cơm ấm….
ăn
sương
tốt
áo
Bách ………bách thắng
Sinh …....lập nghiệp
Chân cứng đá……
Máu chảy…….mềm
cơ
Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn
ruột
mềm
chiến