1
2
3
Các hình ảnh này được tạo ra như thế nào?
4
BÀI 28
TIA X
I. Phát hiện tia X
II. Cách tạo tia X
III. Bản chất và tính chất của tia X
1.Bản chất
2.Tính chất
3. Công dụng
IV. Thang sóng điện từ
TIA X
6
(1845- 1923)
Bài 28: TIA X
Ai là người phát hiện ra tia X?
-Khi làm thí nghiệm với ống phóng tia Catot, ông phát hiện có 1 bức xạ phát ra. Bức xạ này mắt không nhìn thấy, nhưng làm đen tấm kính ảnh được gói kín và đặt trong hộp.
Thí nghiệm của Roentgen -1895
8
Thí nghiệm: dùng tia X chụp ảnh bàn tay, thấy được cấu tạo của xương bên trong bàn tay .
-> Chứng minh được khả năng đâm xuyên của tia X. Mang lại cho Roentgen giải Noben vật lí đầu tiên 1901
 Kết luận: Mỗi khi một chùm tia catôt – tức một chùm electron có năng lượng lớn – đập vào một vật rắn thì vật đó phát ra tia X.
9
1. Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge):
Catot K
Anot A
Ống thủy tinh rút chân không
Dây nung vonfram
10
1. Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge):
- Catốt K: bằng kim loại, hình chỏm cầu.
- Anốt A: bằng kim loại, có khối lượng nguyên tử lớn, điểm nóng chảy cao, và được làm nguội bằng dòng nước khi hoạt động.
11
+
Anốt
TiaX
Catốt
-
F
F’
Nước làm nguội
Minh họa hoạt động ống Culitgio
2. Hoạt động
12
? Đặt hiệu điện thế vài ch?c kilơvôn giữa anôt và catôt, các electron phát xạ ra từ d�y nung FF`, được tăng tốc trong điện trường mạnh đến đập vào anơt A làm phát ra tia X.
+
Anốt
Catốt
-
F
Nước làm nguội
F’
2. Hoạt động
14
Bài 28: TIA X
III. Bản chất và tính chất của tia X
1. Bản chất
 Tia X là sóng điện từ có bước sóng từ 10-11m đến 10-8m
2. Tính chất
 a. Tính chất nổi bật và quan trọng nhất là khả năng đâm xuyên. (Tia X có bước sóng càng ngắn thì khả năng đâm xuyên càng lớn)
 Điều gì làm nên sự khác biệt giữa 2 bức ảnh?
Ánh sáng nhìn thấy khi gặp vật cản có thể bị hấp thụ hoặc phản xạ.
Tia X khi gặp vật cản có thể xuyên qua vật cản .
Tia X cùng bản chất với tia tử ngoại, vậy bản chất của tia X là gì?
15
+ Tia X đi qua được các vật không trong suốt đối với ánh sáng như gỗ, giấy, các mô mềm như thịt, da..
TC1: Khả năng đâm xuyên
16
+ Đối với kim loại có nguyên tử lượng càng lớn thì tia X khó qua hơn.
Ví dụ: Tia X dễ dàng xuyên qua 1 tấm nhôm dày vài xentimet, nhưng bị chặn bởi lớp chì vài milimet
Bài 28: TIA X
III. Bản chất và tính chất của tia X
17
Bài 28: TIA X
III. Bản chất và tính chất của tia X
1. Bản chất
2. Tính chất
a.Tính chất nổi bật và quan trọng nhất là khả năng đâm xuyên.
b. Làm đen kính ảnh.
c. Làm phát quang một số chất( platino, bari, xianua).
d. Làm ion hóa không khí.
e. Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào…
f. Gây ra hiện tượng quang điện ở hầu hết các kim loại.
18
Tia x
a.Tính chất nổi bật và quan trọng nhất là khả năng đâm xuyên.
b.Làm đen kính ảnh.
c. Làm phát quang một số chất
d. Làm ion hóa không khí.
e. Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào.
f. Gây ra hiện tượng quang điện ở hầu hết các kim loại.
Tia tử ngoại
a.Tác dụng lên kính ảnh.
b.Kích thích sự phát quang một số chất.
c.Gây ra một số phản ứng hóa học.
d. Làm ion hóa không khí.
e. Có tác dụng sinh học: diệt khuẩn
f. Gây ra hiện tượng quang điện ở hầu hết các kim loại.
=> Tia X có đủ các tính chất của tia tử ngoại, đó là bằng chứng về sự đồng nhất bản chất giữa 2 loại tia này.
Hãy so sánh tính chất của tia X với tia tử ngoại?
19
Bài 28: TIA X
III. Bản chất và tính chất của tia X
3. Công dụng
- Trong y học: chiếu điện, chụp điện, chuẩn đoán, chữa bệnh ung thư nông, diệt khuẩn…
Chụp X-quang chuẩn đoán bệnh
Tìm các vật thể lạ lọt vào cơ thể
Điều trị ung thư
-Trong công nghiệp: Tìm khuyết tật bên trong các vật đúc bằng kim loại, tinh thể
- Trong giao thông: Kiểm tra hành lí của các hành khách đi máy bay.
1 hành khách có mang vũ khí: súng, dao
- Trong PTN: nghiên cứu thành phần, cấu trúc vật rắn
ống nanô cacbon(đường kính vài
nanômét), chiều dài cỡ micrômét
20
THẢO LUẬN NHÓM
Câu 1: Có nên để tia X tác dụng lâu lên cơ thể con người hay không?
Câu 2: Nếu phải làm việc trong môi trường
thường xuyên tiếp xúc với tia X, theo em cần làm gì để tránh tác dụng sinh lí của tia X lên cơ thể người?
21
Câu 1: Không nên để tia X tác dụng lâu lên cơ thể con người, vì tia X có khả năng, hủy diệt tế bào, thay đổi cấu trúc tế bào, làm tế bào tang nguy cơ bị đột biến gây ra bệnh ung thư.
Câu 2: Do tia X chỉ có thể xuyên qua dễ dàng một số kim loại có nguyên tử khối nhỏ nên ta có thể sử dụng những kim loại khó đâm xuyên để ngăn chặn tia X, ví dụ như kim loại Chì.
22
Vì sao trong các phòng chụp
X-quang, người ta thường sử dụng các tấm chắn bằng chì?
Áo chì bảo vệ khi chụp X-quang
23
Năm 1900, trong khi đang nghiên cứu các bức xạ phát ra từ sự phân rã hạt nhân Radi ( Ra) một nhà hóa học và vật lý học người Pháp Paul Villard phát hiện ra một bức xạ mới .Tia bức xạ này được Ernest Rutherford đặt tên là "gamma" vào năm 1903.
24
Tia gamma:
- Sinh ra do phân rã hạt nhân
- Cùng bản chất với tia X (cũng là sóng điện từ, nhưng bước sóng ngắn hơn ( dưới 10-11m), khả năng đâm xuyên mạnh hơn); Khả năng ion hóa cao của tia gamma dẫn đến nó rất nguy hiểm với các sinh vật sống.
Ứng dụng: - Phương pháp xạ phẫu định vị bằng tia gamma.
- Định vị trong vũ trụ.
25
Bài 28: TIA X
Em hãy nêu các sóng hoặc bức xạ có bản chất là sóng điện từ?
Sóng vô tuyến, tia hồng ngoại, tử ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia X, tia gamma
27
Bài 28: TIA X
Bước sóng:
*Sóng vô tuyến: từ vài mét-> vài km
*Tia hồng ngoại: 760nm-> vài mm
*Ánh sáng nhìn thấy: 380nm -> 760nm
*Tia tử ngoại: vài nm -> 380nm
*Tia X: 10-11m -> 10-8 m
*Tia gamma: nhỏ hơn 10-11m
Theo bước sóng giảm dần:
Sóng vô tuyến- tia hồng ngoại- ánh sáng nhìn thấy- tia tử ngoại- tia X-tia gamma.
Em hãy sắp xếp các sóng hoặc các tia sau theo thứ tự bước sóng giảm dần : Sóng vô tuyến, ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại, tia hồng ngoại, tia gamma, tia X?
Ánh sáng nhìn thấy
Tia hồng ngoại
Tia tử ngoại
Sóng vô tuyến
Tia Rơnghen
Tia Gamma
Sóng điện từ theo bước sóng giảm dần:
IV. Thang sóng điện từ
Giữa các vùng, tia không có ranh giới rõ rệt mà nối liền nhau tạo thành một phổ liên tục
29
Bài 28: TIA X
IV. Thang sóng điện từ
- Sóng vô tuyến, tia hồng ngoại, ánh sáng thông thường, tia tử ngoại, tia X và tia gamma, đều có cùng bản chất là sóng điện từ, chỉ khác nhau về tần số hay bước sóng dẫn đến sự khác nhau về tính chất và công dụng của chúng.
- Các sóng này tạo thành một phổ liên tục gọi là thang sóng điện từ.
- Các tia có bước sóng dài thì dễ quan sát hiện tượng giao thoa. Các tia có bước sóng càng ngắn tính đâm xuyên càng mạnh.( giao thoa mạnh nhất là song vô tuyến, đâm xuyên mạnh nhất tia gamma)
30
IV. THANG SÓNG ĐIỆN TỪ
Sóng vô tuyến
Tia hồng
ngoại
Tia tử
ngoại
Tia X
Máy phát vô tuyến
Vật nóng
dưới 5000C
Ánh sáng khả kiến
Vật nóng
trên 20000C
ống Rơnghen
Sự phân hủy
hạt nhân
? (m)
Củng cố
Bản chất tia X: là sóng điện từ
Tính chất:
Công dụng:
Thang sóng điện từ
32
Câu 1. Tia X là
A. dòng hạt mang điện tích. B. sóng điện từ có bước sóng rất ngắn
C. sóng điện từ có bước sóng dài. D. Bức xạ nhìn thấy được.



TRẮC NGHIỆM
33
Câu 2. Tính chất nào sau đây không là tính chất chung của tia X và tia tử ngoại ?
A. có khả năng đâm xuyên.
B. làm ion hóa chất khí.
C. làm phát quang một số chất.
D. có tác dụng lên kính ảnh.



TRẮC NGHIỆM
34
Câu 3. Sắp xếp đúng thứ tự của các tia theo sự tăng dần của bước sóng trên thang sóng điện từ
A. Tia hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia X, tia tử ngoại.
B. Tia tử ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia X, tia hồng ngoại.
C. Tia tử ngoại, tia hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia X.
D. Tia X, tia tử ngoại, ánh sáng nhìn thấy, sóng vô tuyến



TRẮC NGHIỆM
Câu 4: Chọn câu trả lời sai? Tia X:
A. Làm ion hóa không khí
B. Có tác dụng mạnh lên kính ảnh
C. Là sóng điện từ có bước sóng dài
D. có tần số lớn hơn tần số tia tử ngoại.
TRẮC NGHIỆM
Câu 5: Chọn câu trả lời sai khi nói về tia X:
A.Tia X có khả năng Ion hóa không khí.
B.Tia X có thể chữa bệnh còi xương.
C.Tia X có tác dụng làm phát quang nhiều chất
D.Tia X có khả năng đâm xuyên mạnh.
TRẮC NGHIỆM