“

“

Hoạt động cả lớp: ( Thời gian:5 phút )
Yêu cầu: Nghe bài hát và nêu cảm nhận của em về vai

trò của tiếng Việt.

1

T ừ đ ơn

2

Từ phức

3

Phân biệt từ phức:
- Từ ghép
 
- Từ láy

4

Thành ngữ

- là tập hợp từ cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

5

Nghĩa của từ

- là nội dung (sự vật, tính chất, hoạt động, quan hệ …) mà t ừ
biểu thị
 

6

Từ nhiều nghĩa

7

- chỉ gồm một tiếng
 
- gồm hai hoặc nhiều tiếng
 
 
 
- là từ phức được tạo bằng cách ghép các tiếng có quan hệ với
nhau về nghĩa
- là từ phức có quan hệ láy âm giữa các tiếng

- là từ có nhiều nghĩa khác nhau
 
Hiện tượng chuyển - là hiện tượng thay đổi nghĩa của từ, tạo ra những từ nhiều
nghĩa của từ
nghĩa

II. Luyện tập
Bài 2 (P1 -122):
Hoạt động cả lớp
Luyện trí

Yêu cầu: Sắp xếp các từ sau vào
hai cột thích hợp :
ngặt nghèo, nho nhỏ , lạnh lùng ,
đưa đón , tươi tốt , bọt bèo , xa xôi,
mong muốn , rơi rụng , gật gù,
bó buộc, giam giữ , cỏ cây,
lấp lánh, nhường nhịn.

TỪ GHÉP

TỪ LÁY

Tiết 36
TỔNG KẾT TỪ VỰNG (T1)
II. Luyện tập
Bài tập 3 (PI – 123)

“

Hoạt động cá nhân (2 phút)

Yêu cầu : Trong các từ láy sau đâu, từ láy nào có
sự “giảm nghĩa” từ láy nào có sự “tăng nghĩa'' so
với nghĩa gốc?
trăng trắng, sạch sành sanh, đèm đẹp, sát sàn sạt,
nho nhỏ, lành lạnh, nhấp nhô, xôm xốp.

Bài tập 3
Yêu cầu : Trong các từ láy sau đâu, từ láy nào có sự “giảm
nghĩa” từ láy nào có sự “tăng nghĩa'' so với nghĩa gốc?
trăng trắng, sạch sành sanh, đèm đẹp, sát sàn sạt,
nho nhỏ, lành lạnh, nhấp nhô, xôm xốp.

“

Từ láy có sự “giảm nghĩa” Từ láy có sự “tăng nghĩa”
trăng trắng
sạch sành sanh
đèm đẹp
sát sàn sạt
nho nhỏ
nhấp nhô
lành lạnh
nhấp nhô

Hoạt động nhóm (5p): Yêu cầu

Đọc bài tập 2 (pII)/SGK/Tr123 và trả lời câu hỏi sau: Trong những tổ hợp từ
sau, tổ hợp nào là thành ngữ, tổ hợp nào là tục ngữ (Đánh dấu X vào ô tương
ứng)? Giải thích nghĩa của mỗi thành ngữ, tục ngữ đó?

STT

Tổ hợp từ

Thành ngữ

Tục ngữ

a

gần mực thì đen, gần đèn thì sáng

 

 

b

đánh trống bỏ rùi

 

 

c

chó treo mèo đậy

 

 

d

được voi đòi tiên

 

 

Giải thích nghĩa

STT

Tổ hợp từ

Thành
ngữ

Tục ngữ

Giải thích nghĩa

X

- Hoàn cảnh, môi trường xã hội có ảnh hưởng
quan trọng đến tính cách, đạo đức của con
người.
- Làm việc không đến nơi đến chốn, bỏ dở, thiếu
trách nhiệm.

a

gần mực thì đen, gần đèn  
thì sáng

b

đánh trống bỏ rùi

X

 

c

chó treo mèo đậy

 

X

d

được voi đòi tiên

X

 

- Tham lam, được cái này lại muốn cái khác hơn.

e

nước mắt cá sấu

X

 

- Sự thông cảm, thương xót giả dối nhằm đánh
lừa người khác.

- Muốn giữ gìn thức ăn, với chó thì phải treo lên,
với mèo thì phải đậy lại.

* Bài tập 2 (III)/ trang 123: Hoạt động cả lớp
Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập
- Đọc yêu cầu bài tập 2 (III)/SGK/Tr123 và trả lời câu hỏi: Chọn cách
hiểu đúng trong những cách hiểu sau và giải thích vì sao?
a. Nghĩa của từ mẹ là “người phụ nữ, có con, nói trong quan hệ với
con”.
b. Nghĩa của từ mẹ khác với nghĩa của từ bố ở phần nghĩa “người phụ
nữ, có con”
c. Nghĩa của từ mẹ không thay đổi trong hai câu: Mẹ em rất hiền và
Thất bại là mẹ thành công.
d. Nghĩa của từ mẹ không có phần nào chung với nghĩa của từ bà.

- Chọn cách hiểu (a)
- Không chọn (b) vì nghĩa của từ “mẹ” chỉ khác nghĩa của “bố” ở phần nghĩa
“người phụ nữ”
- Không chọn (c) vì trong 2 câu này, nghĩa của từ “mẹ” có thay đổi. Nghĩa của
“mẹ” trong “Mẹ em rất hiền” là nghĩa gốc, còn nghĩa của từ “mẹ” trong “Thất
bại là mẹ thành công” là nghĩa chuyển.
- Không chọn (d) vì nghĩa của từ “mẹ” và nghĩa của từ “bà” có phần nghĩa
chung là “người phụ nữa”.

- Từ “hoa” trong “thềm hoa, lệ hoa” được dùng theo
nghĩa chuyển.
- Tuy nhiên không thể coi đây là hiện tượng chuyển
nghĩa làm xuất hiện từ nhiều nghĩa, vì nghĩa chuyển này
của từ “hoa” chỉ là nghĩa chuyển lâm thời, nó chưa làm
thay đổi nghĩa của từ, chưa thể đưa vào từ điểm.

- GV giao nhiệm vụ cho HS thực hiện ở nhà:
Viết đoạn văn bộc lộ cảm xúc của em về mái
trường, thầy cô. Trong đoạn văn có sử dụng từ
ghép, từ láy (gạch chân dưới các từ ghép, từ
láy đó)?

4. HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC:
- Hoàn thành bài tập 4 (II)/SGK/Tr123
- Nắm chắc kiến thức của bài học và hoàn thiện các
bài tập được giao.
- Chuẩn bị bài "Tổng kết về từ vựng" (Tiếp theo)
+ Xem lại kiến thức về: từ đồng âm, từ đồng nghĩa,
từ trái nghĩa; cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ;
trường từ vựng.

* Bài tập 2 (IV)/ trang 124: Hoạt động cặp đôi (3p)
Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập
- Đọc yêu cầu bài tập 2 (IV)/SGK/Tr124 và trả lời câu
hỏi:
Trong hai câu thơ sau, từ hoa trong thềm hoa, lệ hoa
được dùng theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển? Có thể
coi đây là hiện tượng chuyển nghĩa làm xuất hiện từ
nhiều nghĩa được không? Vì sao?
Nỗi mình thêm tức nỗi nhà,
Thềm hoa một bước lệ hoa mấy hàng!
(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

2/

TỪ

TỪ ĐƠN

TỪ GHÉP

TỪ GHÉP
ĐẲNG LẬP

TỪ PHỨC

TỪ LÁY

TỪ LÁY
TỪ GHÉP
CHÍNH PHỤ HOÀN TOÀN

TỪ LÁY
BỘ PHẬN

LÁY ÂM

LÁY VẦN