Tri thức ngữ văn
Thơ song
thất lục
bát

Ghép nối để
tìm khái
niệm và đặc
điểm thể

Tìm được các từ ngữ phù hợp trong ma trận để điền vào chỗ trống
(1) thể thơ; (2) dân tộc; (3) cố định; (4) biến thể
(5) vần lưng; (6) vần chân; (7) vần lưng; (8) vần chân
Thể thơ
Vần chân

Cố định
vần lưng

dân tộc
biến thể

a. Khái niệm
Song thất lục bát là ...(1)... có nguồn gốc ...(2)..., kết hợp đan xen
từng cặp câu 7 tiếng (song thất) với từng cặp câu 6 và 8 tiếng (lục
bát). Bài thơ song thất lục bát có thể được chia khổ hoặc không, số
câu thơ trong mỗi khổ thơ cũng không ...(3) Tương tự thể lục bát,
song thất lục bát cũng có hiện tượng ...(4)...: có khi bài thơ mở đầu
bằng cặp lục bát chứ không phải cặp song thất; có khi một số cặp lục
bát liền nhau sau đó mới có cặp song thất; có khi số chữ của các câu
thơ không theo quy định.

b. Đặc điểm
Về vần, thơ song thất lục bát sử dụng cả ...(5)... (yêu vận) và ...(6)...
(cước vận). ...(7)... được gieo ở tiếng thứ tư (hoặc thứ sáu) của câu
thơ 8 tiếng (hiệp vần với tiếng cuối của câu thơ 6 tiếng ngay trước
nó) và tiếng thứ ba (hoặc thứ năm) của câu thơ 7 tiếng (hiệp vần với
tiếng cuối của câu thơ 7 tiếng liền trước nó). ...(8)... được gieo ở
tiếng cuối của tất cả các câu thơ.

Chốt kiến
thức

1. Khái niệm
- Là thể thơ có nguồn gốc dân tộc, kết hợp đan xen từng cặp câu 7
tiếng (song thất) với từng cặp câu 6 và 8 tiếng (lục bát).
- Có thể được chia khổ hoặc không, số câu thơ trong mỗi khổ cũng
không cố định.

…Ăn gan ấy mới hầu thỏa dạ,

Song thất

Uống huyết kia mới hả giận này.
Ví dù gan nát, óc lầy,
Cho rằng da ngựa bọc thây cũng
đành…
(Phan Kế Bính, bản dịch Dụ chư tì tướng hịch
văn)

Lục bát

Biến thể
Lục bát

Lục bát

Lục bát

Trời Hậu Giang, tù và dậy rúc
Song thất
Phèng la kêu, trống giục vang đồng
Đường quê đỏ rực cờ hồng
Giáo gươm sáng đất, tầm vông nhọn trời
Quyết một trận, quét đời nô lệ
Song thất
Quăng máu xương, phá bẻ xiềng gông!
Hỡi ôi! Việc chửa thành công
Hôm nay máu chảy đỏ đồng Hậu Giang
Giặc lùng, giặc đốt xóm làng
Lục bát
Xác xơ cây cỏ, tan hoang cửa nhà
Một vùng trắng bãi tha ma
Lặng im không một tiếng gà gáy trưa.
(Tố Hữu, Bà má Hậu Giang)

Ai về thăm mẹ quê ta
Chiều nay có đứa con xa nhớ thầm...
Bầm ơi có rét không bầm?
Heo heo gió núi, lâm thâm mưa phùn
Bầm ra ruộng cấy bầm run
Chân lội dưới bùn, tay cấy mạ non
Mạ non bầm cấy mấy đon
Ruột gan bầm lại thương con mấy lần.
Mưa phùn ướt áo tứ thân
Mưa bao nhiêu hạt, thương bầm bấy nhiêu!
Bầm ơi, sớm sớm chiều chiều
Thương con, bầm chớ lo nhiều bầm nghe!
Con đi trăm núi ngàn khe
Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm
Con đi đánh giặc mười năm
Chưa bằng khó nhọc đời bầm sáu mươi.

Con ra tiền tuyến xa xôi
Yêu bầm yêu nước, cả đôi mẹ hiền.
Nhớ thương con, bầm yên tâm nhé
Bầm của con, mẹ Vệ quốc quân.
Con đi xa cũng như gần
Anh em đồng chí quây quần là con
Bầm yêu con, yêu luôn đồng chí
Bầm quý con, bầm quý anh em.(…)

2. Đặc điểm

Về vần

- Sử dụng cả vần lưng (yêu vận) và vần chân
(cước vận).
+ Vần lưng được gieo ở tiếng thứ tư (hoặc thứ
sáu) của câu thơ 8 tiếng (hiệp vần với tiếng cuối
của câu thơ 6 tiếng ngay trước nó) và tiếng thứ ba
(hoặc thứ năm) của câu thơ 7 tiếng (hiệp vần với
tiếng cuối của câu thơ 7 tiếng liền trước nó.
+ Vần chân được gieo ở tiếng cuối của tất cả các
câu thơ.

2. Đặc điểm
Về thanh điệu Thanh bằng (B) – trắc (T) của các tiếng ở một số
vị trí trong câu thơ là cố định, cụ thể.
Vị trí tiếng

1

2

3

4

5

6

7

Câu thất 1

-

-

-

-

B

-

T

Câu thất 2

-

-

B

-

T

-

B

Câu lục

-

B

-

T

-

B

Câu bát

-

B

-

T

-

B

-

8

B

2. Đặc điểm
Về ngắt nhịp
- Câu thơ 7 tiếng thường có cách ngắt nhịp lẻ trước chẵn sau
(3/2/2 hay 3/4).
- Hai câu 6 và 8 ngắt nhịp theo thể lục bát.
- Một số câu thơ có thể đọc theo những cách ngắt nhịp khác
nhau, mỗi cách ngắt nhịp tạo ra một nghĩa, giúp người đọc có
được sự đa dạng trong cảm thụ.

Em đã được tiếp cận
với tác phẩm thuộc
thể thơ song thất lục
bát bao giờ chưa? Nếu
có, hãy chia sẻ hiểu