Nạn đói 19301945
TỨC NƯỚC VỠ BỜ

- Ngô Tất Tố -
I. TÌM HIỂU CHUNG
I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả

Ngô Tất Tố (1893- 1954), quê ở Đông Anh, Hà Nội

Thuở nhỏ, ông nổi tiếng thông minh. Ông là một nhà văn, một nhà báo, nhà dịch thuật và khảo cứu nổi tiếng.

Ngô Tất Tố là một “tay ngôn luận xuất sắc trong đám nhà nho” (Vũ Trọng Phụng).

Tác phẩm chính: tiểu thuyết “Tắt đèn”; “Lều chõng”; Phóng sự “Việc làng”

Ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật năm 1996.
I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
I. TÌM HIỂU CHUNG

2. Tác phẩm
+ Văn bản “Tức nước vỡ bờ” trích từ Tiểu thuyết “Tắt đèn” của nhà văn Ngô Tất Tố. Tác phẩm được đăng trên báo nă m 1937, in thành sách lần đầu tiên 1939

Xuất xứ:

Thể loại: Tiểu thuyết

PTBĐ chính: tự sự
I. TÌM HIỂU CHUNG

2. Tác phẩm

Phần 1

Từ đầu... “ngon miệng hay không ? ” => Cảnh buổi sáng ở nhà chị Dậu.

Phần 2

Đoạn còn lại => Cuộc đối mặt với bọn cai lệ - người nhà Lý trưởng và chị Dậu vùng lên cự lại

Bố cục
I. TÌM HIỂU CHUNG

2. Tác phẩm
Nghĩa đen: Hiện tượng _tức nước vỡ bờ_ chỉ xảy ra khi nước quá lớn và sức nước quá mạnh và bờ không thể giữ được nên vỡ nước tuôn trào ra

Nghĩa bóng: Khi sự chịu đựng của con người vượt quá mức, họ sẽ vùng dậy, phản kháng và đấu tranh

Ý nghĩa nhan đề:
I. TÌM HIỂU CHUNG

2. Tác phẩm

1

2

3

5

4

4. Tên cai lệ mắng và đánh chị Dậu

5. Chị Dậu vùng lên chống trả quyết liệt

1. Bà lão hàng xóm ái ngại cho hoàn cảnh của chị Dậu, bà cho bát gạo nấu cháo

2. Chị bưng bát cháo cho chồng. Anh chưa kịp ăn thì người nhà lý trưởng ập đến

3. Chị van xin nhưng người tên cai lậy chạy sầm sập tới trói anh Dậu

TÓM TẮT
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Tình thế của gia đình chị Dậu

Bối cảnh

Vụ thuế đang trong thời điểm gay gắt nhất: quan sắp về làng đốc thuế, bọn tay sai hung hăng xông vào những nhà chưa nộp thuế để bắt người, đánh trói, đem ra đình cùm kẹp.

Gia cảnh

*Món nợ sưu nhà nước chưa cách gì trả được. *Trong nhà không còn một hạt gạo. *Chị Dậu phải bán con, bán chó.... *Anh Dậu đang ốm vẫn có thể bị đánh trói bất cứ lúc nào. *Chị Dậu nghèo xác xơ, 3 con nheo nhóc chưa biết làm cách gì để thoát khỏi cảnh này.
_Tình thế hết sức nguy cùng, gay go, thê thảm và khốn đốn, khiến bất cứ ai cũng phải xót xa_

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Tình thế của gia đình chị Dậu

Tình thế tức nước đầu tiên. Qua đây, ta thấy rõ chị Dậu thương yêu lo lắng cho chồng - Tình thương yêu này sẽ quyết định phần lớn thái độ và hành vi của chị ở đoạn tiếp theo.
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

2. Nhân vật cai lệ và người nhà lý trưởng

Là viên cai chỉ huy một tốp lính lệ

1

2

4

3

Tên cai lệ

Chức danh

Ngoại hình

Gầy lèo khèo như thằng nghiện  ghê tợn, hung dữ

Ngôn ngữ

+Thét, quát, hằm hè

+ Xưng hô : xưng ông , gọi mày,

thằng kia..._Ngôn ngữ thô tục_

+ gõ đầu roi xuống đất, thét

+ trợn ngược hai mắt, quát, giọng hầm hè

+ đùng đùng giật phắt cái dây thừng, chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu

+ bịch vào ngực chị Dậu, sấn đến để trói anh Dậu

+ tát vào mặt chị Dậu đánh bốp một cái, nhảy vào cạnh anh Dậu

_ đểu cáng, hung hãn, táng tận lương tâm_

Hành động
*Nghệ thuật khắc hoạ nhân vật: bằng ngòi bút hiện thực với thái độ phê phán rõ nét, nhiều chi tiết có tính hài hước thể hiện ý đồ châm biếm  tính cách nhân vật được khắc họa sống động, nổi bật và có giá trị điển hình

_ hống hách, thô bạo, không còn nhân tính _

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

2. Nhân vật cai lệ và người nhà lý trưởng

Tên cai lệ
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

2. Nhân vật cai lệ và người nhà lý trưởng

Là tay sai đắc lực của lý trưởng

Quát tháo, ăn nói mỉa mai

Lóng ngóng, không dám hành hạ anh Dậu

Là công cụ sai khiến nhưng không hoàn toàn mất hết nhân tính

Người nhà lý trưởng
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

2. Nhân vật cai lệ và người nhà lý trưởng

 Cai lệ và người nhà lí trưởng chính là những tên tay sai mạt hạng, là bọn đầu trâu mặt ngựa, là công cụ bỉ ổi của xã hội tàn bạo lúc bấy giờ.

 XHPK đương thời là XH đầy rẫy bất công và tàn ác. XH ấy có thể gieo tai hoạ xuống cho bất kì người dân lương thiện nào.
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

3. Nhân vật chị Dậu

Chị Dậu chăm sóc chồng

Hành động

+ Cháo chín, bắc mang ra giữa nhà, múc cháo

+ Quạt cho chóng nguội để cho chồng ăn

+ Rón rén bưng cháo đến chỗ chồng

+ Chờ xem chồng ăn có ngon miệng không

_ Hết lòng thương yêu, chăm sóc ân cần, chu đáo_

Lời nói

+ Động viên chồng ăn

“Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột”
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

3. Nhân vật chị Dậu

Khi đối phó với bọn tay sai

+ cố van xin tha thiết bằng thái độ nhẹ nhàng, giọng run run: _xin ông trông lại, cháu van ông, xin ông tha cho_...

+ gọi ông, xưng cháu

_ Nhẫn nhục chịu đựng mong gợi chút từ tâm và lòng thương người của tên cai lệ_

Lúc đầu
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

3. Nhân vật chị Dậu

Khi đối phó với bọn tay sai

Sau đó

+ liều mạng cự lại: “ Chồng tôi đau ốm.... hành hạ”

_ Cự lại bằng lí lẽ, bằng đạo lí tối thiểu của con người. Cách xưng hô ông – tôi là sự cảnh báo mang vị thế của kẻ ngang hàng, nhắm thẳng vào mặt đối thủ._
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

3. Nhân vật chị Dậu

Khi đối phó với bọn tay sai

Cuối cùng

+ nghiến hai hàm răng “ Mày trúi ngay ... cho mày xem”

+ túm lấy cổ tên cai lệ, ấn ra cửa

+ túm tóc tên người nhà lí trưởng lẳng ra ngoài thềm

_ Cách xưng hô đanh đá, thể hiện sự căm giận, khinh bỉ cao độ và tư thế đứng trên; chống trả quyết liệt, sẵn sàng đè bẹp đối phương._
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

3. Nhân vật chị Dậu

_ Là ngưòi phụ nữ giàu tình thương yêu, mộc mạc, hiền dịu, biết nhẫn nhục chịu đựng nhưng không yếu đuối mà có một sức sống tiềm tàng mạnh mẽ và tinh thần phản kháng mãnh liệt._

 Là hình tượng điển hình về người phụ nữ nông dân đương thời.
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

3. Nhân vật chị Dậu

Cảnh tức nước vỡ bờ

Chị Dậu

Bọn cai lệ, người

nhà lý trưởng

+ nghiến hai hàm răng “ Mày trúi ngay ... cho mày xem”

+ túm lấy cổ tên cai lệ, ấn ra cửa

+ túm tóc tên người nhà lí trưởng lẳng ra ngoài thềm

+ Cai lệ: lẻo khẻo, không kịp ngã...

+ Người nhà lý trưởng: sấn sổ, giơ gậy trực đánh

Sức mạnh phản kháng, chống trả quyết liệt

Sự thất bại của bọn quan lại tham lam, xấu xí
III. TỔNG KẾT
III. TỔNG KẾT

NỘI DUNG

+ Vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của

XH thực dân phong kiến đương thời

+ Sự thấu hiểu, cảm thông sâu sắc của tác giả vì tình cảnh cơ cực, bế tắc của người nông dân

+ Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân

III. TỔNG KẾT

Nghệ thuật

*Tạo tình huống truyện có tính kịch: _tức nước vì bờ._

*Kể chuyện, miêu tả nhân vật sinh động, chân thực (qua ngoại hình, hành động, tâm lí)