Thực hành:
Phân tích đề văn tự sự, lập dàn bài văn tự sự, viết đoạn văn
 
Đọc các đề sau và thực hiện các yêu cầu:
(1) Kể một câu chuyện em thích bằng lời văn của em.
(2) Kể chuyện về một người bạn tốt.
(3) Kỉ niệm ngày thơ ấu.
(4) Ngày sinh nhật của em.
(5) Quê em đổi mới.
(6) Em đã lớn rồi.
I. Phân tích đề văn Tự sự
a) Đề (1) yêu cầu em những gì? Dựa vào đâu để biết đây là đề văn tự sự?
b) Các đề (3), (4), (5), (6) không có từ kể, có phải đề văn tự sự không?
c) Hãy xác định những từ ngữ trọng tâm trong mỗi đề trên và cho biết những từ ngữ ấy nói lên điều gì?
về tường thuật?
Yêu cầu của đề (1): kể chuyện (có thể về người hoặc sự việc), chữ kể trong đề văn cho biết định hướng tự sự, cụm từ bằng lời văn của em cho biết yêu cầu về diễn đạt.
- Các đề (3), (4), (5), (6) mặc dù không có từ kể nhưng vẫn là yêu cầu tự sự. Các đề này được diễn đạt như những nhan đề cho trước của một bài văn.
- Các từ ngữ trọng tâm:
+ (1): câu chuyện em thích
+ (2): một người bạn tốt
+ (3): thơ ấu
+ (4): sinh nhật
+ (5): quê em
+ (6): lớn rồi
- Đề (2), (6) nghiêng về kể người; đề (3), (5) nghiêng về kể sự việc; đề (4) nghiêng về tường thuật sự việc; đề (1) tuỳ thuộc vào việc lựa chọn kể lại câu chuyện nào.
II/Tìm hiểu các bước làm bài
1/Tìm hiểu đề: Đây là bước đầu tiên khi tiến hành làm một bài văn theo đề ra trước. Phải đọc kĩ và hiểu từng câu chữ của đề để nắm được yêu cầu cần thực hiện cũng như định hướng về nội dung tự sự. Không làm tốt bước này, bài văn sẽ lạc đề.
2/ Lập ý: Sau khi đã xác định yêu cầu của đề, người viết phải hình dung ra nội dung sẽ viết theo các yếu tố như: nhân vật, sự việc, diễn biến, kết quả, ý nghĩa của câu chuyện.
3/ Lập dàn ý: Các sự việc phải được lựa chọn, sắp xếp trình tự để đảm bảo diễn đạt được diễn biến câu chuyện, thể hiện được ý nghĩa mà người viết hướng tới.
4/ Viết thành bài: Sau khi đã có dàn ý, người viết phải tiến hành viết thành một bài văn tự sự hoàn chỉnh theo kết cấu ba phần.
(Bài văn TS lớp 9 cần kết hợp các yếu tố MT + BC + MTNT,… )
Kỹ năng làm bài văn tự sự ( CẦN NHỚ)

1/Xác định thể loại, tìm sự việc
Với những câu chuyện không có sẵn, cần phải thiết kế những sự việc và những sự việc đó phải là những sự việc có vấn đề, thậm chí có thể bộc lộ được tư tưởng, tình cảm và suy nghĩ của người viết.
2/ Sắp xếp các sự việc theo một trình tự nhất định
-Việc sắp xếp các sự việc theo một trình tự rất quan trọng.
- Có 3 trình tự sắp xếp sự việc thường gặp, đó là: Trình tự thời gian, trình tự không gian và đảo lộn trình tự thời gian.
Gợi ý
“Những bạn học lực trung bình nên lựa chọn theo trình tự thời gian. Những bạn học khá, có thể lựa chọn theo trình tự không gian. Còn đối với những bạn giỏi, các bạn nên sáng tạo trình tự để giúp bài văn thêm hấp dẫn và độc đáo.”
-Khi sắp xếp các sự việc thì phải xác định được sự việc nào là tình huống truyện. Bởi tình huống truyện là một lát cắt nhưng qua đó tính cách, số phận và hoàn cảnh nhân vật được nổi rõ. Vậy nên, cần cố gắng tìm cho mình một tình huống quan trọng để xây dựng nó thành tình huống truyện, như thế bài văn tự sự sẽ rất nổi bật.
3/Tìm nhân vật cho câu chuyện
Trong bài văn tự sự, cần xác định ai là nhân vật chính và ai là nhân vật phụ, bởi chính các nhân vật này sẽ giúp làm nổi bật được ý đồ nghệ thuật của bài văn - nhân vật là một trong những yếu tố then chốt tạo nên một bài văn tự sự hay
Ví Dụ: Bài văn tự sự kể về ông thì nhân vật chính sẽ là người ông, nhưng một câu chuyện mà chỉ có mình nhân vật người ông thì sẽ không còn hấp dẫn nên xây dựng một hệ thống nhân vật phụ xung quanh để làm nổi bật tính cách, tâm tư, suy nghĩ, tình cảm của nhân vật chính. Và những nhân vật phụ đó có thể được gọi tên hoặc không, nhưng đối với một nhân vật phải lưu ý đến các yếu tố:
Xuất thân: Giới thiệu hoặc có thể có một câu chuyện làm nổi bật xuất thân của nhân vật.
Ngoại hình: Không được nhầm lẫn giữa ngoại hình kể và ngoại hình tả.
Hành động, tính cách, số phận, lời thoại.
4/Chọn ngôi kể
Chọn ngôi kể thứ nhất hay thứ ba phụ thuộc vào yêu cầu của đề bài
Ví dụ: Em hãy đóng vai nhân vật Lục Vân Tiên kể lại cuộc gặp gỡ KNN -> kể lại theo ngôi thứ nhất; nếu đề bài không đưa ra yêu cầu cụ thể thì có quyền lựa chọn ngôi kể.
Trong văn tự sự việc lựa chọn ngôi kể phù hợp rất quan trọng, bởi ngôi kể thứ nhất sẽ tạo nên màu sắc chủ quan, còn ngôi kể thứ ba thì lại khách quan và dễ bình luận hơn.
5/Kết hợp với các phương thức biểu đạt
Nếu tự sự chỉ đơn thuần là tự sự thì có nghĩa học sinh chỉ đang xây dựng một cốt truyện, mà cốt truyện thì bản thân nó rất khô khan, nhàm chán và không thu hút người đọc cần phải kết hợp linh hoạt với các phương thức biểu đạt khác như biểu cảm, miêu tả,… để bài văn thêm sinh động và hấp dẫn.
6/ Lựa chọn từ ngữ
Tiếng Việt rất đa dạng, từ ngữ trong tiếng Việt cũng vô cùng phong phú.
Ví dụ, từ “vợ” gọi một cách trang trọng thì là “phu nhân”, gọi tình cảm thì sử dụng “mình ơi”… Hoặc từ “chết”, trang trọng thì sử dụng từ “hy sinh”, thể hiện sự tiếc nuối thì sử dụng từ “khuất núi”.
Từ đó, có thể thấy, việc lựa chọn từ ngữ trong những cuộc đối thoại, độc thoại của nhân vật là vô cùng quan trọng. Ngoại hình, hành động, tính cách,… của nhân vật sẽ được thể hiện sâu sắc hơn khi người viết biết lựa chọn từ ngữ một cách sinh động.
 
Cho tình huống:
“Một học sinh tốt phạm phải một số sai lầm trong “những phút yếu mềm” nhưng đã kịp thời tỉnh ngộ, “chiến thắng bản thân...”, vươn lên trong cuộc sống, trong học tập.
Em hãy phân tích đề và Lập dàn ý
CHUẨN BỊ CHO TIẾT SAU
Gợi ý: Có thể xây dựng cốt truyện như sau:
– vốn là một học sinh chăm ngoan.
– Sau khi chuyển đến nơi ở ảnh hưởng cuộc sống tại đó.
– Trong một lần bị bạn bè rủ rê nên đã tham gia tụ tập đánh nhau, bỏ học đi chơi, uống rượu, bia…
– ân hận, buồn chán không có ai tâm sự
–được thầy cô giáo chủ nhiệm giúp đỡ.
–cố gắng vươn lên và trở thành hs ngoan như truóc
Tham khảo
Dàn ý
1/ Mở bài: Giới thiệu câu chuyện (một học sinh học tập chăm ngoan nhưng do bị bạn bè lôi kéo đi chơi điện tử nhiều nên bê trễ việc học nhưng đã kịp thởi tỉnh ngộ do đọc được một cuốn sách của Nguyễn Ngọc Kí về nghị lực sống vượt qua nghịch cảnh).
2/ Thân bài:
+  Linh là học sinh chăm ngoan, học giỏi môn Tiếng anh, luôn đứng vị trí đầu lớp.
+ Giữa học kì Linh ngày càng thân thiết với một nhóm bạn xấu hay rủ rê bạn bè đi chơi và đánh điện tử.
+ Ban đầu, Linh đi cùng chỉ đứng xem, sau đó thấy thích đã lao vào chơi. Càng chơi lại càng ham, Linh quên ăn, quên ngủ, quên luôn cả việc học chỉ vì chơi điện tử. Thành tích học không được duy trì, ngày càng thụt lùi.
+ Bị mẹ bắt được trong quán nét sau 2 ngày không về nhà, Linh xấu hổ không dám đến trường.
+ Cô giáo chủ nhiệm đến hỏi thăm, đem theo một cuốn sách viết về Nguyễn Ngọc Kí.
+ Sáng hôm sau, em đến lớp với sự hứng khởi và xin cô thêm bài tập để làm ở nhà.
+ Linh nỗ lực bắt đầu lại từ đầu và lại dành vị trí số 1 của lớp.
3/Kết bài: Bài học về sự sa ngã trong những phút yếu lòng của Linh là lời cảnh tỉnh cho tất cả các bạn học sinh.
2/ Dàn ý câu chuyện về tình bạn thân thiết ( kẻ chuyện cuộc sống – Tham khảo ngôi thứ ba)
a. Mở bài
– Hưng và Sơn gần gũi thân thiết với nhau từ nhỏ. Họ học cùng lớp với nhau
– Câu chuyện diễn ra khi trên lớp xảy ra liên tiếp các vụ mất tiền.
b. Thân bài
– Kể vắn tắt vài vụ mất tiền mà không tìm hiểu thấy nguyên do (trong đó Hưng là người mất nhiều tiền nhất)
– Không khí lớp trở nên căng thẳng, mọi người đều nghi ngờ cho nhau.
– Mâu thuẫn trong lớp xảy ra.
– Hưng ghi ngờ tất cả mọi người trong đó có Sơn. Họ đã to tiếng và không còn chơi với nhau.
– Nhờ sự can thiệp của các thầy cô giáo, lớp đã tìm ra thủ phạm là một học sinh lớp khác.
c. Kết bài
– Không khí lớp trở lại bình thường.
– Hưng xin lỗi Sơn. Họ lại thân thiết như xưa.