VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Hoàn cảnh sáng tác
- Địa danh Cần Giuộc + trận đánh Cần Giuộc
+ Thuộc tỉnh Long An
+ Trận đánh Cần Giuộc
Cần Giuộc về đêm
Thời gian: 16 -12 -1861
Mục đích: Tập kích đồn quân Pháp
Kết quả:
Giết được 2 tên Pháp + 1 số lính thuộc địa
Nghĩa quân hi sinh khoảng 20 người
Ý nghĩa: có sức ảnh hưởng lớn đối với phong trào chống giặc trên cả nước
Cổ vũ, khích lệ tinh thần đánh giặc, lòng yêu nước của nhân dân trên cả nước
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Hoàn cảnh sáng tác
- Hoàn cảnh:
+ Theo yêu cầu của tuần phủ Gia Định (Đỗ Quang)
+ Mục đích: đọc trong lễ truy điệu 20 nghĩa sĩ đã hi sinh
+ Giá trị:
Có tác động mạnh mẽ vào nhân dân, quân giặc
Lần đầu tiên, hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ được xuất hiện trong văn học, trở thành tượng đài bất hủ, bất diệt
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
2. Thể loại và bố cục
a) Thể loại: văn tế
* Khái niệm: là thể văn dùng để bày tỏ lòng thương tiếc của người sống với người đã mất
* Nội dung:
- Hồi tưởng về cuộc đời, công đức, phẩm hạnh
- Bày tỏ lòng tiếc thương
* Đặc sắc nghệ thuật:
- Mang âm hưởng bi thương
- Giọng điệu lâm li, thống thiết
- Sử dụng nhiều thán từ, hình ảnh có giá trị biểu cảm mạnh mẽ
- Thường viết bằng văn xuôi, lục bát, phú
* Bố cục:
Lung khởi
Thích thực
Ai vãn
Khốc tận
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
2. Thể loại và bố cục
b) Bố cục:
Phần 1(Lung khởi)
(Hỡi ôi ... tiếng vang như mõ)
Khái quát bối cảnh thời đại và khẳng định ý nghĩa cái chết của người nghĩa binh nông dân
Phần 2(Thích thực)
(tiếp đến tàu đồng súng nổ)
Miêu tả hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ qua các giai đoạn lao động vất vả tới lúc thành dũng sĩ đánh giặc, lập công
Phần 3(Ai vãn)
(tiếp đến cơn bóng xế dật dờ trước ngõ)
Niềm đau xót, tiếc thương, cảm phục của tác giả và nhân dân với người nghĩa sĩ
Phần 4(Khốc tận)
(còn lại)
Ngợi ca linh hồn bất tử của nghĩa sĩ
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Lung khởi: Khái quát về bối cảnh và hình ảnh người nông dân
* Bối cảnh thời đại :
- Súng giặc đất rền: thực dân xâm lược
- Lòng dân trời tỏ: tinh thần chiến đấu của nhân dân
Vật chất
Tinh thần
Vũ trụ
Hình thức câu văn ngắn gọn + đối lập
Bối cảnh: thực dân Pháp xâm lược nước ta, nhân dân đứng lên chiến đấu
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Lung khởi: Khái quát về bối cảnh và hình ảnh người nông dân
* Hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ
- Vế 1
Công vỡ ruộng
Còn
Chưa ắt còn danh nổi như phao
1 trận đánh Tây
Mất
Tiếng vang như mõ
Người nghĩa sĩ Cần Giuộc có xuất thân là nông dân
><
><
Cách nói đối lập
Khẳng định sự hi sinh của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc đã để lại tiếng thơm muôn đời
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Thích thực: Hồi tưởng về cuộc đời và phẩm chất của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc
a) Nguồn gốc xuất thân
- Khi còn là nông dân
+ Cui cút làm ăn, toan lo nghèo khó
Từ láy
Vất vả, thân phận nhỏ bé
Thân phận người nông dân cần cù lao động, nghèo khó
Nông dân
Yêu cầu của 1 người lính
+ Chỉ biết: ruộng; trâu
+ Liệt kê: cuốc, cày, bừa
Tay vốn quen làm
+ Chưa quen: cung ngựa
+ Chưa từng: tập khiên, tập súng, tập mác, tập cờ
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Thích thực: Hồi tưởng về cuộc đời và phẩm chất của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc
Đối lập:
Công việc hằng ngày
><
Công việc của một người lính
Nhấn mạnh sự thiệt thòi, nhược điểm của những người nông dân khi tham gia chiến đấu
Nổi bật lên tinh thần sẵn sang chiến đấu của những người nông dân
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Thích thực: Hồi tưởng về cuộc đời và phẩm chất của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc
b) Phẩm chất
* Lòng yêu nước nồng nàn
- Diễn biến tâm trạng của người nông dân – nghĩa sĩ Cần Giuộc:
+ Tiếng phong hạc
Lo lắng
+ Trông tin quan
Trông chờ, mong ngóng
+ Ghét thói mọi
Căm ghét
+ Ăn gan, cắn cổ
Căm thù
+ Xin ra sức đoạn kình
Quyết tâm đứng lên chống giặc
Thể hiện lòng yêu nước nồng nàn
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Thích thực: Hồi tưởng về cuộc đời và phẩm chất của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc
b) Phẩm chất
* Tinh thần sẵn sàng chiến đấu, hi sinh
- Con đường từ nông dân nghĩa sĩ
Căm thù giặc
Mến nghĩa làm quân chiêu mộ
- Sự đối lập giữa kẻ thù và nghĩa quân Cần Giuộc
“đạn to đạn nhỏ”
Hùng hậu, vũ khí hiện đại, khả năng sát thương cao quân đội thiện chiến
“một manh áo vải”
“một ngọn tầm vông”
“rơm con cúi”
“lưỡi dao phay”
Vật dụng nhà nông vũ khí chiến đấu
Sự chênh lệch
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Thích thực: Hồi tưởng về cuộc đời và phẩm chất của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc
b) Phẩm chất
* Tinh thần chiến đấu
- Những chiến công của nghĩa quân
+ Hành động
Đạp rào lướt tới
Xô cửa xông vào
Đâm ngang, chém ngược
Động từ mạnh diễn tả khí thế chiến đấu và sức mạnh của nghĩa quân
+ Chiến công
Đốt nhà dạy đạo
Chém rớt đầu quan
Mã tà ma ní hồn kinh
Quân giặc thất bại
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Thích thực: Hồi tưởng về cuộc đời và phẩm chất của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc
b) Phẩm chất
* Tinh thần chiến đấu
Nhấn mạnh chiến thắng của nghĩa quân
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
3. Ai vãn: Bày tỏ sự tiếc thương và cảm phục của tác giả trước sự hi sinh của những người nghĩa sĩ
- Sự hi sinh:
+ Xác phàm vội bỏ
+ Da ngựa bạc thây
+ Quy (chết)
Từ ngữ trang trọng, sử dụng điển tích, điển cố
Lòng thương tiếc trước sự hi sinh của những người lính Cần Giuộc
- Thái độ của mọi người xung quanh
+ Cỏ cây mấy dặm sầu giăng
Hình ảnh xúc động
Nỗi buồn thấm vào cảnh vật
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
3. Ai vãn: Bày tỏ sự tiếc thương và cảm phục của tác giả trước sự hi sinh của những người nghĩa sĩ
- Sự hi sinh:
+ Già trẻ hai làng luỵ nhỏ
Cách nói khái quát chỉ tất cả người dân đều đau xót trước sự hi sinh của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc
- Lòng cảm phục: tập trung vào lí tưởng “Chết vinh còn hơn sống nhục”
+ “Sống làm chi”
Theo quân tà đạo
Đi ngược lại truyền thống tổ tiên
Sống nhục
+ “Thà”
Thác mà đặng câu địch khái
Về theo tổ phụ (hi sinh)
Chết vinh
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
4. Khốc tận: Ca ngợi linh hồn bất tử của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc
- Một trận khói tan / nghìn năm tiết rỡ
Trận đánh Cần Giuộc
Tiếng thơm muôn đời
Khẳng định giá trị của sự hi sinh
- “Thác”
Trả nợ nước non
Danh thơm đồn sáu tỉnh…
Được thờ cúng, tôn vinh
Ai cũng mộ
Nâng cao giá trị của sự hi sinh
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
4. Khốc tận: Ca ngợi linh hồn bất tử của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc
- Ca ngợi linh hồn bất tử
“Sống…thác”
- Câu kết: thể hiện cảm xúc của cá nhân tác giả
Hình ảnh những người nghĩa sĩ Cần Giuộc trở thành bức tượng đài bất tử
Lòng yêu nước
Tinh thần đánh giặc
VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
(Phần 2: Tác phẩm)
- Nguyễn Đình Chiểu -
III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Cảm xúc chân thành, sâu nặng, mãnh liệt
- Giọng văn bi tráng thống thiết, hình ảnh sống động
- Ngôn ngữ giản dị, dân dã nhưng có chọn lọc, tinh tế, có sức biểu cảm lớn
- Giọng điệu thay đổi linh hoạt theo cảm xúc
2. Nội dung
- Bài văn tế là tiếng khóc bi tráng cho một thời kì lịch sử đau thương nhưng vĩ đại của dân tộc
- Ngợi ca bức tượng đài nghĩa sĩ bất tử.