( Trích : “Thượng kinh kí sự” - Lê Hữu Trác)
VÀO PHỦ CHÚA TRỊNH
Chào mừng các em đến với Ngữ Văn 11 – Tiết 1,2
KIẾN THỨC
- Bức tranh chân thực sinh động về cuộc sống xa hoa đầy quyền uy nơi phủ chúa Trịnh và thái độ tâm trạng của nhân vật “tôi”. Vẻ đẹp tâm hồn của Hải Thượng Lãn Ông, lương y, nhà nho coi thường danh lợi.
- Những nét đặc sắc của bút pháp kí sự: tài quan sát, miêu tả sinh động những sự việc có thật, lối kể chuyện lôi cuốn hấp dẫn, chọn lựa chi tiết đặc sắc, đan xen văn xuôi và thơ.
KĨ NĂNG
Đọc – hiểu thể kí (kí sự) trung đại theo đặc thù thể loại.
Vận dụng những kiến thức về môn lịch sử thời vua Lê chúa Trịnh để hiểu thêm về nội dung bài học.
3
Tiến trình bài học
I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. Đoạn trích
Đọc SGK Ngữ văn 11t1, tr3.
Trả lời câu hỏi TN nhanh về tác giả và tác phẩm
Hải Thượng Lãn Ông
Thanh Hiên
Ức Trai
Bạch Vân am cư sĩ
TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. Đoạn trích
Đọc SGK Ngữ văn 11t1, tr3.
Trả lời câu hỏi TN nhanh về tác giả và tác phẩm
Huyện Ninh Giang, Hải Dương
Huyện Nam Sách, Hải Dương
Huyện Đường Hào, Hải Dương
Huyện Bình Giang, Hải Dương
TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. Đoạn trích
Đọc SGK Ngữ văn 11t1, tr3.
Trả lời câu hỏi TN nhanh về tác giả và tác phẩm
Chính trị - Văn học
Y học – Văn học
Kinh tế - Văn học
Quân sự - Văn học
TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. Đoạn trích
Đọc SGK Ngữ văn 11t1, tr3.
Trả lời câu hỏi TN nhanh về tác giả và tác phẩm
Bộc lộ tâm huyết, đức độ của người thầy thuốc.
Có giá trị về y học và văn học.
Gồm 66 quyển.
Được viết bằng chữ Nôm vào năm 1783.
TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. Đoạn trích
Đọc SGK Ngữ văn 11t1, tr3.
Trả lời câu hỏi TN nhanh về tác giả và tác phẩm
Người thanh cao, bất hợp tác với TD Pháp
Có tài năng về kinh tế, chính trị, xã hội.
Một danh y, soạn sách, dạy học.
Tuy mù nhưng vẫn dạy học, chữa bệnh.
TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. Đoạn trích
Đọc SGK Ngữ văn 11t1, tr3.
Trả lời câu hỏi TN nhanh về tác giả và tác phẩm
Bút kí (viết bằng chữ Hán 1783)
Kí sự ( viết bằng chữ Hán 1783)
Hồi kí ( viết bằng chữ Nôm 1783)
Tùy bút ( viết bằng chữ Nôm 1783)
Khái niệm các thể loại:
- Bút ký:là thể loại thuộc loại hình ký thường có quy mô tương ứng với truyện ngắn. Bút ký khác truyện ngắn ở chỗ tác giả bút ký không sử dụng hư cấu vào việc phản ánh hiện thực.
- Hồi kí: là sáng tác thuộc nhóm thể loại ký, thiên về trần thuật từ ngôi tác giả, kể về những sự kiện có thực xảy ra trong cuộc đời tác giả.
- Kí sự: là một thể loại kí, ghi chép sự việc, câu chuyện có thật và tương đối hoàn chỉnh.
- Tùy bút: là viết tuỳ thích theo ý thích của mình, không có chủ đề gì cả, thường là miêu tả cảm xúc của tác giả về vấn đề gì đó. Thể kí ghi lại một cách tương đối tự do những cảm nghĩ của người viết, kết hợp với việc phản ánh thực tế khách quan.
Thượng kinh kí sự thuộc thể loại kí sự.
11
Lê Hữu Trác (1724 –1791). Hiệu là Hải Thượng Lãn Ông. Là 1 danh y nổi tiếng, ông không chỉ chữa bệnh cứu người mà còn soạn sách mở trường dạy nghề truyền bá y học.

Thượng kinh kí sự:
Là tập kí sự bằng chữ Hán (1783) xếp ở cuối bộ Hải Thượng y tông tâm lĩnh.
Là một thể loại văn xuôi tự sự dùng được ghi chép sự việc có thật và tương đối hoàn chỉnh.
Tiểu kết phần I
Đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh: nói về việc Lê Hữu Trác lên tới kinh đô được dẫn vào phủ chúa để bắt mạch, kê đơn cho Trịnh Cán - con thứ chúa Trịnh Sâm.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
- Truyện xoay quanh nhân vật là Lê Hữu Trác, ông là một thầy lang giỏi được lệnh vào phủ chúa Trịnh để chữa bệnh cho thế tử Trịnh Cán.

- "Vào phủ chúa Trịnh" là đoạn trích ghi lại cảm nhận của Lê Hữu Trác trước hiện thực về cảnh vật, con người từ khi triệu về kinh chữa bệnh cho thế tử Trịnh Cán. Bức tranh hiện thực nơi phủ chúa hiện qua con mắt của Lê Hữu Trác rất xa hoa, tráng lệ nhưng tù túng và ngột ngạt. Để đi đến nơi ở của thế tử ông phải đi qua nhiều lần cửa, xung quanh được miêu tả là cây cối um tùm, hành lang quanh co, những căn phòng cao rộng, có nhiều đồ thếp vàng, màn gấm và nhiều thứ quý giá khác.

- Nhiệm vụ của ông là bắt mạch, tìm bệnh cho thế tử. Ông đưa ra chẩn đoán bệnh cho Trịnh Cán là do chốn màn che trướng phủ, ăn quá no, mặc quá ấm nên tạng phủ yếu, tinh khí khô hết, da mặt khô, rốn lồi to, gân xanh và tay chân gầy gò. Là một người thầy lương y có đạo đức, có tâm với nghề, không màng danh lợi nên sau khi kê đúng đơn thuốc, Lê Hữu Trác đã từ giã về quê chờ thánh chỉ.
Tóm tắt theo sự việc chính
1. Tóm tắt
13
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Phân tích
PT theo nội dung trọng tâm
2.1 Quang cảnh và cung cách sinh hoạt trong phủ chúa
2.2 Hình ảnh Thế tử Trịnh Cán
2.3 Thái độ và nhân cách Lê Hữu Trác
* Quang cảnh trong phủ chúa
* Độ tuổi
* Đối với cảnh sống trong phủ chúa
* Ngoại hình
* Nơi ở
* Cung cách sinh hoạt trong phủ chúa
* Đối với viêc chữa bệnh cho Thế tử Cán
Đọc văn bản + các gợi ý để phân tích
Quang cảnh phủ chúa
Đường vào phủ chúa qua nhiều lần cửa (Lính nghìn cửa…)
Khuôn viên vườn hoa: Cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió đưa thoang thoảng mùi hương…
Cách bày trí: Điếm hậu mã, nhà Quyển bổng, gác tía, lầu son, tất cả đều sơn son thếp vàng…
Nội cung thế tử: Đi qua độ 5,6 lần trướng gấm, sập thếp vàng…hương hoa ngào ngạt.
Thâm nghiêm, được bảo vệ nghiêm ngặt; đẹp xa hoa lộng lẫy không đâu sánh bằng
 Cuộc sống giàu sang tột bậc “Cả trời Nam sang nhất là đây”

- Thiếu dưỡng khí, khung cảnh vàng son song tù hãm thiếu sinh khí
16
Cung cách sinh hoạt
- Đi vào phủ phải có thẻ, có thánh chỉ. Xưng hô: Thánh thượng, Đông cung…
- Mệnh lệnh chúa do quan Chánh Đường truyền đạt.
Guồng máy phục vụ nhộn nhịp, đông đúc: Người giữ cửa, người truyền báo, người có viêc quan rộn ràng qua lai như mắc cửi; các danh y, các phi tần, cung nhân xúm xít, chầu chực…
Đồ dung, món ăn: Mâm vàng, chén bạc, của ngon vât lạ sơn hào hải vị  Nhân gian không thấy.
Quy trình khám chữa bệnh: Khẩn trương, nghiêm ngặt, kính cẩn. Thế tử bệnh có 7,8 thầy thuốc phục dịch..
- Cuộc sống xa hoa và uy quyền tột đỉnh
 sự lộng quyền của nhà Chúa
- Đối lập với cuộc sống đói khổ lầm than của nhân dân
17
Khoảng 5,6 tuổi là con thứ của chúa Trịnh Sâm. Được chọn thay cho Thế tử Tông.

Ngoại hình: Tinh khí khô, da mặt khô, rốn lồi to, gân xanh, tay chân gầy gò, nguyên khí hao mòn (dưới cái nhìn của LHT).

Nơi ở: Cung cấm, chốn màn che trướng phủ, ăn quá no, mặc quá ấm
Hình ảnh Thế tử Trịnh Cán
- Cuộc sống vương giả, nhung lụa nhưng thiếu dưỡng khí, trái tự nhiên.

- Thế tử đại diện cho tương lai của đất nước nhưng lại mang nguyên khí hào mòn  Tương lai đất nước?
18
Thái độ và nhân cách Lê Hữu Trác
(thể hiện trực tiếp qua miêu tả, ghi chép tỉ mỉ con đường vào phủ chúa. Qua quan sát, lời bình, suy nghĩ của LHT)
Đối với cảnh sống giàu sang (vật chất, sinh hoạt…) nơi phủ chúa:
- “Cả trời Nam sang nhất là đây !”
- “Mâm vàng, chén bạc, đồ ăn toàn là của ngon vật lạ”.
- “Ở trong tối om không thấy có cửa ngõ gì cả”.
- Vì trong chốn màn che, ăn quá no, mặc quá ấm nên tạng phủ yếu đi”.
Đối với việc chữa bệnh cho Thế tử Cán:
- Cách lí giải bệnh tình cặn kẽ, giàu kinh nghiệm, thẳng thắn.
- Có sự mâu thuẫn trong suy nghĩ: Chữa khỏi bệnh (được tin dung, bị công danh trói buộc) >< Chữa trì hoãn (trái y đức, sớm về núi).
 LHT đã chọn vì lương tâm, y đức, vì báo đáp ân chúa mà chữa tận gốc căn bệnh của Thế tử.
Tác giả dửng dưng trước những quyến rũ vật chất và không đồng tình với cuộc sống no đủ, tiện nghi nhưng thiếu khí trời và tự do.
Lê Hữu Trác xứng đáng là một thầy thuốc giàu y đức, con người có nhân cách cao đẹp
19
Tiểu kết phần II
- Phủ chúa Trịnh là chốn thâm nghiêm, được bảo vệ nghiêm ngặt; đẹp xa hoa lộng lẫy không đâu sánh bằng  Cuộc sống giàu sang tột bậc “Cả trời Nam sang nhất là đây”.
- Phủ chúa nơi khung cảnh vàng son song tù hãm thiếu sinh khí.
- Thế tử Cán có cuộc sống vương giả, nhung lụa nhưng thiếu dưỡng khí, trái tự nhiên.
- Thế tử đại diện cho tương lai của đất nước nhưng lại mang nguyên khí hào mòn  một hình ảnh có tính dự báo.
III. TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật
Quan sát tỉ mỉ ghi chép trung thực, miêu tả cụ thể, sống động, chọn lựa những chi tiết “đắt” gây ấn tượng mạnh.
- Lối kể hấp dẫn, chân thực, hài hước.
- Kết hợp văn xuôi và thơ làm tăng chất trữ tình cho tác phẩm, góp phần thể hiện một cách kín đáo thái độ người viết.
2. Nội dung
Đoạn trích đã dựng lên một bức tranh sinh động, chân thực về cuộc sống xa hoa, quyền quý của chúa Trịnh.
Đoạn trích còn bộc lộ rõ nét thái độ, tâm trạng và nhân cách của Lê Hữu Trác.
21
BÀI TẬP TỰ LUYỆN VĂN NGHỊ LUẬN
 Bài tập 1: Hãy phân tích suy nghĩ sau đây của Lê Hữu Trác : “Mình vốn con quan, sinh trưởng ở chốn phồn hoa, chỗ nào trong cấm thành mình cũng đã từng biết. Chỉ có những việc ở trong phủ chúa là mình chỉ mới nghe nói thôi. Bước chân đến đây mới hay cảnh giàu sang của vua chúa thực khác hẳn người thường !”.
 Bài tập 2: Viết một đoạn văn( khoảng 200 chữ), trình bày quan điểm của anh/chị về sự tác động của môi trường sống đối với con người.
22
DẶN DÒ

Hai bài tuần 1 :
THỰC HÀNH VỀ THÀNH NGỮ, ĐIỂN CỐ
NGỮ CẢNH


Chuẩn bị bài tuần 2:
Tự tình II – Hồ Xuân Hương
Câu cá mùa thu – Nguyễn Khuyến