KHỞI
ĐỘNG

Xem video Khởi nghĩa Hoàng Công Chất
(1739 – 1769) trên địa bàn trấn Sơn Nam.
và chia sẻ cảm xúc: Suy nghĩ gì về các cuộc
tiễn đưa người thân trong chiến tranh ?

Bài 8:
NHỮNG CUNG BẬC TÌNH CẢM
(Thơ song thất lục bát)

Tri thức đọc hiểu

1. Thơ song thất lục bát

Thế nào là thơ
song thất lục bát?

- Thơ song thất lục bát là thể thơ gồm cặp song thất (bảy
tiếng) và cặp lục bát (sáu - tám tiếng) luân phiên kế tiếp
nhau trong toàn bài.

2. Đặc điểm thi luật
- Vần.
- Nhịp.

2. Đặc điểm thi luật thơ song thất lục bát .
1

2

3

4

5

6

7

1

2

3

4

5

6

7

1

2

3

4

5

6

1

2

3

4

5

6

7

1

2

3

4

5

6

7

8

Thuở lâm hành / oanh chưa bén liễu (T),
Hỏi ngày về / ước nẻo (T) quyên ca (B).
Nay quyên / đã giục / oanh già (B),
Ý nhi / lại gáy / trước nhà /(B) líu lo (B).

2. Đặc điểm thi luật thơ song thất lục bát.
Vần: Tiếng cuối của dòng thất đầu tiên hiệp vần với tiếng thứ năm của
dòng thất tiếp theo (vần trắc). Tiếng cuối của dòng thất tiếp theo hiệp
vần với tiếng cuối của dòng lục (vần bằng). Tiếng cuối của dòng lục hiệp
vần với tiếng thứ sáu của dòng bát (vần bằng). Tiếng cuối của dòng bát
hiệp vần với tiếng thứ năm của dòng thất kế đó (vần bằng) và cứ thế tiếp
tục.
Nhịp: Hai dòng thất đưọc ngắt nhịp lẻ, thường là 3/4; dòng lục và
dòng bát ngắt nhịp linh hoạt hơn (dòng lục thưòng ngắt nhịp 2/2/2,
dòng bát thường ngắt nhịp 2/2/2/2).

3. Sự khác biệt của thơ song thất lục bát so với thơ lục bát
Phương diện
so sánh

 
Số chữ, số dòng  

Thơ lục bát

Thơ song thất lục bát
 

Vần

 

 

Nhịp

 

 

Hài thanh

 

 

3. Sự khác biệt của thơ song thất lục bát so với thơ lục bát
Phương diện
Thơ lục bát
Thơ song thất lục bát
so sánh
Số chữ, số dòng  Một cặp lục bát gồm một dòng lục và  Mỗi khổ thơ bốn dòng được cấu trúc
bằng hai dòng thất kết nối với hai
một dòng bát.
dòng lục bát.
Vần

Nhịp

Hài thanh

 
Tiếng
thứ sáu của dòng lục vần với
tiếng thứ sáu của dòng bát kế nó,
tiếng thứ tám của dòng bát vẩn với
tiếng thứ sáu của dòng lục tiếp theo.

 Hiệp vẩn ở mỗi cặp, cặp song thất

có vẩn trắc, cặp lục bát có vẩn bằng;
giữa cặp song thất và cặp lục bát có
vắn liền.

 Thường ngắt nhịp chẵn, ví dụ: 2/2/2,

 Thường ngát nhịp 3/4 ở hai dòng

2/4/2,...

thất, 2/2/2 và 212/212 ở cặp lục bát

 
Các
tiếng ở vị trí 2,4,6,8 phải tuân thủ
chặt chẽ theo quy định: Tiếng thứ hai
là thanh bằng; tiếng thứ tư là thanh
trắc; riêng trong dòng bát, nếu tiếng
thứ sáu là thanh bằng (ngang) thì tiếng
thứ tám phải là thanh bằng (huyền) và
ngược lại.

 Cặp song thất lấy tiếng ở vị trí thứ

ba làm chuẩn, có thể có thanh bằng
hoặc thanh trắc nhưng không bắt
buộc. Cặp lục bát thì sự đối xứng
bằng-trắc chặt chẽ hơn (giống như
thơ lục bát).

Văn bản 1:

NỖI NHỚ THƯƠNG
CỦA NGƯỜI CHINH PHỤ
Nguyên tác chữ Hán: Đặng Trăn Côn, Bản diễn Nôm Phan Huy Ích

I. Chuẩn bị đọc
Em cảm thấy như thế nào khi người thân
vắng nhà lâu ngày?

II. Trải nghiệm
cùng văn bản

II. Trải nghiệm cùng văn bản
1. Tác giả, tác phẩm

-Đặng Trần Côn (chưa rỏ năm sính, năm mất)
quê ở làng Nhân Mục, huyện ThanhTrì (nay
thuộc phường Nhân Chính, quậnThanh Xuân),
thành phố Hà Nội. Ông sống vào khoảng nửa
đầu
thế kl
XVIII.
- Chinh
phụ
ngâm gồm 478 dòng kể về tâm
trạng, hoàn cảnh của người thiếu phụ có
chồng đi đánh giặc xa chưa về, thể hiện sự
oán ghét chiến tranh phong kiến phi nghĩa và
nỗi khát khao tình yêu, hạnh phúc lứa đôi của
con người.Tác phẩm được nhiều người diễn
Nôm, trong đó bản Chinh phụ ngâm diễn âm
tân khúc diễn Nôm bằng thể thơ song thất lục
bát của Phan Huy Ích được cho là thành công
hơn cả.

II. Trải nghiệm cùng văn bản
1. Tác giả, tác phẩm
2. Đọc văn bản
3. Kỉ năng suy luận

Cung bậc cảm xúc của khúc ngâm ?

III. Suy ngẫm
và phản hồi

Thi luật của thơ song thất lục bát ?
125. Thuở lâm hành1 oanh chưa bén liễu2,
Hỏi ngày về ước nẻo quyên ca3.
Nay quyên đã giục oanh già,
Ý nhi4 lại gáy trước nhà líu lo.
129. Thuở đăng đồ5 mai chưa dạn gió6,
Hỏi ngày về chỉ độ đào bông7.
Nay đào đã quyến gió đông,
Tuyết mai8 trắng bãi, phù dung9 đỏ bờ.
133. Hẹn cùng ta Lũng Tây nham10 ấy,
Sớm đã trông nào thấy hơi tăm.
Ngập ngừng lá rụng cành trâm11.
Buổi hôm nghe dậy tiếng cầm12 xôn xao.
137. Hẹn nơi nao, Hán Dương13 cầu nọ,
Chiều lại tìm, nào có tiêu hao14.
Ngập ngừng gió thổi áo bào15, …

III. Suy ngẫm và phản hồi

1. Thi luật của thơ song thất lục bát
Đọc lại mục Sự khác biệt của thơ song thất lục bát so với thơ lục
bát,
thành
Mỗi khổ thơ bốnhoàn
dòng được
cấuphiếu.
trúc bằng hai dòng thất kết nối với hai

Số chữ, số dòng lục bát.
dòng
Vần

Hiệp vần ở mỗi cặp, cặp song thất có vần trắc (liễu-nẻo), cặp lục bát có
vần bằng (già-nhà); giữa cặp song thất và cặp lục bát có vần liền (cagià).
Thường ngắt nhịp 3/4 ở hai dòng thất, 2/2/2 và 4/4 ở cặp lục bát

Nhịp
Hài thanh

Cặp song thất lấy tiếng ở vị trí thứ ba làm chuẩn (hành-về )thanh bằng .
Cặp lục bát thì sự đối xứng bằng-trắc chặt chẽ hơn (Câu 6: B T B, Câu 8:
B T B B).

Bài thơ được làm theo thi luật Song thất lục bát.
Kết luận:

III. Suy ngẫm và phản hồi
2. Nét độc đáo của văn bản

Xác định bố cục và
mạch cảm xúc của văn
bản?

a-Bố cục và mạch cảm xúc
Bố cục 2 phần:
+ P1 (câu 125-140) : Lời trách của người chinh phụ với người
chinh phu
+ P2 (câu 142-152) : Nỗi xót thương của người chinh phụ
=> Sự lặp lại có tính quy luật 7 - 7 - 6 - 8, gieo vần, ngắt nhịp
linh hoạt -> Nỗi buồn man mác, sâu sắc
b-Tâm trạng của người chinh phụ:

III. Suy ngẫm và phản hồi

2. Nét độc đáo của văn bản
b-Tâm trạng của người chinh phụ:

Thời gian gặp  
gỡ
Nơi gặp gỡ
 
Tin, thư hẹn

 

Nhận xét
 

 

Lời hẹn của người chinh phu

 

Hoàn cảnh thực tế

 
 

Những từ ngữ, hình ảnh cho biết lời hẹn lúc ra đi của người chinh phu và hoàn
cảnh thực tế thông qua lời của người chinh phụ ?

III. Suy ngẫm và phản hồi
2. Nét độc đáo của văn bản
b-Tâm trạng của người chinh phụ (phần 1).
Thời gian
gặp gỡ
Nơi gặp gỡ
Nhận xét

 
 

Lời hẹn của người chinh phu

 
- oanh chưa bén liễu
- mai chưa dạn gió
 
- Lũng Tây Nham
- Hán Dương cầu

 
 NT: Sử dụng hình ảnh ước
lệ, điển tích…
 Lời hẹn cụ thể, gây mong
đợi

Hoàn cảnh thực tế

 
- oanh già, ý nhi gáy trước
nhà
tuyết mai trắng bãi, …
 -- lá
rụng cành trâm
- Bãi hôm tuôn dẫy nước
trào mênh mông.
  NT: sừ dụng từ ngữ chỉ

TG…
 Lỗi hẹn cả về thời gian
và không gian.

=> Người chinh phụ ngóng và hi vọng chồng trở về với tâm trạng
buồn man mác

III. Suy ngẫm và phản hồi
2. Nét độc đáo của văn bản
b-Tâm trạng của người chinh phụ (phần 2).
trạng
của người
chinh
Tin thường
người
không
lại, tàn, rêuTâm
- Các
từ chỉlại
thời
gian:
hoathấy
dương
xanh,
bóng
dương,
tiềnphụ
từ dòng 141 đến dòng 152 có
Hoa dương tàn đã trải rêu xanh.
sen…
gì khác so với đoạn trước đó?
Rêu
xanh
mấy
lớp
chung
quanh,
- Các từ chỉ địa diểm: Hoàng Hoa, ải xa…Phân tích nét đặc sắc về nghệ
Chântừ
đi một
bước,trạng:
trăm tình
ngẩn
ngơ.xót người…
- Các
chỉ tâm
ngẩn
ngơ,
thuật miêu tả tâm trạng trong
Thư thường tới người chưa thấy tới,
- Nghệ thuật: Sử dụng điển tích điển cố,đoạn
từ ngữ
này chỉ
? thời gian ước
Bức rèm thưa lần giãi bóng dương.
lệ có sự lặp lại, điệp cấu trúc…
Bóng dương mấy buổi xuyến ngang,
=>Nỗi
xót
thương
chồng
và sự
chấp
Lời sao
mười
hẹn, chín
thường
đơn
sai. nhận một ngày nào đó chồng
sẽThử
không
trởdiễn
về.khơi
(Phản
ánh
tính lại
ngày
ấy, hiện thực nghiệt ngã)
Tiền sen này đã nảy là ba.
Xót người lần lữa ải xa,
Xót người nương chốn Hoàng Hoa dặm dài.

III. Suy ngẫm và phản hồi
2. Nét độc đáo của văn bản
b-Tâm trạng của người chinh phụ:
- Sử dụng hình ảnh ước lệ, điển tích, từ ngữ chỉ
thời gian …
-> Người chinh phụ ngóng và hi vọng chồng trở về
với tâm trạng buồn man mác.
- Sử dụng điển tích điển cố, từ ngữ chỉ thời gian ước
lệ có sự lặp lại, điệp cấu trúc…
-> Nỗi xót thương chồng và sự chấp nhận một ngày
nào đó chồng sẽ không trở về. (Phản ánh hiện thực
nghiệt ngã)

III. Suy ngẫm và phản hồi
2. Nét độc đáo của văn bản
c.Tác dụng của sự lặp lại có tính quy luật 7-7-6-8, vần nhịp và
phép đối.
-Tạo nên một bức tranh tâm trạng cảm xúc đa chiều.
-Thể hiện sự đồng cảm của tác giả với số phận bi đát của người
phụ nữ trong xã hội phong kiến.
-Nêu tác dụng của sự lặp lại có tính quy luật 7- 7 - 6 - 8, vần nhịp
và phép đối?

III. Suy ngẫm và phản hồi

Nêu chủ đề và cảm hứng
3. Chủ đề và cảm hứng chủ đạo của văn bảnchủ đạo của văn bản?

- Chủ đề: Nỗi nhớ thương của người chinh phụ đối với
người chồng đi chinh chiến nơi ải xa.
- Cảm hứng chủ đạo: Thể hiện niềm cảm thông sâu sắc
với tình cảnh vò võ, cô đơn của người chinh phụ trẻ có
chồng đi chinh chiến nơi ải xa, qua đó, lên tiếng phê phán
chiến tranh.

III. Suy ngẫm và phản hồi
4. Thông điệp văn bản.

Văn bản thể hiện thông
điệp gì?

Chiến tranh luôn thù nghịch với hạnh phúc, tình yêu; hãy
thông cảm với nỗi cô đơn của người chinh phụ; cảm thông
với nỗi đau thương, bất hạnh của con người trong chiến.

III. Suy ngẫm và phản hồi
IV. Tổng kết .
Đặc điểm thể loại thơ song thất lục bát
-Khổ thơ: hai dòng thất kết nối với hai dòng lục
bát.
-Vần: cặp song thất có vẩn trắc, cặp lục bát có
vẩn bằng; giữa cặp song thất và cặp lục bát có
vần liền
-Nhịp:Thường ngắt nhịp 3/4 ở hai dòng thất, 2/2/2
và 2/2/2/2 ở cặp lục bát
-Hài thanh: Cặp song thất lấy tiếng ở vị trí thứ ba
làm chuẩn. Cặp lục bát thì sự đối xứng bằng-trắc
(giống như thơ lục bát).

Qua đọc hiểu văn bản
1, em hãy khái quát lại
những đặc trưng cơ
bản của thể loại thơ
song thất lục bát thể
hiện trong văn bản?

Luyện tập

IV. Luyện tập:
Trong văn bản trên, người chinh phụ đã bộc lộ nỗi nhớ thương của mình
đối với người chồng đi chinh chiến. Hãy sáng tạo một sản phẩm (có thể
viết/ vẽ,...) để bày tỏ tình cảm dành cho người mà em yêu quý.
Mẹ ơi, con nhớ mẹ!
Từ khi mẹ đi xa, con cảm thấy nhà cửa bỗng chốc trống trải. Con nhớ
nụ cười hiền hậu của mẹ, nhớ những món ăn ngon mẹ nấu, nhớ những câu
chuyện mẹ kể cho con nghe mỗi tối.Con nhớ cảm giác được ôm ấp trong vòng
tay yêu thương của mẹ. Con nhớ được mẹ chở đi học, được mẹ dắt đi chợ.
Con nhớ tất cả những gì về mẹ.Con mong mẹ sớm về nhà. Con hứa sẽ ngoan
ngoãn, học tập giỏi để không phụ lòng mong mỏi của mẹ.
Mẹ ơi, con yêu mẹ nhiều lắm !

Vận dụng

TRÒ CHƠI

Câu 1: Văn bản “Nỗi nhớ
Câu
2:3:
Đặc
điểm
thichủ
luật
Câu
4:
Cảm
hứng
Câu
Nêu
chủ
đề
của
Câu
5:
Thông
điệp
của
văn
thương của người chinh
songvăn
thất
lục?bát ?
bản
bản?
phụ”
thuộcđạo?
thể
thơ nào?

Tâm trạng cô đơn, nhớ
chồng
của gieo
ngườivần,
chinh
phụ,
Khổ
thơ,
ngắt
Thông điệp
phê
phán
Người
phụ
nữ
chờ
đợi
biểu hiện
sự
khao
khát
tình
Song
thất
nhịp,
lục
bát
chiếntrong
tranh chiến
phi nghĩa
. .
chồng
tranh
yêu, hạnh
của người
hàiphúc
thanh.
phụ nữ.

Ăn khế trả
vàng
Chuyển câuĐáp