THƠ ĐƯỜNG

CỔ ĐIỂN

LUẬT THƠ

QUY TẮC

Ý TỨ

BÚT PHÁP

I.

“Vẻ đẹp cổ điển”
 Văn hóa, văn học cổ điển là
một nét đẹp, là mạch nguồn
sâu xa nuôi dưỡng tâm hồn
con người.

“Thu điếu”
 Thất ngôn bát
cú Đường luật

“Thiên trường vãn
vọng”
 Tứ tuyệt Đường
luật

“Ca Huế trên
sông Hương”
 Văn bản thông
tin

II.

a. Khái niệm
- Là thuật ngữ chỉ chung các thể thơ được viết theo quy tắc chặt chẽ (luật)
định hình từ thời nhà Đường (Trung Quốc)

b. Phân loại
Gồm hai thể chính:

Thất ngôn bát
cú Đường luật

Dạng cơ bản nhất

Tứ tuyệt Đường
luật

c. Đặc trưng
Quy định nghiêm ngặt về hòa thanh (phối hợp, điều hòa thanh
điệu), về niêm, đối, vần và nhịp.
Ngôn ngữ rất cô đọng, hàm súc
Bút pháp tả cảnh thiên về gợi và ngụ tình
Ý thơ thường gắn với mối liên hệ giữa tình và cảnh, tĩnh và
động, thời gian và không gian, quá khứ và hiện tại, hữu hạn và
vô hạn,...

Ví dụ:

“Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao
Cần trúc lơ phơ, gió hắt hiu”
(Nguyễn Khuyến, Thu vịnh)

 Mối tương quan giữa
+ Cái vô hạn (bầu trời thu cao, rộng) và cái hữu hạn (cần trúc bé nhỏ,
thanh mảnh)
+ Cái tĩnh (không gian bầu trời) và cái động (thoáng phơ phất của lá
trúc)
 Gợi nên bức tranh thu vừa rộng lớn, mênh mông vừa hài hoà, thanh
thoát.

a. Thất ngôn bát cú Đường luật
- Về bố cục:
Đề (triển khai
ý ẩn chứa
trong nhan đề)

Thực (nói rõ
các khía cạnh
chính của đối
tượng
được
bài thơ đề cập)

Luận
(luận
giải, mở rộng
suy nghĩ về
đối tượng)

Kết (thâu tóm
tinh thần của
cả bài, có thể
kết hợp mở ra
những ý tưởng
mới).

*Khi đọc hiểu, cũng có thể vận dụng cách chia bố cục bài thơ thành hai
phần: bốn câu đầu, bốn câu cuối hoặc sáu câu đầu, hai câu cuối.

Qua Đèo Ngang - (Bà Huyện Thanh Quan)
Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.
Lom khom dưới núi, tiều vài chú,

 Bốn câu đầu tái hiện
bức tranh thiên nhiên
Đèo Ngang

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
Dừng chân đứng lại trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng ta với ta.

 Bốn câu cuối bày tỏ
nỗi niềm tâm sự

Thương vợ - Tú Xương
Quanh năm buôn bán ở mom sông,
Nuôi đủ năm con với một chồng.
Lặn lội thân cò khi quãng vắng,
Eo sèo mặt nước buổi đò đông.
Một duyên hai nợ, âu đành phận,
Năm nắng mười mưa, dám quản công.
Cha mẹ thói đời ăn ở bạc:
Có chồng hờ hững cũng như không!

 Sáu câu đầu tập
trung khắc họa hình
ảnh người vợ
 Hai câu cuối bộc lộ
tâm trạng của nhân vật
trữ tình

a. Thất ngôn bát cú Đường luật
-Về niêm và luật bằng trắc
• Sắp xếp thanh bằng, trắc theo quy định chặt chẽ.
• Đảm bảo sự hài hòa và cân bằng.
• Niêm có quy tắc chặt chẽ.

a. Thất ngôn bát cú Đường luật
- Về vần và nhịp:
Chỉ gieo
vần là
bằng ở
cuối các
1,2,4,6,8

một
vần
chữ
câu

Thường ngắt
theo nhịp 4/3

- Về đối:
Chủ yếu sử
dụng phép đối
ở hai câu thực
và hai câu
luận.

a. Thất ngôn bát cú Đường luật
Sơ đồ bài thơ thất ngôn bát cú theo luật bằng
Câu

Luật bằng trắc

1

BBTTTBB

2

TTBBTTB

3

TTBBBTT

4

BBTTTBB

5

BBTTBBT

6

TTBBTTB

7

TTBBBTT

8

BBTTTBB

Niêm
 
Câu 2 và 3
Câu 4 và 5
Câu 6 và 7
 

Vần
B
B
 
B
 
B
 
B

Đối
 
 
Đối
Đối
 
 

a. Thất ngôn bát cú Đường luật
Sơ đồ bài thơ thất ngôn bát cú theo luật trắc
Câu

Luật bằng trắc

1

TTBBTTB

2

BBTTTBB

3

BBTTBBT

4

TTBBTTB

5

TTBBBTT

6

BBTTTBB

7

BBTTBBT

8

TTBBTTB

Niêm
 
Câu 2 và 3
Câu 4 và 5
Câu 6 và 7
 

Vần
B
B
 
B
 
B
 
B

Đối
 
 
Đối
Đối
 
 

b. Tứ tuyệt Đường luật
* Phân loại
+ Mỗi câu 5 chữ (Ngũ ngôn tứ
tuyệt Đường luật)
+ Mỗi câu 7 chữ
(Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật)

-

* Bố cục
Khai – Khởi (Mở ý)
Thừa (Tiếp nối, phát triển ý thơ)
Chuyển (Chuyển hướng ý thơ)
Hợp (Thâu tóm nội dung toàn bài)

* Niêm, vần, luật
Vẫn tuân theo các quy định như thơ Thất ngôn bát cú nhưng không bắt
buộc phải đối

Sưu tầm một số bài thơ tiêu biểu
về thể thơ Thất ngôn bát cú và Tứ
tuyệt Đường luật

“Bạn đến chơi nhà” – Nguyễn Khuyến
Đã bấy lâu nay bác tới nhà.
Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa.
Ao sâu nước cả, khôn chài cá,
Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà.
Cải chửa ra cây, cà mới nụ,
Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa.
Đầu trò tiếp khách, trầu không có,
Bác đến chơi đây ta với ta.

“Mời trầu” – Hồ Xuân Hương
Quả cau nho nhỏ miếng trầu hôi,
Này của Xuân Hương mới quệt rồi.
Có phải duyên nhau thì thắm lại,
Đừng xanh như lá, bạc như vôi.

1

5
4

3

2

NGÔI SAO VĂN HỌC
pipi

Điễn vào chỗ chấm:
………………là thuật ngữ chỉ chung các thể
thơ được viết theo quy tắc chặt chẽ định hình
từ thời nhà Đường (Trung Quốc)

Em được 8 điểm
Thơ Đường luật
VƯỜN SAO

Những đặc trưng của thơ Đường luật
được thể hiện ở những khía cạnh nào?

Em được gọi 1 bạn bất kì
trả
lời
câu
hỏi
tiếp
theo
- Quy định nghiêm ngặt về hòa thanh
niêm, đối, vần và nhịp.
- Ngôn ngữ, bút pháp, ý thơ…

VƯỜN SAO

Bố cục của thể thơ Thất ngôn bát cú Đường
luật thường được chia như thế nào?

Em được cả lớp thưởng 1 tràng pháo tay
Đề- thực- luận- kết

VƯỜN SAO

Thể thơ Thất ngôn bát cú Đường luật thường
được gieo vần và ngắt nhịp như thế nào?

Em được xóa 1 điểm xấu
• Chỉ gieo 1 vần bằng ở chữ cuối các
câu 1,2,4,6,8.
• Thường ngắt nhịp 4/3
VƯỜN SAO

Khai- thừa- chuyển- hợp là bố cục được áp
dụng khi sáng tác thể thơ nào?

Em được 8 điểm
Tứ tuyệt Đường luật
VƯỜN SAO