Tiết 81,82,83: VIẾT BÀI VĂN PHÂN
TÍCH MỘT TÁC PHẨM (TRUYỆN)

KHỞI ĐỘNG

Cho tên tác giả , em hãy đoán tên tác phẩm
truyện của tác giả đó
Tác giả
Tác phẩm
• Thạch Lam
• Nguyễn Thành Long
• Lê Minh Khuê

• Gió lạnh đầu mùa
• Lặng lẽ Sa Pa
• Những ngôi sao xa xôi

3

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. Đọc và phân tích bài viết tham khảo
Văn bản Hãy "Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ" để
cảm nhận...
a. Mở bài: đoạn 1 đã giới thiệu tác phẩm truyện
(nhan đề, tác giả) và nêu ý kiến khái quát về tác
phẩm.

5

I. Đọc và phân tích bài viết tham khảo
Văn bản Hãy "Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ" để
cảm nhận...
a. Mở bài: đoạn 1 đã giới thiệu tác phẩm truyện
(nhan đề, tác giả) và nêu ý kiến khái quát về tác
phẩm.

6

I. Đọc và phân tích bài viết tham khảo
Văn bản Hãy "Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ" để
cảm nhận...
b. Thân bài
- Đoạn 1: nêu ngắn gọn nội dung chính của tác phẩm:
gồm 19 thiên truyện nhỏ, nhân vật “tôi”- cậu bé 10
tuổi kể về những niềm vui nỗi buồn trong cuộc sống
hằng ngày.( giới thiệu từ thể loại, bố cục, nhân vật
chính…)
7

I. Đọc và phân tích bài viết tham khảo
b. Thân bài:

- Ba đoạn còn lại:
+ Nêu chủ đề của tác phẩm trực tiếp trong câu: Dường như nhà
văn muốn gửi đến…Hãy mở rộng mọi giác quan, mở rộng tâm
hồn mình để cảm nhận vẻ đẹp kì diệu của sự sống, cỏ cây, đất
trời.
+ Nhận định nội dung là bài ca về sự giao cảm đẹp đẽ tinh tế
giữa người với người: kết hợp bằng chứng.
+ Cốt truyện đơn giản nhưng hấp dẫn (kết hợp bằng chứng), xây
dựng thành công một số hình ảnh chứa đựng nhiều lớp nghĩa
(dẫn chứng)
8

I. Đọc và phân tích bài viết tham khảo

c. Kết bài:
Khẳng định vị trí, ý nghĩa của truyện. Là một món
quà đẹp mà người viết đã trao tặng đến bạn đọc.
.

9

II. Thực hành viết theo các bước:
1. Trước khi viết
a. Lựa chọn đối tượng:
- Liệt kê một số truyện mình đã học hoặc đã đọc
- Xác định truyện mình yêu thích, ấn tượng để phân tích.

10

II. Thực hành viết theo các bước:
1. Trước khi viết
b. Tìm ý và lập dàn ý

Tìm ý
- Nhan đề ,đề tài và nội dung chính của truyện
- Nhân vật nổi bật thể hiện chủ đề của truyện.
- Dự kiến các bằng chứng trong tác phẩm để làm nổi bật nội dung.
- Đánh giá những nét nghệ thuật cơ bản của truyện: người kể chuyện,
ngôn ngữ, hình ảnh, cốt truyện...
- Đánh giá vị trí, ý nghĩa của tác phẩm truyện.
*

11

II. Thực hành viết theo các bước:
1. Trước khi viết

b. Tìm ý và lập dàn ý
*Lập dàn ý
Sắp xếp các ý theo trình tự cảm xúc thành một dàn ý gồm 3 phần:
a. Mở bài: giới thiệu tác phẩm truyện (nhan đề, tác giả) và nêu ý kiến khái
quát về tác phẩm.
b. Thân bài:
- Ý 1: nêu nội dung chính của tác phẩm
- Ý 2: Nêu chủ đề của tác phẩm.
- Ý 3: Chỉ ra và phân tích tác dụng của một số nét đặc sắc về hình thức nghệ
thuật của tác phẩm.
c. Kết bài: Khẳng định vị trí ý nghĩa của tác phẩm.

 

12

II. Thực hành viết theo các bước:
1. Trước khi viết
b. Tìm ý và lập dàn ý

Tìm ý
- Nhan đề ,đề tài và nội dung chính của truyện
- Nhân vật nổi bật thể hiện chủ đề của truyện.
- Dự kiến các bằng chứng trong tác phẩm để làm nổi bật nội dung.
- Đánh giá những nét nghệ thuật cơ bản của truyện: người kể chuyện,
ngôn ngữ, hình ảnh, cốt truyện...
- Đánh giá vị trí, ý nghĩa của tác phẩm truyện.
*

13

II. Thực hành viết theo các bước:
* Phân tích truyện ngắn “ Gió lạnh đầu mùa” của Thạch Lam.
1. Bước 1: Chuẩn bị
a. Đọc kĩ đề bài, xác định yêu cầu của đề bài:
- Dạng bài: nghị luận phân tích một tác phẩm truyện.
- Về nội dung: Phân tích được các nét đặc sắc về nội dung, nghệ thuật của tác
phẩm
- Về thao tác lập luận: Sử dụng tổng hợp các thao tác lập luận để triển khai vấn đề
nghị luận
- Về phạm vi dẫn chứng: Sử dụng dẫn chứng trong văn bản truyện.
b. Mục đích bài viết, đối tượng người đọc
- Mục đích bài viết: thuyết phục người đọc đồng tình ý kiến của em tác phẩm
“Gió lạnh đầu mùa” của Thạch Lam
- - Đối tượng người đọc: Thầy cô, bạn bè và những người quan tâm đến tác
14
phẩm.

II. Thực hành viết theo các bước:

2. Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý
a. Tìm ý Cảm nhận về truyện ngắn Gió lạnh đầu mùa của
Thạch Lam.

bản

Đặc điểm cơ

Thông tin
chung về tác giả,
tác phẩm

Chi tiết trong tác phẩm

Giới thiệu chung về tác giả Thạch Lam và truyện
ngắn Gió lạnh đầu mùa -> cảm nhận của bản thân về tác
phẩm.

Nội dung chính
Tác phẩm kể câu chuyện đậm chất trữ tình về chị em
của tác phẩm
Lan, Sơn và những đứa trẻ xóm chợ nghèo trong một
buổi sáng đầu của mùa đông khi những cơn gió lạnh đầu
mùa ập đến, từ đó gửi gắm thông điệp về tình yêu
thương giữa con người với con người.
15

Đặc
điểm cơ bản
Những
thông tin về
chủ đề. (qua
cốt truyện,
qua các
nhân vật, chi
tiết nổi
bật,..)

Chi tiết trong tác phẩm
Chủ đề: Truyện ngắn là câu chuyện gửi gắm ý nghĩa sâu sắc về
tình yêu thương và sự sẻ chia, đồng cảm; về tình người,..
+ Cốt truyện: Gió lạnh đầu mùa, chị em Sơn, Lan mặc áo ấm đi
chơi với lũ trẻ trong xóm; hai chị em thương cô bé Hiên nhừ
nghèo không có áo mặc nên lấy áo của em Duyên (đã mất) cho
Hiên mượn; việc làm này bị em họ mách với mẹ khiến 2 chị em
sợ hãi; về nhà thì 2 chị em thấy mẹ và mẹ Hiên đang ngồi nói
chuyện; mẹ Hiên gửi lại chiệc áo và mẹ Sơn cho mẹ Hiên mượn
tiền mua áo cho con,... -> cốt truyện nhẹ nhàng, đậm chất trữ
tình -> gửi gắm sâu sắc chủ đề của tác phẩm: tình người thể hiện
trong sự sẻ chia giữa những đứa trẻ; qua hành động của hai
người mẹ; qua sự không phân biệt giàu nghèo,.... -> gió lạnh
nhưng tình người không lạnh..
16

bản

Đặc điểm cơ

Chi tiết trong tác phẩm

Những nét đặc
-Ngôi kể thứ 3;
sắc về nghệ thuật
- Nhân vật được miêu tả chủ yêu qua diễn biến tâm
của tác phẩm. (cốt lí, đặc biệt à tâm hồn nhạy cảm của nhân vật Sơn trước
truyện, ngôi kể, lời sự biến chuyển cuả thời tiết và tình người,..
kể, nghệ thuật xây
-Đậm chất trữ tình (cảnh vật, chi tiết truyện,..).
dựng nhân vật,....)
- Ngôn ngữ giàu chất thơ.
....
Ý nghĩa chung
của tác phẩm với
người đọc.

Khẳng định lại giá trị của tác phẩm:

17

b. Lập dàn ý:
- Lập dàn ý bằng cách dựa vào các ý đã tìm được, sắp xếp lại theo
một trình tự nhất định theo ba phần lớn của bài văn, gồm:
* Mở bài: Giới thiệu tác phẩm văn học và nêu khái quát ấn tượng
về tác phẩm.
* Thân bài: Phân tích đặc sắc về nghệ thuật và nội dung của tác
phẩm (như ở phần lập ý):
* Kết bài: Khẳng định lại giá trị của tác phẩm:
 

18

3. Bước 3: Viết
 

- Dựa vào dàn ý đã xây dựng để luyện tập kĩ năng viết.
- Chú ý:
+ Bài viết đủ 3 phần
+ Các luận điểm trong phần thân bài phải làm rõ cho vấn đề nêu ở đề bài.
+ Cần nhìn nhận, phân tích tác phẩm từ nhiều góc độ, trong một chỉnh thể trọn
vẹn để có những nhận xét, đánh giá toàn diện, thuyết phục.
+ Các dẫn chứng phải đúng, tiêu biểu và phong phú.
+ Lập luận chặt chẽ, lời văn trong sáng, thể hiện được thái độ, tình cảm của
người viết với vấn đề nghị luận.
 

.
19

 4.

Bước 4: Kiểm tra, chỉnh sửa, hoàn thiện
- Đọc kĩ bài viết của mình và đối chiếu với các yêu cầu đã
nêu ở các bước để kiểm tra và chỉnh sửa theo Phiếu chỉnh
sửa bài viết
- HS có thể tráo đổi bài để trong bàn chấm và chữa cho
nhau 
.

20

 *Bảng

kiểm kĩ năng viết bài văn phân tích nhân vật trong tác
phẩm truyện:
Tiêu chí
MB
TB

đạt

KB
Diễn

Đạt

Giới thiệu tác phẩm văn học và nêu khái quát
ấn tượng về tác phẩm.
Nội dung chính của tác phẩm
Những thông tin về chủ đề. (qua cốt truyện,
qua các nhân vật, chi tiết nổi bật,..)
Những nét đặc sắc về nghệ thuật của tác
phẩm. (cốt truyện, ngôi kể, lời kể, nghệ thuật xây
dựng nhân vật,....)
Sử dụng các lí lẽ và bằng chứng thuyết phục
Khẳng định lại giá trị của tác phẩm:
Đảm bảo đúng chính tả, ngữ pháp, không
mắc lỗi diễn đạt

 

 

 
 

 
 

 

 

 
 
 

 
 
 

Chưa
đạt

21

HẸN GẶP LẠI!