CA DAO THAN THÂN YÊU THƯƠNG TÌNH NGHĨA
NHÌN HÌNH ĐOÁN
CA DAO
“Thân em như miếng cau khô
Kẻ thanh tham mỏng, người thô tham dày”

“Thân em như ớt chín cây
Càng tươi ngoài vỏ càng cay trong lòng”


I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Đặc trưng của ca dao
Câu 1: Đặc điểm nổi bật nhất của ca dao là gì?

Những bài thơ hoặc những câu nói có vần điệu.

B. Diễn tả cuộc sống thường nhật của con người.

C. Đúc kết những kinh nghiệm đời sống thực tiễn.

D. Diễn tả đời sống tâm hồn phong phú của
người lao động.
D
Câu 2: Phương thức biểu đạt chủ yếu của ca dao
là?
Tự sự

B. Miêu tả

C. Biểu cảm

D. Nghị luận
C
Câu 3: Nhân vật trữ tình thường gặp nhất trong
ca dao là?

A. Người đàn ông

B. Người phụ nữ

C. Trẻ em

D. Người dân thường
B
Câu 4:Ca dao không có đặc điểm nghệ thuật này?

A. Sử dụng lối so sánh, ẩn dụ.

B. Sử dụng phong phú phép lặp và điệp cấu trúc.

C. Miêu tả nhân vật với tính cách phức tạp.

D. Ngôn ngữ đời thường nhưng giàu giá trị
biểu đạt.
C


- Thể loại trữ tình bằng văn vần.
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Đặc trưng của ca dao


- Nội dung: Diễn tả đời sống nội tâm của con người.


- Nghệ thuật:
+ Lời ca ngắn gọn
+ Thể thơ: lục bát, song thất lục bát
+ Ngôn ngữ: giàu hình ảnh so sánh, ẩn dụ, diễn đạt bằng một số công thức mang đậm sắc thái dân gian.
Ca dao yêu thương tình nghĩa
Ca dao than thân
Ca dao hài hước
2. Phân loại
12


Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa
II. Đọc –Hiểu văn bản :
Cách đọc
1/Bài 1,2:Những câu hát than thân (giọng đọc xót xa,thông cảm)
2/Bài 3 :vừa than thân vừa tình nghĩa (2 câu đầu giọng chua xót,4 câu sau thiết tha ,mãnh liệt)
3/ Bài 4, 5, 6. Những câu hát yêu thương tình nghĩa (giọng đọc thiết tha sâu lắng)
II. ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN
1.Ca dao than thân
a/ Bài 1
Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai.



- lời than về thân phận của người phụ nữ
trong xã hội phong kiến.
=> Cách mở đầu bằng cụm từ “Thân em như...” khiến lời than thêm xót xa, ngậm ngùi.
So sánh:
“Thân em - “tấm lụa đào”
vẻ đẹp duyên dáng, đằm thắm của người con gái độ xuân thì.
Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai
ý thức sâu sắc về tuổi trẻ, sắc đẹp của mình.
- Câu miêu tả bổ sung:
“phất phơ giữa chợ biết vào tay ai”
Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai

=> Người phụ nữ giống như món hàng bị mua bán, trao đổi ngoài chợ.
=> Nỗi đau khổ vì thân phận bị phụ thuộc, giá trị không được ai biết đến.

b/Bài 2
Thân em như củ ấu gai
Ruột trong thì trắng vỏ ngoài thì đen.
Ai ơi, nếm thử mà xem !
Nếm ra, mới biết rằng em ngọt bùi.
-Nhân vật trữ tình : người phụ nữ.
-> so sánh, ẩn dụ : hình thức bên ngoài không đẹp.
CA DAO THAN THÂN
YÊU THƯƠNG, TÌNH NGHĨA

II.ĐỌC HIỂU
-Như củ ấu gai

.Bài 2
-> lời mời gọi da diết, chua xót, ngậm ngùi.
- Ruột trong thì trắng, ngọt bùi ->


=> Nói lên thân phận và khẳng định giá trị phẩm chất của họ.
CA DAO THAN THÂN
YÊU THƯƠNG, TÌNH NGHĨA

II.ĐỌC HIỂU
giá trị thực : vẻ đẹp tâm hồn.
- “Ai ơi, nếm thử”
.Bài 3 :
Trèo lên cây khế nữa ngày
Ai làm chua xót lòng này, khế ơi!
Mặt Trăng sánh với Mặt Trời
Sao Hôm sánh với Sao Mai chằng chằng.
Mình ơi! Có nhớ ta chăng?
Ta như Sao Vượt chờ trăng giữa trời.
CA DAO THAN THÂN
YÊU THƯƠNG, TÌNH NGHĨA

II.ĐỌC HIỂU
.Bài 3
- Lời mở đầu “Trèo lên … ngày” ->
cách nói đưa đẩy, gợi cảm hứng.
- Lời than :
“Ai làm chua xót lòng này, khế ơi !”




=>Lời than tha thiết, thấm thía, xót xa.
CA DAO THAN THÂN
YÊU THƯƠNG, TÌNH NGHĨA

II.ĐỌC HIỂU
Đại từ phiếm chỉ
(cha mẹ, xhpk)
đau đớn
ví như người bạn
.Bài 3:
- Hình ảnh : Mặt trăng, mặt trời, sao Hôm, sao Mai
-> nhấn mạnh thực tại cay đắng -> sự lỡ dở không thể hàn gắn.
- Câu “Ta như … trời”
-> khẳng định sự chờ đợi mòn mỏi của nhân vật trữ tình. thể hiện vẻ đẹp tâm hồn (thủy chung).
CA DAO THAN THÂN
YÊU THƯƠNG, TÌNH NGHĨA

II.ĐỌC HIỂU
Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt.
Đèn thương nhớ ai,
Mà đèn không tắt.
Mắt thương nhớ ai,
Mắt ngủ không yên.
Đêm qua em những lo phiền
Lo vì một nỗi không yên một bề …
2.Ca dao yêu thương tình nghĩa
Bài 4
Bài số 4

Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt.
Đèn thương nhớ ai,
Mà đèn không tắt.
Mắt thương nhớ ai,
Mắt ngủ không yên.
Đêm qua em những lo phiền
Lo vì một nỗi không yên một bề…
Nhân vật trữ tình trong bài ca dao là ai? Nhân vật đang ở tâm trạng ra sao?
thương nhớ ai
thương nhớ ai
thương nhớ ai
thương nhớ ai
thương nhớ ai
em
Phát hiện những hình ảnh cụ thể biểu hiện tâm trạng?
Khăn
Đèn
Mắt
Khăn
Khăn
Khăn
Khăn
Khăn
d�n
Mắt
- Nhân vật trữ tình: cô gái.
- Tâm trạng: thương nhớ người yêu.
Hình ảnh biểu hiện tâm trạng:
+ Khăn
+ Đèn
+ Mắt
Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt.
Vì sao “khăn” được hỏi đầu tiên và hỏi nhiều nhất?
- 6 dòng đầu:
+ Khăn:
vật trao duyên
gần gũi thân thiết với người con gái.
+ “Khăn thương nhớ ai”
=> nhân hoá, khăn cũng mang nỗi niềm nhớ thương.
Phát hiện những biện pháp nghệ thuật miêu tả “khăn”?
Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt.
+ Lối thơ vắt dòng, điệp từ “khăn”, điệp ngữ “khăn thương nhớ ai”
=> Nỗi nhớ thương da diết, triền miên.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt.
Chiếc khăn
hiện ra ở những trạng thái nào?
+ Khăn:
rơi xuống đất
vắt lên vai
=> trạng thái bồn chồn không yên của con người trong nỗi nhớ.
chùi nước mắt
=> Nỗi nhớ lan toả vào không gian.
rơi
vắt
xuống
lên
Đèn thương nhớ ai
Mà đèn không tắt
Mắt thương nhớ ai
Mắt ngủ không yên
- 4 dòng tiếp:
+ “Đèn thương nhớ ai”
=> Nhân hoá: nỗi nhớ được đo theo chiều thời gian.
+ “Đèn không tắt”
=> trạng thái thao thức khôn nguôi.
Đèn thương nhớ ai
Mà đèn không tắt
Mắt thương nhớ ai
Mắt ngủ không yên
+ “Mắt thương nhớ ai”
=>cách nói hoán dụ để Cô gái trực tiếp bộc lộ lòng mình.
=> Hình ảnh con người trằn trọc thâu đêm với niềm nhớ nhung khắc khoải.
=>Nỗi nhớ thương mãnh liệt, sâu sắc mà được bộc lộ thật kín đáo, ý nhị.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt.
Đèn thương nhớ ai,
Mà đèn không tắt.
Mắt thương nhớ ai,
Mắt ngủ không yên.

D�m qua em nh?ng lo phi?n
Lo vì m?t n?i khơng y�n m?t b?
lo phiền
Lo
khơng y�n
Cô gái trăn trở vì điều gì?
- 2 dòng cuối: Nỗi lo âu về sự bấp bênh của duyên phận.
=> Bài ca dao là tiếng nói của một trái tim yêu mãnh liệt tha thiết và khát khao một tình yêu thuỷ chung, bền chặt.

Câu hỏi: Dòng nào nêu đúng vẻ đẹp tình yêu
của nhân vật trữ tình trong bài ca dao “Khăn
thương nhớ ai..”?

Tình yêu gắn với sự độ lượng, vị tha

B. Tình yêu gắn với khát vọng vượt lên sự ràng
buộc của lễ giáo phong kiến.

C. Tình cảm sâu sắc được thể hiện qua cách nói
trau chuốt, bóng bẩy.

D. Tình yêu nồng nàn, cháy bỏng nhưng cách
biểu hiện rất kín đáo, tế nhị.
D
32
Bài 5 :
Ước gì sông rộng một gang,
Bắc cầu dải yếm để chàng sang chơi.
- Ước mong táo bạo, mãnh liệt trong tình yêu.
- Cách nói độc đáo :
Ước gì
+ Sông rộng một gang
+ Bắc cầu dải yếm...
-Hai hình ảnh phi lý nhưng lại bắt nguồn từ cái có lý của tình người : nỗi nhớ thương, khao khát...
33
-Cầu - dải yếm là một hình ảnh nghệ thuật độc đáo : Ước muốn táo bạo, mãnh liệt, đầy nữ tính.
Bài 6:Muối ba năm muối đang còn mặn
Gừng chín tháng gừng hãy còn cay
Đôi ta nghĩa nặng tình dày
Có xa nhau đi nữa ba vạn sáu ngàn ngày mới xa
Bài ca dao thể hiện nội dung gì?

Câu hỏi: Hình ảnh “gừng cay- muối mặn” thể hiện
điều gì?
Tình cảm lứa đôi

B. Tình cảm gia đình

C. Tình cảm vợ chồng

D. Tình cảm cha mẹ với con cái.
.
C
Tình nghĩa vợ chồng được diễn tả qua hình ảnh nào?
Vì sao khi nói đến tình nghĩa của con người, ca dao lại dùng hình ảnh muối-gừng?
Muối ba năm muối đang còn mặn
Gừng chín tháng gừng hãy còn cay
Đôi ta nghĩa nặng tình dày
Có xa nhau đi nữa ba vạn sáu ngàn ngày mới xa
- Tình nghĩa vợ chồng được diễn tả qua cặp hình ảnh “muối – gừng”.
- “Muối – gừng” vừa là gia vị trong bữa ăn hàng ngày, vừa là những vị thuốc.
=> biểu tượng cho hương vị của tình người, cho nghĩa tình thủy chung son sắt.
Phân tích cách diễn đạt độc đáo của câu thơ cuối?

Đôi ta nghĩa nặng tình dày
Có xa nhau đi nữa ba vạn sáu ngàn ngày
mới xa

Đôi ta nghĩa nặng tình dày
Có xa nhau đi nữa ba vạn sáu ngàn ngày
mới xa
- Cách nói có ý vị đặc sắc: ba vạn sáu ngàn ngày là một trăm năm- tức một đời người.
=> Ba vạn sáu ngàn ngày mới xa nghĩa là không bao giờ xa cách.
40
Ghi nhớ :
Nỗi niềm chua xót, đắng cay và tình cảm yêu thương chung thuỷ của người bình dân trong xã hội cũ được bộc lộ chân tình và sâu sắc qua chùm ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa. Nghệ thuật dân gian đã tô đậm vẻ đẹp tâm hồn của người lao động trong các câu ca.
NHÌN HÌNH ĐOÁN
CA DAO
“Thân em như cá rô thia
Ra sông mắc lưới vào đìa mắc câu”
“Thân em như cây chổi đầu hè
Phòng khi mưa gió đi về chùi chân
Chùi rồi anh quẳng ra sân
Bớ người hàng xóm, chùi chân thì chùi”
“Thân em như con hạc đầu đình
Muốn bay không cất nổi mình mà bay”
“Thân em như giếng giữa đàng
Người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân”
Những bài ca dao về hình ảnh cây cầu-tình yêu đặc biệt

-Hai ta cách một con sông
Muốn sang anh ngả cành hồng cho sang.
-Gần đây mà chẳng sang chơi
Để em ngắt ngọn mùng tơi bắc cầu.
-Cách nhau có một con đầm
Muốn sang anh bẻ cành trầm cho sang.
NHỮNG BÀI CA DAO VỀ NỖI NHỚ
-Nhớ ai bổi hổi bồi hồi
Như đứng đống lửa như ngồi đống than.
-Nhớ ai ra ngẩn vào ngơ
Nhớ ai, ai nhớ bây giờ nhớ ai.
-Nhớ ai em những khóc thầm
Hai hàng nước mắt đầm đầm như mưa.
Tìm thêm những bài ca dao nói về nỗi nhớ người yêu về cái khăn