Tiết 3-4 :
TRONG LÒNG MẸ
(Trích Những ngày thơ ấu - Nguyên Hồng)
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Nguyên Hồng (1918 - 1982), quê ở Nam Định.
Ông tập trung viết về lớp người cùng khổ, dưới đáy của xã hội với tình cảm sâu sắc, mãnh liệt.
Ông được Nhà nước tặng giải thưởng HCM về văn học và nghệ thuật (năm 1996).
2. Tác phẩm:
Đoạn trích thuộc chương IV của tập hồi kí “Những ngày thơ ấu”, đăng báo năm 1938, in sách lần đầu năm 1940.
- PTBĐ: tự sự + miêu tả +biểu cảm.
- Thể loại: hồi kí
Một thể văn ghi chép, kể lại những sự việc đã xảy ra trong quá khứ mà tác giả đồng thời là người kể từng tham gia hoặc chứng kiến.
TÁC PHẨM TIÊU BIỂU
II. Đọc – hiểu văn bản:

Giọng đọc: giọng chậm, tình cảm, chú ý ngôn ngữ của Hồng khi đối thoại với bà cô và giọng cay nghiệt, châm biếm của bà cô.
Tóm tắt
Chú bé Hồng ra đời là kết quả của cuộc hôn nhân miễn cưỡng không tình yêu; chú lớn lên trong không khí giả dối, lạnh lẽo của một gia đình không hạnh phúc. Người bố phẫn chí sống lặng lẽ u uất với bàn đèn thuốc phiện và trở thành truỵ lạc. Người mẹ trẻ trung có trái tim khao khát yêu đương song đành chôn tuổi thanh xuân bên người chồng nghiện ngập. Gia đình ngày càng sa sút rồi cuối cùng sụp đổ hẳn. Bố chết, người mẹ vì “cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực”. Đứa trẻ đã mồ côi cha lại xa mẹ, sống bơ vơ giữa sự ghẻ lạnh cay nghiệt của họ hàng và trở nên đói rách.
Những ngày thơ ấu
Tóm tắt
Gần đến ngày giỗ đầu bố bé Hồng, cậu rất thương và nhớ mẹ mình. Một hôm, bà cô gọi Hồng đến và hỏi có muốn vào Thanh Hoá với mẹ không. Nhận ra vẻ mặt rất kịch và tâm địa độc ác của bà cô, Hồng nén lại niềm thương nhớ mẹ và trả lời không muốn vào. Nhưng bà cô vẫn cố tình kể chuyện mẹ Hồng khốn khổ, đã có con với người khác làm cho Hồng đau đớn, thương mẹ và căm phẫn những cổ tục đã đầy đoạ mẹ mình. Gần đến ngày giỗ bố, trên đường đi học về, Hồng thấy bóng người ngồi trên xe kéo giống mẹ. Chú đã đuổi theo và khi nhận ra mẹ, Hồng đã oà khóc nức nở. Hồng cảm thấy sung sướng và hạnh phúc vô cùng khi được ở trong lòng mẹ. Hồng thấy mẹ vẫn đẹp như ngày nào, chú đã quên hết mọi lời xúc phạm của bà cô.
Đoạn trích: Trong lòng mẹ
Bố cục:
- P1: Từ đầu đến… “và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?”
- P2: Đoạn còn lại
ý nghĩ, cảm xúc của chú bé Hồng về người mẹ bất hạnh qua cuộc đối thoại với bà cô.
Cuộc gặp lại bất ngờ với mẹ và cảm giác vui sướng của chú bé Hồng.
2 phần
- Gắn với sự việc cụ thể: Hồng được gặp mẹ, được ngồi trong lòng mẹ, được mẹ vỗ về, yêu thương.
- Thể hiện sự khát khao được sống trong tình yêu thương của mẹ.
Hỏi:
Nhan đề “Trong lòng mẹ” gợi cho em hiểu điều gì?
Ý nghĩa nhan đề
- Là kết quả của cuộc hôn nhân không hạnh phúc.
- Cha mất, mẹ đi tha hương cầu thực.
- Hồng phải sống nhờ bà cô ruột, bị họ hàng ghẻ lạnh.
- Sắp đến ngày giỗ đầu của bố, mẹ vẫn chưa về.
=> Tuổi thơ cô đơn, thiếu tình thương (bất hạnh, đáng thương)
Cảnh ngộ của bé Hồng
Hỏi:
Nêu cảnh ngộ của bé Hồng? Em có nhận xét gì về cảnh ngộ đó?
1. Tâm địa xấu xa của người cô qua cuộc đối thoại với bé Hồng:
H?i: Qua cuộc đối thoại giữa người cô và chú bé Hồng, em quan sát thấy cử chỉ, lời nói của người cô được thể hiện như thế nào ?
1. Tâm địa xấu xa của người cô qua cuộc đối thoại với bé Hồng:
1. Tâm địa xấu xa của người cô qua cuộc đối thoại với bé Hồng:
- Cười hỏi: "Hồng ! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không ?"
- Giọng vẫn ngọt: "Sao lại không vào, mợ mày phát tài lắm.."
- Vỗ vai cười nói: "Mày dại quá! Vào Thanh Hoá đi . bế em bé chứ".
Hỏi: Qua đó, em có nhận xét về gì nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn, về nhân vật bà cô và ý nghĩa của hình ảnh bà cô trong đoạn trích?
1. Tâm địa xấu xa của người cô qua cuộc đối thoại với bé Hồng:
- Cười hỏi: "Hồng ! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không ?"
- Giọng vẫn ngọt: "Sao lại không vào, mợ mày phát tài lắm.."
- Vỗ vai cười nói: "Mày dại quá! Vào Thanh Hoá đi . bế em bé chứ".
? Bản chất lạnh lùng, thâm hiểm, xấu xa của một loại người có lối sống tàn nhẫn đối với cả người thân.
2. Tình yêu mãnh liệt của bé Hồng dành cho mẹ:
H?i: Tình yêu thương mẹ của bé Hồng được th? hi?n rõ qua mấy giai đoạn ?
? + Khi đối thoại với ngu?i cô, nghe cơ k? v? m?
+ Khi du?c g?p l?i m?
2. Tình yêu mãnh liệt của bé Hồng dành cho mẹ:
a/ Khi đối thoại với ngu?i cô:
H?i: tru?c nh?ng l?i nĩi d?y �c � c?a ngu?i cơ v? m?, th�i d? c?a b� H?ng nhu th? n�o?
+ Cúi đầu không đáp vì nhận ra ý nghĩ cay độc của bà cô.
+ Cười và đáp lại: Không! Cháu không muốn vào.
+ Ý nghĩ: Nhưng đời nào tình thương và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến
Phản ứng thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ, không muốn tình thương và lòng kính mến mẹ bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến.
+ Im lặng, cúi đầu.
+ Lòng càng thắt lại, khóe mắt cay cay.
Diễn tả nỗi tủi cực của Bé Hồng
- Khi bà cô nói vào thăm em bé:
+ Nước mắt ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hòa đầm đìa ở cằm và ở cổ.
+ Cười dài trong tiếng khóc.
+ Đau đớn, thương mẹ và căm tức những thành kiến tàn ác đã khiến mẹ xa lìa hai anh em.
- Khi bà cô kể về hoàn cảnh nghèo khổ của mẹ:
+ Cổ họng nghẹn ứ, khóc không ra tiếng.
+ Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.
- Diễn tả nỗi đau đớn, sự thấu hiểu và thương mẹ của bé Hồng.
 
 
 
 
2. Tình yêu mãnh liệt của bé Hồng dành cho mẹ:
a/ Khi đối thoại với ngu?i cô:
- Cũng cười đáp lại: "Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về".�
-"Lòng tôi thắt lại, khoé mắt cay cay".��
- Nước mắt chảy ròng ròng . Cười dài trong tiếng khóc hỏi người cô: "Sao cô biết mợ con có con?"
Hỏi: Qua đó, em có nhận xét gì về nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn? Bé Hồng là đứa trẻ như thế nào?
=> Tác giả sử dụng câu văn dài, hình ảnh so sánh đặc sắc, động từ mạnh, từ láy nhằm diễn tả diễn biến nội tâm tinh tế của bé Hồng: những đau đớn, tủi cực, những phẫn uất của bé Hồng đối với những định kiến, những cổ tục đã đày đọa mẹ mình. Bé Hồng là một đứa trẻ vô cùng nhạy cảm, phản ứng thông minh và yêu thương mẹ mãnh liệt.
2. Tình yêu mãnh liệt của bé Hồng dành cho mẹ:
a/ Khi đối thoại với ngu?i cô:
- Cũng cười đáp lại: "Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về".�
-"Lòng tôi thắt lại, khoé mắt cay cay".��
- Nước mắt chảy ròng ròng . Cười dài trong tiếng khóc hỏi người cô: "Sao cô biết mợ con có con?"
? Tôn trọng, tin tưởng và quyết tâm bảo vệ mẹ đến cùng.
2. Tình yêu mãnh liệt của bé Hồng dành cho mẹ:
a/ Khi đối thoại với ngu?i cô:
b/Khi được ở trong lòng mẹ:
Hỏi: Tìm những chi tiết kể và tả về hành động và cảm giác của bé Hồng khi thoáng nhìn thấy mẹ, khi được gặp mẹ và khi được nằm trong lòng mẹ.
liền đuổi theo, gọi bối rối
Nếu người quay lại là người khác, sẽ là trò cười cho lũ bạn; thẹn, tủi cực.
Hình ảnh so sánh độc đáo, diễn tả khao khát cháy bỏng được gặp mẹ của bé Hồng.
thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, ríu cả chân lại, òa khóc nức nở.
Tâm trạng hồi hộp, sung sướng, dỗi hờn mà hạnh phúc, tức tưởi mà mãn nguyện của bé Hồng khi được gặp mẹ.
đùi áp vào đùi mẹ, đầu ngả vào cánh tay mẹ
Cảm nhận bằng các giác quan, sử dụng từ láy, hình ảnh gợi tả diễn tả những cảm giác mơn man, niềm hạnh phúc, sung sướng của bé Hồng
ấm áp, mơn man khắp da thịt
Phải bé lại, phải lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm và gãi rôm ở sống lưng cho mới thấy người mẹ có một sự êm dịu vô cùng.
2. Tình yêu mãnh liệt của bé Hồng dành cho mẹ:
a/ Khi đối thoại với ngu?i cô:
b/Khi được ở trong lòng mẹ:
- Đuổi theo gọi bối rối: " Mợ ơi! ."
- Xe chạy chậm, đuổi kịp, thở hồng hộc, trèo lên xe, oà lên khóc nức nở.�
? Lòng khao khát được gặp mẹ.��
- "Tơi ng?i tr�n d?m xe ... l? thu?ng."�
? Cảm giác sung sướng khi được ở trong lòng mẹ.
2. Tình yêu mãnh liệt của bé Hồng dành cho mẹ:
3. Ngh? thu?t:
- Kết hợp giữa kể, t? và bộc lộ cảm xúc.
- M?ch truy?n , c?m x�c t? nhi�n , ch�n th?c.
- Hình tu?ng nh�n v?t b� H?ng v?i l?i nĩi, h�nh d?ng, t�m tr?ng sinh d?ng, ch�n th?t.
4. � nghia van b?n:
Hỏi: Qua câu chuyện đã học, em có nhận xét gì về tình mẫu tử?
2. Tình yêu mãnh liệt của bé Hồng dành cho mẹ:
3. Ngh? thu?t:
- Kết hợp giữa kể, t? và bộc lộ cảm xúc.
- M?ch truy?n , c?m x�c t? nhi�n , ch�n th?c.
- Hình tu?ng nh�n v?t b� H?ng v?i l?i nĩi, h�nh d?ng, t�m tr?ng sinh d?ng, ch�n th?t.
4. � nghia van b?n:
Tình m?u t? l� m?ch ngu?n tình c?m khơng bao gi? voi trong t�m h?n con ngu?i.
III. T?ng k?t: Ghi nh? / 21
Luyện tập
Viết đoạn văn phát biểu cảm nhận của em về nhân vật bé Hồng.
Soạn bài mới:
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản