TIẾT 29, 30 và 31, 32
LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
(Trích “Truyện Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu)
GIÁO VIÊN: TRẦN THỊ TÚ ANH
Tiết 29, 30: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Nguyễn Đình Chiểu (1822 – 1888):
- Tục gọi Đồ Chiểu, hiệu: Hối Trai.
- Quê nội Thừa Thiên- Huế, sống ở quê ngoại Gia Định.
- Thời đại: nửa cuối thế kỷ 19- Thực dân Pháp xâm lược.
- Cuộc đời có nhiều bất hạnh nhưng sống có nghị lực và cống hiến cho đời.
- Lòng yêu nước và tinh thần bất khuất chống ngoại xâm.
* Nhà nho tiết tháo, nhà thơ yêu nước, lương y nổi danh, nhà giáo đức độ.
Tiết 29, 30: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
Cuộc đời và sự nghiệp văn chương:
* Cuộc đời:
Gặp nhiều bất hạnh (cha mất sớm, mẹ mất khi đang đi thi, mù lòa cả 2 mắt, học vấn dở dang, nghèo khổ) nhưng ông đã sống một cuộc đời đạo đức cao cả, đầy nghị lực khí phách và sáng tạo. Là người yêu nước, thương dân, dùng thơ văn làm vũ khí chiến đấu.
* Sự nghiệp:
- Trước 1858: viết với chủ đề đạo đức nhân dân: Lục Vân Tiên
- Sau 1858: viết về đề tài yêu nước chống Pháp: Chạy giặc, Dương từ hà mậu, Ngư tiều y thuật vấn đáp,Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc (1859), Văn tế vong hồn dân lục tỉnh (1873)
Tiết 29, 30: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
Cuộc đời và sự nghiệp văn chương:
* Cuộc đời:
Gặp nhiều bất hạnh (cha mất sớm, mẹ mất khi đang đi thi, mù lòa cả 2 mắt, học vấn dở dang, nghèo khổ) nhưng Ông đã sống một cuộc đời đạo đức cao cả, đầy nghị lực khí phách và sáng tạo. Là người yêu nước, thương dân, dùng thơ văn làm vũ khí chiến đấu.
* Sự nghiệp:
- Những bài học lớn về nhà thơ:
+ Nghị lực sống và cống hiến cho đời.
+ Vào đời hăm hở và đầy khát vọng
+ Rơi vào hoàn cảnh khắc nghiệt nhưng Nguyễn Đình Chiểu không ngã gục trước số phận oan nghiệt. Ông vẫn ngẩng cao đầu mà sống hữu ích cho đến hơi thở cuối cùng.
+Thầy giáo: Dạy học để rèn dạy con người.
+Thầy thuốc: Học thuốc, làm thuốc để cứu người
+Nhà thơ: Cầm bút viết văn, làm thơ để chở đạo, thể hiện chí lớn của con người
 Một thầy thuốc từ tâm, nhân hậu, cứu người độ thế. Một thầy giáo danh tiếng khắp miền Lục tỉnh 40 năm, khi ông mất cả cánh đồng Ba Tri rợp trắng khăn tang của các thế hệ học trò. Một nhà thơ để lại sự nghiệp văn chương có giá trị lớn với nhiều truyện thơ, bài thơ văn tế.
- Lòng yêu nước và tinh thần bất khuất chống ngoại xâm:
+ Dù mù lòa, bệnh tật, gia cảnh khó khăn vẫn tích cực tham gia phong trào kháng chiến.
+ Làm quân sư cho các lãnh tụ nghĩa quân như Trương Định, Phan Tòng
+ Dùng ngòi bút làm vũ khí, khích lệ tinh thần chiến đấu của nhân dân (Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm/ Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà)
+ Giặc Pháp dụ dỗ, mua chuộc, ông khẳng khái chối từ (Đất chung đã mất thì đất riêng của tôi có nghĩa gì)
 Nguyễn Đình Chiểu là một ngôi sao sáng
Tiết 29, 30: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả
2. Tác phẩm “Truyện Lục Vân Tiên”:
a) Xuất xứ: Viết 1854, trước khi TDP xâm lược.
b) Thể loại: Truyện Nôm gồm 2082 câu thơ lục bát
c) Kết cấu:
Theo kiểu chương hồi gồm 4 phần:
- Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
- Lục vân Tiên gặp nạn
- Kiều Nguyệt Nga gặp nạn.
- Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga đoàn viên.
Tiết 29, 30: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
d) Tóm tắt tác phẩm: Tác phẩm gồm 2082 câu lục bát, chia làm 4 phần:
Phần I: Lục Vân Tiên đánh cướp cứu Kiều Nguyệt Nga:
Lục Vân Tiên ở quận Đông Thành, khôi ngô tuấn tú, tài kiêm văn võ. Nghe tin triều đình mở khoa thi, Vân Tiên xuống núi đi thi. Gặp bọn cướp, chàng đã một mình đánh tan bọn cướp Phong Lai cứu Kiều Nguyệt Nga. Cảm ân đức ấy, Nguyệt Nga nguyện gắn bó suốt đời với VT, tự tay vẽ bức hình VT là luôn mang bên mình. Trên đường đi, gặp và kết bạn với Hớn Minh.
- Phần II: LVT gặp nạn và được cứu giúp.
VT gặp Vương Tử Trực, Trịnh Hâm, Bùi Kiệm. Sắp vào trường thi, VT nhận được tin mẹ mất nên bỏ thi. Trên đường về quê chịu tang, chàng đau mắt nặng, bị mù cả hai mắt, lại bị Trịnh Hâm lừa đẩy xuống sông. Được giao long đưa vào bãi và được gia đình ông ngư cưu mang. Sau đó, VT lại bị cha con Võ Công hãm hại bỏ vào hang núi Thương Tòng nhưng được Du thần và ông tiều cứu. Gặp lại Hớn Minh và được bạn đón về nương nấu ở nơi am vắng.
- Phần III: KNN gặp nạn nhưng vẫn giữ lòng chung thủy.
Nghe tin LVT đã chết, KNN thề thủ tiết. Thái sư do không hỏi nàng cho con trai được nên tâu vua bắt NN đi cống giặc Ô Qua. KNN ôm bức hình VT nhảy xuống sông tử vẫn. Phật Bà Quan Âm đưa nàng dạt vào vườn hoa họ Bùi. Bùi Công nhận nàng làm con nuôi nhưng Bùi Kiệm đòi lấy nàng làm vợ. NN trốn vào rừng, nương nhờ bà lão dệt vải.
- Phần IV: LVT và KNN gặp lại nhau.
VT được tiên cho thuốc, mắt lại sáng liền trở về quê. Đến khoa thi, VT đỗ Trạng nguyên và được vua cử đi dẹp giặc Ô Qua. Đánh tan giặc, bị lạc trong rừng và gặp lại NN. VT về triều tâu vua, kẻ ác bị trừng trị, người nhân nghĩa được đền đáp. LVT và KNN sum vầy hạnh phúc.
Tiết 29, 30: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả
2. Tác phẩm “Truyện Lục Vân Tiên”:
a) Xuất xứ
b) Thể loại
c) Kết cấu
d) Tóm tắt tác phẩm(SGK)
e) Nội dung:
- Truyền dạy đạo lí làm người.
- Đề cao tinh thần nghĩa hiệp cứu khốn phò nguy, trọng nghĩa khinh tài.
- Khát vọng về lẽ công bằng: thiện thắng ác,ở hiền gặp lành.
f) Nghệ thuật:
- Ngôn từ bình dân đậm màu sắc Nam Bộ.
- Nhân vật được khắc họa qua hành động,cử chỉ(không miêu tả nội tâm)
- Kết cấu quen thuộc theo truyện truyền thống dẽ hiểu.
Tiết 31, 32: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc- hiểu văn bản:
1. Vị trí đoạn trích:
Trích phần đầu (câu 133- 180).
2. Đọc:
Tiết 31, 32: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
VĂN BẢN:
Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy, nhằm làng xông vô.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ!
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang.
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quăng gươm giáo tìm đàng chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong.
Dẹp rồi lũ kiến chòm ong,
Hỏi: “Ai than khóc ở trong xe này?”
Thưa rằng: “Tôi thiệt người ngay,
Sa cơ nên mới lầm tay hung đồ.
Trong xe chật hẹp khôn phô,
Cúi đầu trăm lạy, cứu cô tôi cùng.”
Vân Tiên nghe nói động lòng,
Đáp rằng: “Ta đã trừ dòng lâu la.
Khoan khoan ngồi đó chớ ra,
Nàng là phận gái, ta là phận trai.
Tiểu thư con gái nhà ai,
Đi đâu nên nỗi mang tai bất kỳ.
Chẳng hay tên họ là chi?
Khuê môn phận gái việc gì đến đây?
Trước sau chưa hãn dạ nầy,
Hai nàng ai tớ, ai thầy nói ra?”
Thưa rằng: “Tôi Kiều Nguyệt Nga,


Con này tì tất tên là Kim Liên.
Quê nhà ở quận Tây Xuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê.
Sai quân đem bức thư về,
Rước tôi qua đó định bề nghi gia.
Làm con đâu dám cãi cha,
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành!
Chẳng qua là sự bất bình,
Hay vầy cũng chẳng đăng trình làm chi.
Lâm nguy chẳng gặp giải nguy,
Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi.
Trước xe quân tử tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa:
Chút tôi liễu yếu đào thơ,
Giữa đường lâm phải bụi dơ đã phần.
Hà Khê qua đó cũng gần,
Xin theo cùng thiếp đền ơn cho chàng.
Gặp đây đương lúc giữa đàng,
Của tiền không có, bạc vàng cũng không.
Gẫm câu báo đức thù công,
Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi.”
Vân Tiên nghe nói liền cười:
“Làm ơn há dễ trông người trả ơn.
Này đà rõ đặng nguồn cơn,
Nào ai tính thiệt so hơn làm gì?
Nhớ câu kiến ngãi bất vi,
Làm người thế ấy cũng phi anh hùng.”
Tiết 31, 32: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc- hiểu văn bản:
1. Vị trí đoạn trích: Trích phần đầu ( câu 133- 180).
2. Đọc
3. Phân tích:
3.1. Hình ảnh Lục Vân Tiên:
a) Trong việc đánh cướp:
- Một mình bẻ cây làm gậy đánh bọn cướp .
- Cách đánh: “tả xông hữu đột” :linh hoạt ,khéo léo ,đẹp mắt.
Hành động đánh cướp thể hiện cái đức của con người vị nghĩa , tài năng và sức mạnh của bậc anh hùng chiến thắng các thế lực bạo tàn.
Tiết 31, 32: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc- hiểu văn bản:
1. Vị trí đoạn trích: Trích phần đầu ( câu 133- 180).
2. Đọc:
3. Phân tích:
3.1. Hình ảnh Lục Vân Tiên:
b) Trong cuộc gặp gỡ với Kiều Nguyệt Nga:
- Hỏi han ân cần,động lòng thương cảm với người gặp nạn: “ Dẹp rồi...xe nầy”
- Xử sự đúng mức theo lễ giáo phong kiến: “ Khoan khoan...trai”
- Giúp người vị nghĩa không mong sự đền đáp: “Làm ơn há dễ trông người trả ơn”
 sống theo lí tưởng của người anh hùng.
 Hình ảnh lý tưởng về người anh hùng trong xã hội phong kiến: tài năng, vị nghĩa.
Tiết 31, 32: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc- hiểu văn bản:
1. Vị trí đoạn trích: Trích phần đầu ( câu 133- 180).
2. Đọc:
3. Phân tích:
3.1. Hình ảnh Lục Vân Tiên
3.2. Hình ảnh Kiều Nguyệt Nga:
- Hiếu thảo: “ Làm con...sẽ thưa”
- Lễ nghĩa, có học: “ Trước xe...sẽ thưa”
- Trọng ân nghĩa: “ Hà Khê...cho chàng”
Là hình ảnh mẫu mực của người phụ nữ phong kiến.
Tiết 31, 32: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc- hiểu văn bản:
1. Vị trí đoạn trích: Trích phần đầu ( câu 133- 180).
2. Đọc
3. Phân tích
III.Tổng kết:
Tiết 31, 32: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
Thảo luận nhóm:
? 1. Theo em nhân vật trong đoạn trích này được miêu tả chủ yếu qua ngoại hình, nội tâm hay hành động, cử chỉ? Điều đó cho thấy “Truyện Lục Vân Tiên” gắn với loại truyện nào mà em đã học?
? 2. Rút ra điều gì về cách sử dụng ngôn ngữ của tác giả qua đoạn trích?
Trả lời câu 1:
+ Nhân vật được miêu tả chủ yếu về hành động và cử chỉ, lời nói.
+ Truyện kể mang nhiều tính chất dân gian, kết cấu giống truyện cổ dân gian, sáng tác lúc đầu nhằm để đọc truyền miệng, qua hình thức “kể thơ”, “nói thơ”. Nhân vật được giới thiệu bằng vài nét ước lệ, được đặt trong những mối quan hệ, những tình huống, xung đột, sau đó nhân vật bằng hành động, cử chỉ, lời nói của mình tự bộc lộ tính cách và chiếm lĩnh tình cảm của người đọc. Cùng với tình cảm của tác giả cũng làm cho nhân vật trở nên sống động, ấn tượng.
Trả lời câu 2:
+ Ngôn ngữ mộc mạc, bình dị, gần với lời nói thông thường và mang màu sắc Nam bộ, có phần thiếu trau chuốt, uyển chuyển, nhưng phù hợp với ngôn ngữ người kể chuyện, tự nhiên dễ đi vào quần chúng.
+ Ngôn ngữ thơ đa dạng, phù hợp với diễn biến tình tiết (Lục Vân Tiên: phẫn nộ, tên cướp: hống hách, kiêu căng; Lục Vân Tiên khi nói với KNN: lời lẽ mềm mỏng, xúc động chân thành).
Tiết 31, 32: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc- hiểu văn bản:
1. Vị trí đoạn trích: Trích phần đầu ( câu 133- 180).
2. Đọc
3. Phân tích
III.Tổng kết:
*Ghi nhớ:SGK/115.
IV.Luyện tập:SGK/116
1. Đọc diễn cảm đoạn thơ.
2. Hãy tìm những chi tiết giống và khác nhau giữa tiểu sử tác giả và cuộc đời nhân vật chính LVT. Qua đó, em có suy nghĩ gì về những điều tâm huyết mà NĐC muốn gửi gắm ở nhân vật yêu quý của mình?
a) Chi tiết giống và khác nhau:
- Điểm giống: Đi học, đi thi, bị hỏng mát, bị thoái hôn,…
- Điểm khác: Kết thúc câu chuyện khác nhau:
+ NĐC mù vĩnh viễn, con đường học vấn dở dang, về quê dạy học và bốc thuốc chữa bệnh cho dân.
+ LVT sáng mắt, thi đỗ, thắng giặc, gặp lại và cùng KNN hưởng hạnh phúc.
b) Suy nghĩ:
Nhân vật LVT là một hình ảnh đẹp, lý tưởng mà NĐC muốn gửi gắm niềm tin và ước vọng của mình về người anh hùng trung hiếu tiết nghĩa, vì dân trừ bạo, phò đời giúp nước.
Tiết 31, 32: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
SƠ ĐỒ TƯ DUY
Dặn dò
- Bài cũ:
+ Kết cấu và ngôn ngữ đoạn thơ? Phẩm chất của Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga?
+ Học ghi nhớ và vở ghi? Luyện tập theo SGK?
- Bài mới: “Miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự ”:
+ Đọc và trả lời các câu hỏi mục I Sgk/117.
 Thế nào là miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự? Người ta miêu tả nội tâm nhân vật bằng những cách nào? Mối quan hệ giữa nội tâm với ngoại hình …?
+ Chuẩn bị câu hỏi 1, 2 phần luyện tập.