ÔN TẬP PHẦN

TIẾNG VIỆT
I. CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
II. XƯNG HÔ TRONG HỘI THOẠI
III. CÁCH DẪN TRỰC TIẾP VÀ CÁCH
DẪN GIÁN TIẾP
I. CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
1. Nội dung các phương châm hội thoại

2. Lưu ý khi vận dụng các phương châm hội thoại trong hoạt động giao tiếp.
1. Nội dung các phương châm hội thoại

Các phương châm hội thoại
Phương
châm
về lượng
Phương
Châm
về chất
Phương
châm
quan hệ
Phương
châm
cách thức
Phương
châm
lịch sự

Khi giao tiếp,
cần nói cho
có nội dung;
nội dung của
lời nói phải
đáp ứng
đúng yêu cầu
của giao tiếp,
không thiếu,
không thừa.
Khi giao tiếp,
đừng nói
những điều
mà mình
không tin là
đúng hay
không có
bằng chứng
xác thực.
Khi giao
tiếp, cần
nói đúng
vào đề tài
giao tiếp,
tránh nói
lạc đề.
Khi giao
tiếp, cần
chú ý nói
ngắn gọn,
rành
mạch; tránh
cách nói
mơ hồ.
Khi giao
tiếp, cần
tế nhị và
tôn trọng
người
khác.
Bài tập : Giải thích các thành ngữ sau và cho biết chúng có liên quan đến những phương châm hội thoại nào ?

1. Lúng búng như ngậm hột thị.
2. Nói có sách, mách có chứng.
3. Điều nặng tiếng nhẹ.
4. Đánh trống lảng.
5. Nói bóng nói gió.
Nói đúng sự thật, có chứng cớ rõ ràng và có thể kiểm chứng được.
Nói ấp úng , không rành mạch, rõ ràng. 
Phương châm cách thức  
Phương châm về chất  
Cãi vã, chì chiết và trách móc.
Phương châm lịch sự
Tảng lờ, nói sang 1 chuyện khác hoặc làm 1 việc gì khác để tránh sự tập trung , chú ý của người khác hoặc che đậy sự bối rối.
Phương châm quan hệ
Không nói trực tiếp, không nói thẳng sự việc mà quanh co xa xôi để người nghe phải suy ngẫm mà hiểu.
Phương châm cách thức
2. Lưu ý khi vận dụng các phương châm hội thoại trong hoạt động giao tiếp :
a. Việc vận dụng các phương châm hội thoại cần phù hợp với đặc điểm của tình huống giao tiếp.
b. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại.
- Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hóa giao tiếp.
- Người nói phải ưu tiên cho 1 phương châm hội thoại khác hoặc 1 yêu cầu khác quan trọng hơn.
- Người nói muốn gây chú ý để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó.
* Rèn kĩ năng giao tiếp, văn hóa ứng xử
NGƯỜI ĂN XIN

Một người ăn xin đã già. Đôi mắt ông đỏ hoe, nước mắt ông giàn giụa, đôi môi tái nhợt, áo quần tả tơi. Ông chìa tay xin tôi.
Tôi lục hết túi nọ đến túi kia, không có lấy một xu, không có cả khăn tay, chẳng có gì hết. Ông vẫn đợi tôi. Tôi chẳng biết làm thế nào. Bàn tay tôi run run nắm chặt lấy bàn tay run rẩy của ông:
- Xin ông đừng giận cháu! Cháu không có gì cho ông cả.
Ông nhìn tôi chăm chăm, đôi môi nở nụ cười:
- Cháu ơi, cảm ơn cháu! Như vậy là cháu đã cho lão rồi.
Khi ấy tôi chợt hiểu ra: cả tôi nữa, tôi cũng vừa nhận được một cái gì đó của ông.
(Theo Tuốc-ghê-nhép)
Làm bài kiểm tra môn Ngữ văn
Xác
định
đúng
vấn đề.
Đưa ra
câu trả
lời chính
xác.
Đáp ứng
đúng,
không
thiếu
không
Thừa.
Trình bày
rõ ràng,
mạch lạc.
Tôn trọng
các bạn,
thầy cô.
II. XƯNG HÔ TRONG HỘI THOẠI :
1. Các từ ngữ xưng hô thông dụng trong tiếng việt


bạn, mày, cậu, anh, chị …
chúng tôi, chúng tao,
bọn tớ. . .
cỏc b?n ?y, chỳng nú, b?n nú, b?n h?n, h?, b?n h?.
anh ấy, chị ấy, nó, hắn, y …
tôi, ta, tao, tớ. . .
các bạn, chúng mày, bọn cậu, các anh,các chị, tụi bay …
Khiêm
Khiêm nhường
Tôn
Tôn kính
“Xưng khiêm, hô tôn” là như thế nào?
 Khi xưng hô, người nói tự xưng mình một cách khiêm nhường và gọi người đối thoại một cách tôn kính.
III. CÁCH DẪN TRỰC TIẾP VÀ CÁCH DẪN GIÁN TIẾP
Chú ý 3 yêu cầu sau đây :

- Cần phân biệt được 2 cách dẫn
- Xác định được lời dẫn, cách dẫn trong những trường hợp cụ thể.
- Chuyển lời dẫn trực tiếp thành lời dẫn gián tiếp
Nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật.
Thuật lại lời nói hay
ý nghĩ của người hoặc
nhân vật, có điều chỉnh cho thích hợp.
Lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép.
Lời dẫn gián tiếp không đặt trong dấu ngoặc kép.
Ví dụ 1: Họa sĩ nghĩ thầm: “khách tới bất ngờ, chắc cu cậu chưa kịp quét tước dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn.”
( Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sapa )
Ví dụ 2: Lão tìm lời lẽ giảng giải cho con trai hiểu . Lão khuyên nó hãy dằn lòng bỏ đám này, để dùi giắng lại ít lâu, xem có đám nào khá mà nhẹ tiền hơn sẽ liệu; chẳng lấy đứa này thì lấy đứa khác; làng này đã chết hết con gái đâu mà sợ?
( Nam Cao, Lão Hạc )
Bộ phận in đậm là lời dẫn trực tiếp.
Bộ phận in đậm là lời dẫn gián tiếp.
Bài tập 1 : Tìm lời dẫn trong các đoạn trích sau và cho biết đâu là lời dẫn trực tiếp và đâu là lời dẫn gián tiếp ?

a. Tôi gặng hỏi mãi, Trinh cũng không chịu nói. Trinh bảo chưa muốn nói bây giờ vì muốn dành cho tôi một sự bất ngờ.
( Theo Trần Hoài Dương )
b. Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tắc ngợi khen tài
“Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa rồng bay”
( Vũ Đình Liên, Ông Đồ)
a. Tôi gặng hỏi mãi, Trinh cũng không chịu nói. Trinh bảo chưa muốn nói bây giờ vì muốn dành cho tôi một sự bất ngờ.
( Theo Trần Hoài Dương )
a. Tôi gặng hỏi mãi, Trinh cũng không chịu nói. Trinh bảo chưa muốn nói bây giờ vì muốn dành cho tôi một sự bất ngờ.
( Theo Trần Hoài Dương )

 Đây là lời dẫn gián tiếp
a. Tôi gặng hỏi mãi, Trinh cũng không chịu nói. Trinh bảo chưa muốn nói bây giờ vì muốn dành cho tôi một sự bất ngờ.
( Theo Trần Hoài Dương )

 Đây là lời dẫn gián tiếp

b. Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tắc ngợi khen tài
“Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa rồng bay”
( Vũ Đình Liên, Ông Đồ)

b. Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tắc ngợi khen tài
“Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa rồng bay”
( Vũ Đình Liên, Ông Đồ)
 Đây là lời dẫn trực tiếp
Bài tập 2: Chuyển lời đối thoại trong đoạn trích sau đây thành lời dẫn gián tiếp?
Vua Quang Trung tự mình đốc suất đại binh, cả thủy lẫn bộ cùng ra đi. Ngày 29 đến Nghệ An, vua Quang Trung cho vời người cống sĩ ở huyện La Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh và hỏi:
- Quân Thanh sang đánh, tôi sắp phải đem binh ra chống cự. Mưu đánh và giữ, cơ được hay thua, tiên sinh nghĩ thế nào?
Thiếp nói:
- Bây giờ trong nước trống không, lòng người tan rã. Quân Thanh ở xa tới đây, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao. Chúa công đi ra chuyến này, không quá mười ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan.
( Ngô gia văn phái, Hoàng Lê Nhất thống chí)
* Lưu ý khi chuyển lời dẫn trực tiếp thành lời dẫn gián tiếp:
- Xóa các dấu câu báo hiệu hay đánh dấu lời nói trực tiếp.
- Thay đổi từ xưng hô cho thích hợp
- Lược bỏ các tình thái từ hay các từ ngữ mang tính chất khẩu ngữ .
- Thay đổi hoặc lược bỏ các từ ngữ chỉ địa điểm, thời gian cho thích hợp.
Bài tập 2: Chuyển lời đối thoại trong đoạn trích sau đây thành lời dẫn gián tiếp?
Vua Quang Trung tự mình đốc suất đại binh, cả thủy lẫn bộ cùng ra đi. Ngày 29 đến Nghệ An, vua Quang Trung cho vời người cống sĩ ở huyện La Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh và hỏi:
- Quân Thanh sang đánh, tôi sắp phải đem binh ra chống cự. Mưu đánh và giữ, cơ được hay thua, tiên sinh nghĩ thế nào?
Thiếp nói:
- Bây giờ trong nước trống không, lòng người tan rã. Quân Thanh ở xa tới đây, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao. Chúa công đi ra chuyến này, không quá mười ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan.
( Ngô gia văn phái, Hoàng Lê Nhất thống chí)
Vua Quang Trung tự mình đốc suất đại binh, cả thủy lẫn bộ cùng ra đi. Ngày 29 đến Nghệ An, vua Quang Trung cho vời người cống sĩ ở huyện La Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh và hỏi:
- Quân Thanh sang đánh, tôi sắp phải đem binh ra chống cự. Mưu đánh và giữ, cơ được hay thua, tiên sinh nghĩ thế nào?
Thiếp nói:
- Bây giờ trong nước trống không, lòng người tan rã. Quân Thanh ở xa tới đây, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao. Chúa công đi ra chuyến này, không quá mười ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan.
( Ngô gia văn phái, Hoàng Lê Nhất thống chí)
Tôi (ngôi thứ nhất)
Nhà vua ( ngôi thứ ba)
Những thay đổi từ ngữ khi chuyển lời đối thoại thành lời dẫn gián tiếp:
Bài tập 2: Chuyển lời đối thoại trong đoạn trích sau đây thành lời dẫn gián tiếp?
Vua Quang Trung tự mình đốc suất đại binh, cả thủy lẫn bộ cùng ra đi. Ngày 29 đến Nghệ An, vua Quang Trung cho vời người cống sĩ ở huyện La Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh và hỏi:
- Quân Thanh sang đánh, tôi sắp phải đem binh ra chống cự. Mưu đánh và giữ, cơ được hay thua, tiên sinh nghĩ thế nào?
Thiếp nói:
- Bây giờ trong nước trống không, lòng người tan rã. Quân Thanh ở xa tới đây, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao. Chúa công đi ra chuyến này, không quá mười ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan.
( Ngô gia văn phái, Hoàng Lê Nhất thống chí)
Vua Quang Trung tự mình đốc suất đại binh, cả thủy lẫn bộ cùng ra đi. Ngày 29 đến Nghệ An, vua Quang Trung cho vời người cống sĩ ở huyện La Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh và hỏi:
- Quân Thanh sang đánh, tôi sắp phải đem binh ra chống cự. Mưu đánh và giữ, cơ được hay thua, tiên sinh nghĩ thế nào?
Thiếp nói:
- Bây giờ trong nước trống không, lòng người tan rã. Quân Thanh ở xa tới đây, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao. Chúa công đi ra chuyến này, không quá mười ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan.
( Ngô gia văn phái, Hoàng Lê Nhất thống chí)
Tôi (ngôi thứ nhất)
Nhà vua ( ngôi thứ ba)
Chúa công
( ngôi thứ hai)
Vua Quang Trung
( ngôi thứ ba)
đây
Bấy giờ
( tỉnh lược)
Bây giờ
Những thay đổi từ ngữ khi chuyển lời đối thoại thành lời dẫn gián tiếp:
Vua Quang Trung hỏi Nguyễn Thiếp là quân Thanh sang đánh, nếu nhà vua đem binh ra chống cự thì khả năng thắng hay thua như thế nào.
Nguyễn Thiếp trả lời rằng bấy giờ trong nước trống không, lòng người tan rã. Quân Thanh ở xa tới đây, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao. Vua Quang Trung ra Bắc không quá mười ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan.

Đoạn văn sau khi chuyển
- Ôn tập lý thuyết về các phương châm hội thoại , cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp.

- Viết một đoạn văn ( khoảng 15 dòng ) nêu suy nghĩ của em về vai trò của việc tự học, trong đó có sử dụng cách dẫn trực tiếp.
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP Ở NHÀ