CHÙM THƠ HAI-CƯ
NHẬT BẢN

Thông tin

Chơi ngay

Bỏ qua

15

100,000

14

85,000

13

60,000

12
11

40,000
30,000

10

20,000

9

14,000

8

10,000

7
6

6,000
3,000

5

2,000

4

1000

3

600

2
1

400
200

A
C

$200

B
Thơ Hai-cư thường có mấy dòng
thơ và bao nhiêu âm tiết?

A: 3 dòng, 17 âm tiết

B: 4 dòng, 28 âm tiết

C: 5 dòng, 20 âm tiết

D: 6 dòng, 24 âm tiết

Câu tiếp theo

Dừng trò chơi

D

$400

Tên một nhà thơ Hai-cư nổi tiếng
bậc nhất của Nhật?
A: Vương Xương Linh

B: Ma-su-ô Ba-sô

C: Ki-ô-tô

D: Abe Shinzo

A
B C

$600

Trong thơ Hai-cư, quý ngữ là gì?

A: Từ chỉ mùa
C: Từ chỉ không gian

B: Từ chỉ thời gian cụ thể
D: Cả ba đáp án trên

D

B
$1000

A

C

Phương án nào sau đây thể hiện đúng đặc điểm của
thể thơ hai-cư?

A: Thấm đẫm tinh thần
Nho giáo

B: Đề cao cái vắng lặng,
đơn sơ, u huyền

C: Ngắn gọn, dễ sáng tác

D: Pha trộn Đông Tây

D

C
D
$2000

A B

Thơ hai-cư thường được so sánh với
điều gì?
A. Ngôi đền cổ
C. Bức tranh thủy mặc

B. Một bộ Ki-mo-no
D. Một đóa anh đào

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Các tác giả:

- Mát-chư-ô Ba-sô (1644 - 1694)
là nhà thơ nổi tiếng của văn học
Nhật, ông có công lớn trong việc
hoàn thiện thơ hai-cư, đưa nó trở
thành thể thơ độc đáo nhất của
Nhật Bản.
- Chi-ô (1703 -1775) là một giả
nữ. Trước bà, thơ hai-cư của tác
giả nữ thường bị coi thường và
quên lãng. Bà đã trở thành một
tiếng nói thơ ca độc đáo, được
nhiều người yêu thích.

Ba-sô (1644 - 1694)
- Cô-ba-y-a-si Ít-sa (1763 -1828)
là nhà thơ kiêm tu sĩ Phật giáo.
Ông còn là hoạ sĩ tài ba, nổi tiếng
với những bức tranh có đề tài là
các bài thơ hai-cư do chính ông
sáng tác.

2. Thơ hai-cư
- Hai-cư là thể thơ truyền thống có vị
trí quan trọng trong văn học Nhật
Bản, đồng thời được xem là một
trong những hình thức cô đọng nhất
của thơ ca thế giới.
- Bài thơ hai-cư trong tiếng Nhật
chỉ gồm 3 dòng (dòng 1 và dòng 3
có năm âm tiết; dòng 2 có bảy âm
tiết). Bản dịch tiếng Việt trong sách
giáo khoa tuy không đáp ứng được
đầy đủ đòi hỏi của quy tắc trên
nhưng vẫn đảm bảo được sự ngắn
gọn, hàm súc đặc trưng của thể thơ
này.

- Thơ hai-cư thường miêu tả
thiên nhiên theo mùa (quý đề), sử
dụng những từ miêu tả thiên
nhiên mùa (quý ngữ). Thấm đẫm
tinh thần Thiền tông và văn hóa
phương Đông.
- Cảm thức thẩm mĩ: Thơ hai-cư
thường biểu hiện những rung cảm
của con người trước thiên nhiên
bằng những hình ảnh trong sáng,
nhẹ nhàng nhưng cũng đậm tính
tượng trưng.
- Khởi nguồn từ Nhật Bản,
ngày nay, hai-cư đã trở thành
thể thơ được sáng tác bằng
nhiều ngôn ngữ khác nhau trên
thế giới.

* Thơ hai-cư hiện đại:
- Có những đặc điểm riêng về bút pháp.

- Vẫn bảo lưu một số nguyên tắc quan
trọng của tư duy và mĩ cảm của thơ
hai-cư truyền thống:
+ Bài thơ được cấu tứ quanh một phát
hiện mang tính chất “bừng ngộ” về
mối quan hệ giữa các sự vật, hiện
tượng.
=> Sức sống và sự hấp
+ Sự tương thông đầy bí ẩn giữa thế
dẫn của thơ hai-cư nằm
giới và con người
+ Thiên về khơi gợi hơn là miêu tả và ở khả năng kiệm lời mà
vẫn gợi nhiều cảm xúc
diễn giải.
và suy tưởng.

II. ĐỌC – HIỂU
1. Bài thơ của Mát-chư-ô Ba-sô
- Khung cảnh được gợi tả trong bài thơ:
+ Màu sắc với màu nâu
(củi), màu đen (quạ),
màu vàng (chiều thu);

+ Không
khí buồn,
vắng lặng.

+ Con quạ cô độc đậu
lặng lẽ, tự tại trên một
cành cây trụi lá trong
chiều thu dần buông.

- Hình ảnh thơ:
+ Hình ảnh trung tâm của bài
thơ là con quạ, có mối liên hệ
chặt chẽ với các yếu tố thời
gian và không gian, gợi lên
một không gian chiều thu vắng
lặng, đơn sơ, nhẹ nhàng.
+ Tất cả các hình ảnh như
cành cây khô, con quạ cô đơn
đậu trên cành cây trơ trụi giữa
chiều thu mênh mông đều
toát ra sự cô tịch, tàn úa.

+ Sự tương phản giữa thân
hình đen muội nhỏ xíu của con
quạ với bóng tối bao la vô định
của buổi chiều hôm đã đưa
người đọc bước vào cảnh giới
u huyền và cô tịch, một thế
giới hư không.

=> Khoảnh khắc được thể hiện trong bài thơ đã khơi
gợi nhiều cảm xúc ở người đọc.

2. Bài thơ của Chi-ô

- Khung cảnh được gợi tả trong bài thơ:
Hình ảnh hoa triêu nhan, một loài hoa có
dây leo, màu tím quấn vào sợi dây gàu bên
giếng.
- Hình ảnh thơ:
Hình ảnh trung tâm là hoa triêu nhan vốn
là biểu tượng cho vẻ đẹp của thiên nhiên
ban sơ, thuần khiết, mong manh.
+ Sợi dây gầu thì xù xì, thô ráp vốn dể
người ta dùng làm dây gàu múc nước
(thực dụng).
+ Phát hiện dây hoa triêu nhan quấn quanh sợi dây gàu bên
thành giếng, nhà thơ nhìn thấy sự sống, nhìn thấy cái đẹp, nhìn
thấy Phật tánh trong đóa hoa nhỏ nhoi nhưng bền bỉ.

- Ý nghĩa triết lí:  Thương hoa, trân trọng vẻ đẹp mong manh,
thuần khiết của hoa, nhà thơ không nỡ dùng
gầu múc nước mà sang nhà hàng xóm xin
nước để dùng
=> Triết lí về cách ứng
xử của con người đối với
thiên nhiên: hãy trân trọng
sự sống tự nhiên dù là nhỏ
bé để sự sống và cái đẹp
luôn hiện hữu giữa cuộc
đời.

3. Bài thơ của Cô-ba-y-a-si Ít-sa
- Khung cảnh được gợi tả trong bài thơ:
“Con ốc nhỏ” gợi hình ảnh một con vật nhỏ
bé, chậm chạp, sống thụ động. “Núi Fu-ji”
(Phú Sĩ) là một ngọn núi nổi tiếng ở Nhật
Bản, nó gợi lên sự hùng vĩ, tráng lệ của tự
nhiên.
- Hình ảnh thơ:
hình ảnh trung tâm là con ốc nhỏ bé, đối
lập với ngọn núi Fu-ji hùng vĩ đã truyền tải
thông điệp đầy ý nghĩa.
Con ốc nhỏ bé đang trèo lên núi Fu-ji

là hình ảnh biểu tượng cho con người trên
quãng đường chinh phục ước mơ lớn lao
của cuộc đời.
Cái chậm rì của con ốc phản ánh cảm
thức thanh thoát (karumi): con ốc ung
dung, tự tại trong hành trình của mình.

- Nếu như chú ốc sên khát
khao chinh phục núi Phú Sĩ thì
mỗi người đều có một đỉnh cao
của cuộc đời mình muốn chinh
phục.
Sức mạnh nội tại của bản
thân là động lực thúc đẩy
đưa chúng ta lên đến đỉnh
cao ấy.    
Ta có thể đi chậm hơn so với
người khác nhưng điều quan
trọng là ta không ngừng lại, nỗ
lực, kiên trì đến cùng với ước
mơ của mình. Đó chính là điều
làm nên ý nghĩa của cuộc sống.

III. TỔNG KẾT
- Thể thơ ngắn gọn, súc tích; hình ảnh gợi cảm.
- Nhân vật trung tâm trong các bài thơ là những sự vật,
hiện tượng nhỏ bé, bình thường nhưng trở thành đầu
mối liên hệ trong các bài thơ.
- Đặc điểm chung của các hình ảnh trung tâm còn là
luôn hiện diện với vẻ thuần khiết, tự mình xuất hiện
chứ không cần sự thêm thắt nào của các nhà thơ.
- Đọc thơ Hai-cư, người đọc như được bước vào thế
giới do thiên nhiên tự sắp đặt, từ bày ra đợi mọi người
chiêm ngắm.

IV.LUYỆN TẬP
Từ việc đọc ba bài thơ trong chùm thơ hai-cư, hãy trình
bày về điều bạn cảm thấy thú vị nhất ở thể thơ hai-cư.

GỢI Ý:
     Một bài Haiku Nhật luôn tuân thủ hai
nguyên lý tối thiểu, đó là bốn mùa của
thiên nhiên và tính tương quan giữa hai ý
tưởng:
+ Trong thơ bắt buộc phải có kigo (quý
ngữ) nghĩa là từ miêu tả mùa màng một
cách gián tiếp. Nếu không nói rõ xuân, hạ,
thu, đông thì sẽ nhắc đến hoa anh đào, lá úa
vàng, tuyết phủ trắng...
+ Ngoài ra bài thơ sẽ liên kết một hình
ảnh bao la của vũ trụ ăn khớp với một hình
ảnh bé nhỏ của đời thường. Đây chính là
điểm đặc biệt, hấp dẫn của bài thơ hai-cư.

V. VẬN DỤNG
ĐỀ BÀI:
Từ sự chậm rì của con ốc trong bài thơ của Ít-sa, anh/chị có
suy nghĩ gì về hành trình chinh phục ước mơ của các bạn trẻ
hiện nay?
GỢI Ý:
- Các bạn trẻ sống cần có ước mơ, hoài bão
- Cần nỗ lực, cố gắng để đạt được ước mơ của mình giống
như con ốc dù chậm rì những nó vẫn có thể lên được đỉnh núi.
- Các bạn cần tự tin trên hành trình thực hiện ước mơ, bởi vì
dù lên được đỉnh núi nhanh hay chậm thì cảnh vật thu vào tầm
mắt cũng như nhau…