Ngữ văn lớp 8

HÀNH ĐỘNG NÓI
Giáo viên dạy: Lương Thu Thủy
Trường THCS Trưng Vương – Quận Hoàn Kiếm

MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức:

Giúp học sinh nắm được khái niệm hành động nói và các kiểu
hành động nói thường gặp
2. Kĩ năng:
Vận dụng các hành động nói” để đạt hiệu quả cao trong giao tiếp.
3. Thái độ:
Biết vận dụng hành động nói trong giao tiếp phù hợp

NỘI DUNG BÀI HỌC

Các cách
Khái niệm
Một số kiểu hành động nói
thực hiện hành
hành động nói.
thường gặp.
động nói.

3

I. Hành động nói là gì?
1. Tìm hiểu ví dụ: sgk – trang 62
Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe tiếng gọi cửa. Ngỡ là hồn oan
của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít. Khi Thạch
Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn hồn.
Nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói:
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội
chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì
để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con Lí
Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
(Thạch Sanh)

I. Hành động nói là gì?

1. Tìm hiểu ví dụ: sgk – trang 62

“….Con trăn ấy là của nhà vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội
chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sang em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh
ở nhà lo liệu…”
Lời của Lí Thông
(1) Con trăn ấy là của nhà vua nuôi đã
lâu.
(2) Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội
chết.
(3) Thôi, bây giờ nhân trời chưa sang
em hãy trốn ngay đi.
(4) Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.

Xác định mục
đích của mỗi câu
nói của Lí Thông?

I. Hành động nói là gì?
2 . Nhận xét
Lời của Lí Thông
(1) Con trăn ấy là của nhà vua nuôi đã
lâu.
(2) Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội
chết.
(3) Thôi, bây giờ nhân trời chưa sang em
hãy trốn ngay đi.
(4) Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.

Mục đích
Trình bày
Đe dọa
Điều khiển
Hứa hẹn

I. Hành động nói là gì?
3. Ghi nhớ 1:
Hành động nói là hành động được thực hiện bằng
lời nói nhằm mục đích nhất định.

Hành động nói
Thực hiện
bằng lời nói

Có mục đích
nhất định

II. Một số kiểu hành động nói thường gặp
1. Tìm hiểu ví dụ:
? Xác định mục đích của những hành động nói sau :

LỜI CÁ VÀNG

- (1) Ông lão ơi! (2)
Ông sinh phúc thả tôi
trở về biển khơi. (3)T«i
sÏ xin đền ơn ông, ông
muốn gì cũng được.

Hành động nói
câu 1
câu 2
câu 3

Mục đích

Gọi, gây sự chú ý
Đề nghị, van xin
hứa hẹn

II. Một số kiểu hành động nói thường gặp
3.Ghi nhớ 2:
Người ta dựa theo mục đích của hành động nói mà đặt tên cho nó.
Những kiểu hành động nói thường gặp là
- hỏi
- trình bày (báo tin, kể, tả, nêu ý kiến, dựu đoán,...)
- điều khiển (cầu khiến, đe dọa, thách thức,...)
- hứa hẹn
- bộc lộ cảm xúc.

Một số kiểu hành động nói thường gặp
Hành động nói
Hành động hỏi

Mục đích
Hỏi ( nêu điều thắc mắc cần được giải đáp

Hành động trình bày

Thông báo, nêu ý kiến, tả, kể

Hành động điều khiển

Yêu cầu, đề nghị, đe dọa

Hành động hứa hẹn
Hành động bộc lộ
cảm xúc

Hứa hẹn
Bộc lộ cảm xúc

HÀNH ĐỘNG NÓI VÀ MỘT SỐ KIỂU HÀNH ĐỘNG NÓI
HÀNH ĐỘNG
NÓI

Thực hiện bằng
lời nói

Nhằm mục đích
nhất định

Hỏi

Trình
bày

Điều
khiển

Hứa
hẹn

Bộc lộ
cảm xúc

III. Cách thực hiện hành động nói
1. Tìm hiểu ví dụ: sgk – trang 70
Xác định mục đích nói của những câu ấy bằng cách đánh dấu (+)
vào ô thích hợp và dấu (-) vào ô không thích hợp theo bảng tổng
hợp kết quả bên dưới.
(1) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.(2) Có khi được trưng bày

trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy.(3) Nhưng cũng có khi cất giấu
kín đáo trong rương, trong hòm.(4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những
của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. (5) Nghĩa là phải ra sức giải
thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả
mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)

2. Nhận xét: (1) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.(2) Có khi được
trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy.(3) Nhưng cũng có khi
cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm.(4) Bổn phận của chúng ta là làm cho
những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. (5) Nghĩa là phải ra sức
giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả
mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
Kiểu câu

Mục đích nói

Hành động nói

Cách dùng

Câu 1

Trần thuật

Trình bày

Trình bày

Trực tiếp

Câu 2

Trần thuật

Trình bày

Trình bày

Trực tiếp

Câu 3

Trần thuật

Trình bày

Trình bày

Trực tiếp

Câu 4

Trần thuật

Yêu cầu

Điều khiển

Gián tiếp

Câu 5

Trần thuật

Yêu cầu

Điều khiển

Gián tiếp

Lập bảng trình bày quan hệ giữa các kiểu câu nghi vấn, cầu khiến, cảm
thán, trần thuật với những kiểu hành động nói mà em biết.
Kiểu câu
Kiểu hđ nói

Hỏi
Trình bày
Điều khiển
Hứa hẹn
Bộc lộ cảm xúc

Nghi vấn

Cầu khiến

Cảm thán

Trần thuật

III. Cách thực hiện hành động nói
3. Ghi nhớ 3: sgk – trang 71
Mỗi hành động nói có thể được thực hiện bằng kiểu câu
có chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách dùng
trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp)

IV- LUYỆN TẬP

* Bài tập 1: Nối một câu ở cột A với một hành động nói ở cột B
1/ OÂi söùc treû!

a) Haønh ñoäng trình baøy

2/ Traâu cuûa laõo caøy moät
ngaøy ñöôïc maáy ñöôøng?

b) Haønh ñoäng boäc loä
tình caûm, caûm xuùc

3/ Moät hoâm ngöôøi choàng ra
bieån ñaùnh caù.

c) Haønh ñoäng hoûi

4/ Toâi seõ giuùp oâng.

d) Haønh ñoäng ñieàu
khieån

5/ Ñi tìm laïi con caù vaø ñoøi
moät caùi nhaø roäng.

e) Haønh ñoäng höùa heïn

*Bài tập 2.
Tìm các câu nghi vấn trong bài “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn. Cho
biết những câu ấy được dùng làm gì.
1. Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước, đời nào không có?
-> thực hiện hành động khẳng định
2. Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui vẻ phỏng có được không?
-> thực hiện hành động phủ định
3. Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui vẻ phỏng có được không?
-> thực hiện hành động khẳng định
4. Vì sao vậy?
-> thực hiện hành động gây sự chú ý
5. Nếu vậy, rồi đây sau khi giặc giã dẹp yên, muôn đời để thẹn, há còn mặt mũi
nào đứng trong trời đất nữa?
-> thực hiện hành động phủ định

*Bài tập 3:
A. Cậu vừa đi du lịch về đấy à ?
B. Gật đầu.
A. Có vui không ?
B. Lắc đầu.
Em hãy cho biết đoạn trích trên có những hành động nói nào?

Trả lời: Có hành động hỏi và hành động gật đầu, lắc đầu.
(xác nhận và bác bỏ)
=> Như vậy hành động nói có thể diễn ra bằng lời nói tương
ứng với các kiểu câu, cũng có thể bằng cử chỉ, điệu bộ nhưng
dạng điển hình của hành động nói vẫn là bằng lời nói.

* Bài tập 4: Trong quán ăn, một người nói với người bên cạnh: “Anh có thể
chuyển giúp tôi lọ gia vị không ạ?”. Theo em, trong những hành động dưới
đây, người nghe nên chọn hành động nào?
a) Lẳng lặng đưa lọ gia vị cho người kia.
b) Trả lời người kia: “ Có chứ ạ. Cái lọ ấy không nặng đâu mà !”
cc) Đưa lọ gia vị cho người kia và nói: “ Mời anh.”( hoặc “Mời chị.”, “Mời bác.”…)

LƯU Ý
Trong quá trình giao tiếp, cần xác định rõ
đối tượng giao tiếp để có những hành động
nói phù hợp, đạt hiệu quả giao tiếp cao.

*Bài tập luyện ở nhà:

Viết một đoạn hội thoại 8-10
câu (chủ đề tự chọn) trong
đó có sử dụng các kiểu hành
động nói vừa học
(chú thích rõ).

Hµnh ®éng nãi

Kh¸i niÖm

Hái

Trình
bày

C¸c kiÓu
hµnh ®éng nãi

Điều
khiển

Høa
hÑn

C¸ch thùc hiÖn
hµnh ®éng nãi

Béc lé
c¶m
xóc

Trùc

Gi¸n

tiÕp

tiÕp

th¸ch thøc, …

Hø
§iÒu
khiÓn

Há
i

Ñn

nªu ý kiÕn, dù ®o¸n, …

ah

CÇu khiÕn, ®e do¹,

h
n
×
Tr y
bµ

B¸o tin, kÓ, t¶,

Bé

¶m
c
c lé

c
xó

C¸c kiÓu hµnh ®éng nãi th­ưêng
gÆp

Hµnh ®éng
nãi

Kh¸i niÖm
Lµ hµnh ®éng ®­Ưîc thùc hiÖn b»ng lêi nãi nh»m
môc ®Ých nhÊt ®Þnh.

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
- Thuộc Ghi nhớ, làm bài tập trong sách giáo khoa.
- Hoàn thành đoạn văn ở bài tập 5.
- Chuẩn bị bài: Ôn tập về luận điểm và Viết đoạn văn
trình bày luận điểm.

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE!
CHÀO TẠM BIỆT VÀ HẸN GẶP LẠI!

Giáo viên dạy: Lương Thu Thủy
Trường THCS Trưng Vương – Quận Hoàn Kiếm