BÀI 44.

ANDEHIT-XETON

A. ANDEHIT
I. ĐỊNH NGHĨA-PHÂN LOẠI-DANH PHÁP

H
C

Liên kết -CH=O

1. ĐỊNH NGHĨA
ANDEHIT LÀ HỢP CHẤT HỮU CƠ MÀ PHÂN TỬ CÓ
NHÓM –CH=O( ANDEHIT) LIÊN KẾT TRỰC TIẾP VỚI
C HOẶC H

R – CH=O

R

H
HC,-CHO

VÍ DỤ:
H-CH=O
CH3-CH=O
C6H5-CH=O
O=CH-CH=O
-CH=O: NHÓM CHỨC ANDEHIT
2. PHÂN LOẠI

ANDEHIT NO: CnH2n+1-CH=O( CxH2xO)
ANDEHIT KHÔNG NO: CH2=CH-CH=O
PHÂN
LOẠI

ANDEHIT THƠM: C6H5-CH=O
ANDEHIT ĐƠN CHỨC: H-CH=O
ANDEHIT ĐA CHỨC: O=CH-CH=O

3. DANH PHÁP
A.TÊN THÔNG THƯỜNG
H-CH=O
:
CH3-CH=O
:
CH3-CH2-CH=O
:
CH3-CH2-CH2-CH=O
:
CH3-CH2-CH2-CH2-CH=O :

ANDEHIT FOMIC
ANDEHIT AXETIC
ANDEHIT PROPIONIC
ANDEHIT BUTIRIC
ANDEHIT VALERIC

TÊN GỌI = ANDEHIT + TÊN AXIT CACBOXYLIC(THÔNG THƯỜNG)

B. TÊN THAY THẾ

4
3
2
1
CH3 -CH-CH2-CH=O
│

CH3

3-metyl butanal
TÊN GỌI: STT NHÁNH + TÊN NHÁNH + TÊN ANKAN+AL

H-COOH
CH3-COOH
CH3-CH2-COOH
CH3-CH2-CH2-COOH
CH3-CH2-CH2-CH2-COOH

AXIT FOMIC
AXIT AXETIC
AXIT PROPIONIC
AXIT BUTIRIC
AXIT VALERIC

II. ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO, LÝ TÍNH
-CÓ NHÓM: -CH=O
TƯƠNG TỰ NHƯ ANKEN.

2. LÝ TÍNH
-Ở điều kiện thường, các anđehit dãy đồng đẳng tồn tại dưới dạng
chất khí (HCHO sôi ở -19 độ C và CH3CHO sôi ở nhiệt độ 21 độ
C), tan rất tốt trong nước. Các anđehit tiếp theo là chất lỏng hoặc
rắn, độ tan trong nước giảm dần theo chiều tăng của phân tử khối. 
-Dung dịch nước của anđehit fomic là fomon.
Dung dịch bão hòa của anđehit fomic nồng độ 37 - 40%
là fomalin. 

III. HÓA TÍNH

R CH=O

CỘNG H2

OXH

1. PHẢN ỨNG CỘNG H2( Ni, to)
+

H2

Ni, tO

R-CH=O

H-CH=O +

H2

Ni, tO

R-CH2-OH
H-CH2-OH

2. PHẢN ỨNG OXI HÓA KHÔNG HOÀN TOÀN
R-CH=O + 2AgNO3 + 3NH3 + H2O

tO

R-COONH4 + 2NH4NO3+2Ag

PHẢN ỨNG TRÊN ĐƯỢC GỌI LÀ PHẢN ỨNG TRÁNG GƯƠNG

2R-CH=O

R-CH2OH

xt, tO

H2, Ni, tO
CuO, tO

R-CH=O

2R-COOH

xt, tO

R-COOH

PHẢN ỨNG VỚI Br2
R-CH=O + Br2 + H2O

R-COOH + 2HBr

IV. ĐIỀU CHẾ

1. TỪ ANCOLOXI HÓA ANCOL BẬC I:
tO

R-CH2-OH

+

1. TỪ HIDRO CACBON:
CH4

+

O2

2CH2=CH2

+

O2

CuO

R-CH=O

+

H 2O

xt, tO
xt, tO

HCH=O
2CH3-CH=O

+

H 2O

+

Cu

V. ỨNG DỤNG

Xitrolenal: tinh dầu

B. XETON
I. ĐỊNH NGHĨA
LÀ HCHC MÀ PHÂN TỬ CÓ NHÓM –CO- LIÊN KẾT TRỰC
TIẾP VỚI 2 NGUYÊN TỬ C

C-CO-C THƯỜNG GẶP: R-CO-R
CH3-CO-CH3: ĐIMETYL XETON
CH3-CO-C6H5: METYL PHENYL XETON
CH3-CO-CH=CH2: METYL VINYL XETON
Tên của 2 R + xeton

II. HÓA TÍNH
GIỐNG: CỘNG H2
R-CO-R + H2

Ni, to

CH3-CO-CH3 + H2

R-CH2(OH)-R
Ni, to

CH3-CH(OH)-CH3

KHÁC: -ANDEHIT TRÁNG GƯƠNG
-XETON THÌ KHÔNG.
III. ĐIỀU CHẾ

1. TỪ ANCOL BẬC 2
R-CH2(OH)-R + CuO Ni, t
R-CO-R + Cu + H2O
o

IV. ỨNG DỤNG
- DÙNG LÀM DUNG MÔI TRONG QUÁ TRÌNH SẢN
XUẤT TRONG MỸ PHẨM
- DÙNG LÀM NGUYÊN LIỆU SẢN XUẤT
CLOROFOM(CHCl3), IDOFOM(CHI3)
- XICLOHEXANON DÙNG ĐỂ SẢN XUẤT TƠ
CAPRON( NILON-6), NILON-6,6.