THỰC HÀNH
TIẾNG VIỆT

BIỆN PHÁP
TU TỪTU
PHÁP

KHỞI
ĐỘNG

Theo em “đảo
ngữ” nghĩa là gì?

Hình
thành
kiến thức

Biện pháp tu từ

Đảo
ngữ

Thay đổi vị trí thông thường của một từ, cụm
từ trong câu nhưng không làm mất đi quan
hệ cú pháp vốn có
Nhằm mục đích nhấn mạnh, thể hiện cảm
xúc của người viết hoặc tạo hình ảnh, đường
nét, màu sắc.
Hai hình thức cơ bản: đảo các thành tố trong
cụm từ và đảo các thành phần trong câu.

Ví dụ:
Tìm nơi thăm thẳm rừng sâu
Bập bùng hoa chuối, trắng màu hoa ban.
(Nguyễn Đức Mậu, Hành trình của bầy ong)
Thông thường, trong tiếng Việt, tính từ thăm thẳm được đặt sau cụm từ rừng sâu. Nhưng ở dòng thơ thứ
nhất, tính từ thăm thẳm đã được đảo vị trí lên trước nhằm nhấn mạnh không gian hoang vắng, nguyên sơ
của rừng già.
Tương tự, ở dòng thơ thứ hai, có sự thay đổi trật tự cú pháp của hai thành phần trong các vế câu: vị ngữ (bập
bùng, trắng) được đảo lên trước chủ ngữ (hoa chuối, hoa ban). Việc đảo trật tự này có tác dụng làm nổi bật
màu đỏ của những bông hoa chuối rừng như ngọn lửa giữa ngàn xanh và không gian tràn ngập sắc trắng của
hoa ban.

LUYỆN
TẬP

01

Câu 1 (trang 45 sgk Ngữ văn 8 Tập 1): Chỉ ra câu thơ, câu văn có sử
dụng biện pháp tu từ đảo ngữ trong các trường hợp sau:

a. Lặn lội thân cò khi quãng vắng

b. Xóm làng xanh mát bóng cây

Eo sèo mặt nước buổi đò đông.

Sông xa trắng cánh buồm bay lưng trời

(Trần Tế Xương, Thương vợ)

(Trần Đăng Khoa, Quê em)

c. Chị Dậu về đến đầu nhà đã nghe tiếng khóc khàn khàn của hai đứa trẻ. Sấp ngửa, chị
chạy vào cổng, quẳng cả rổ mẹt, mê nón xuống sân, rồi vội vàng chị vào trong nhà.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

01

Câu 1 (trang 45 sgk Ngữ văn 8 Tập 1): Chỉ ra câu thơ, câu văn có sử
dụng biện pháp tu từ đảo ngữ trong các trường hợp sau:

a. Lặn lội thân cò khi quãng vắng

b. Xóm làng xanh mát bóng cây

Eo sèo mặt nước buổi đò đông.

Sông xa trắng cánh buồm bay lưng trời

(Trần Tế Xương, Thương vợ)

(Trần Đăng Khoa, Quê em)

c. Chị Dậu về đến đầu nhà đã nghe tiếng khóc khàn khàn của hai đứa trẻ. Sấp ngửa, chị
chạy vào cổng, quẳng cả rổ mẹt, mê nón xuống sân, rồi vội vàng chị vào trong nhà.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Câu 2 (trang 45 sgk Ngữ văn 8 Tập 1): Đọc đoạn thơ
02
sau và thực hiện các yêu cầu nêu ở dưới:
Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà
Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
(Bà Huyện Thanh Quan, Qua Đèo Ngang)

a. Chỉ ra các câu thơ sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ trong đoạn thơ.
b. Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đảo ngữ trong từng câu thơ.

a. Chỉ ra các câu thơ sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ trong đoạn thơ.
Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà
Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
(Bà Huyện Thanh Quan, Qua Đèo Ngang)

b. Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đảo ngữ trong từng câu thơ.
-  Nghệ thuật đảo ngữ nhấn mạnh vào dáng “lom khom” của những chú tiều, cái “lác đác” của mấy
ngôi nhà ven sông kết hợp các từ chỉ số lượng ít ỏi “vài”, “mấy” khiến cho hình bóng con người đã
nhỏ lại càng nhỏ hơn, cuộc sống đã hiu quạnh lại càng hiu quạnh hơn. 
- Nghệ thuật đảo ngữ “nhớ nước”, “thương nhà” nhấn mạnh vào tiếng kêu của con quốc và cái gia
gia. Những âm thanh của cuốc kêu cũng chính là nỗi lòng của Bà Huyện Thanh Quan. Chữ vừa ghi âm
thanh nhưng đồng thời còn bộc lộ tâm trạng, ý tứ của tác giả, qua đó làm nổi bật tâm trạng, nỗi
niềm của nữ sĩ. 

Câu 3 (trang 46 sgk Ngữ văn 8 Tập 1): Nêu tác dụng
03
của biện pháp tu từ đảo ngữ trong các đoạn thơ sau:
a. Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy
Mất ổ bầy chim dáo dác bay.
(Nguyễn Đình Chiểu, Chạy giặc)
b. Con đê cát đỏ cỏ viền
Leng keng nhạc ngựa ngược lên chợ Gò.
(Hoàng Tố Nguyên, Gò Me)
c. Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghe về.
(Tế Hanh, Quê hương)

Nhấn mạnh khung cảnh chạy giặc. Những đứa
trẻ phải bỏ nhà, chạy lơ xơ. Bầy chim bị mất ổ
dáo dác bay. Một khung cảnh hỗn loại, xơ xác,
tan thương.
Nhấn mạnh bức tranh thiên nhiên Gò Me
sinh động, tươi mát, tràn ngập sức sống với
thiên nhiên trù phú, và sự bình yên, thư thả
với các hình ảnh bình dị.
Nhấn mạnh cảnh ồn ào, tấp nập trên bến
khi đón thuyền về và niềm vui trước những
thành quả lao động, gợi ra một sức sống,
nhịp sống náo nhiệt.

VẬN
DỤNG

Viết đoạn văn ngắn khoảng 10-12 câu trong
đó có sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ về
một trong các chủ đề sau: miêu tả vẻ đẹp của
thiên nhiên, tình cảm gia đình, tình yêu quê
hương đất nước