BÀI 7
TIN YÊU VÀ ƯỚC VỌNG
Nơi chân trời đang dâng sắc hồng đang lan, lòng ta như nắng.
Ta đi theo ánh lửa từ trái tim
Vũ Trọng Hối

I/ Giới thiệu bài học
1. Chủ đề: Tin yêu và ước vọng
• Niềm tin yêu và ước vọng của con người.
• Tin yêu là niềm tin vào những điều tốt
đẹp; là tình yêu quê hương, đất nước, tình
đồng chí, đồng đội, tình yêu con người,...
• Ước vọng là những ước mơ, khát vọng
cao cả của con người.
2. Thể loại
- Đồng chí (Chính Hữu) → Thơ tự do
- Lá đỏ (Nguyễn Đình Thi) → Thơ tự do
- Những ngôi sao xa xôi (Lê Minh Khuê) → Truyện
ngắn

II/ TRI THỨC NGỮ VĂN

1. THƠ TỰ DO
Không quy định
số tiếng trong
mỗi dòng thơ và
số dòng trong
mỗi khổ thơ.

Nhịp điệu được tạo nên
bởi cách ngắt các vế trong
dòng thơ, số tiếng của
từng dòng, cách bố trí
thanh điệu hoặc vần ở các
tiếng được nhấn mạnh
trong dòng thơ.

Có thể có vần
hoặc không vần.

Có thể diễn tả sinh động
cảm xúc của nhà thơ
trước những biểu hiện
mới mẻ, đa dạng, phong
phú của cuộc sống.

Khi có vần, cách gieo
vần trong bài thơ tự do
rất linh hoạt: vần chân
hoặc vần lưng, vần liền
hoặc vần cách.

2. MẠCH CẢM XÚC & CẢM HỨNG CHỦ ĐẠO

Cảm xúc
sắc thái.
hình thức
tình cảm

mạch.

đời sống,
hình thức nghệ thuật

một trình tự

chi phối

KHỞI ĐỘNG

Văn bản 1

ĐỒNG CHÍ

- Chính H ữ u -

I. TÌM HIỂU
CHUNG

1. Đọc văn bản
a. Đọc
TIÊU CHÍ
Đọc trôi chảy, không bỏ từ, thêm
từ.
Đọc to, rõ bảo đảm trong không
gian lớp học, cả lớp cùng nghe
được.
Tốc độ đọc phù hợp.
Sử dụng giọng điệu khác nhau để

b. Chú thích
•Đồng chí: Người cùng chí hướng.
•Sương muối: Sương đọng thành những
hạt trắng xóa phủ trên mặt đất và cây cỏ
trông giống như muối, thường xuất hiện
vào mùa đông ở vùng núi cao miền Bắc.
•Nước mặn đồng chua: Vùng đất
nhiễm mặn ở ven biển và vùng đất phèn
có độ chua cao, khó trồng trọt và thường
là vùng quê nghèo.
•Tri kỷ: Người bạn hiểu mình.

2. Tác giả
- Chính Hữu (1926 – 2007), tên
thật là Trần Đình Đắc, quê ở Hà
Tĩnh.
- Ông tham gia hai cuộc kháng
chiến chống Pháp và chống Mĩ
- Đề tài: người lính và chiến
tranh
- Đặc điểm thơ: người lính hiện
lên giản dị với tình yêu quê
hương, đất nước, đồng đội sâu

3. Tác phẩm
HOÀN CẢNH SÁNG TÁC

Sáng

tác

năm

1948,

sau khi tác giả tham
gia chiến dịch Việt Bắc
đánh

bại

cuộc

tiến

công quy mô lớn của
giặc Pháp lên chiến khu
Việt Bắc.

BỐ CỤC

- Bảy câu thơ đầu: cơ sở
hình thành tình đồng
chí
- Mười ba câu tiếp: biểu
hiện và sức mạnh của
tình đồng chí.

3. Tác phẩm
NHÂN VẬT
TRỮ TÌNH

ĐỀ TÀI

Người

Người lính

lính

(hoặc Chiến
tranh)

CHỦ ĐỀ
a
ủ
c
c
ú
x
m
ả
C
c
ớ
ư
r
t
ơ
h
t
à
h
n
,
í
h
c
g
n
ồ
đ
tình
a
ủ
c
i
ộ
đ
g
n
ồ
đ
i
ờ
ư
g
n
g
n
nhữ
lính

ĐỐI
TƯỢNG
TRỮ TÌNH
Những
người đồng
chí, đồng
đội

II. TÌM HIỂU VĂN
BẢN

1. Đặc điểm thể thơ bài thơ Đồng chí
ĐẶC ĐIỂM THỂ THƠ

MẠCH CẢM XÚC
VẦN – NHỊP
Gieo
vần
Từ những suy
chân, vần liền
nghĩ về cơ sở
(đá - lạ, nhau - hình thành tình
đầu, kỉ - chí…),
đồng
chí,
nhà
vần chân - vần
thơ thể hiện
lưng
(vai
niềm xúc động
vài)...
trước những
- Ngắt pháp
biểu hiện và
linh hoạt, có
dòng nhịp 3/4,
sức mạnh của
2/2, 2/4, 4/3…
tình
đồng
chí.
NHẬN XÉT CHUNG VỀ HÌNH THỨC CỦA THỂ THƠ: phóng khoáng, linh hoạt, không
bị bó buộc bởi luật thơ… giúp nhà thơ thể nhiều sắc thái cảm xúc.

SỐ TIẾNG
TRONG DÒNG
Không bằng
nhau giữa các
dòng thơ
(dòng 1: 7
tiếng, dòng
2: 8 tiếng,
dòng 7: 2
tiếng)
THỂ THƠ: Thơ tự do
 

 

SỐ DÒNG
TRONG KHỔ
Không đều
nhau (khổ
thứ nhất:
19 câu, khổ
cuối: 3 câu)

2. Bố cục, mạch cảm xúc
và nhân vật bộc lộ cảm xúc
a. Bố cục, mạch cảm xúc
• Cảm xúc của nhà thơ trước
tình đồng chí, đồng đội giữa
những người lính.
- Phần 1: Bảy dòng thơ
đầu: Những suy tư về cơ sở
hình thành tình đồng chí,
đồng đội.
- Phần 2: Mười ba dòng
sau: Những biểu hiện và sức
mạnh của tình đồng chí,
đồng đội.
- Phần 3: Ba dòng thơ
cuối: Biểu tượng cao đẹp về
tình đồng chí (Bức tranh đẹp
về người lính).

b. Nhân vật bộc lộ cảm xúc
•Nhân vật bộc lộ cảm xúc (chủ
thể trữ tình): Người lính.
•Đối tượng trữ tình: Những
người đồng chí, đồng đội.
--> Thể hiện được tình cảm
một cách sâu kín, chân thực và
cảm động bởi đó là tiếng nói
của người trong cuộc, đồng
cam cộng khổ trong gian khó.

3. Cơ sở hình thành tình đồng chí (bảy câu
đầu)
YÊU CẦU

TRẢ LỜI

Các cụm từ nước mặn đồng
chua, đất cày lên sỏi đá gợi
cho em nghĩ đến ai? Hoàn
cảnh sống như thế nào? Họ
đến từ đâu?
- Hình ảnh “súng” và “đầu”
tượng trưng cho điều gì?
- Chỉ ra BPTT và tác dụng
của BPTT trong câu “Súng
bên súng, đầu sát bên đầu”.

người nông dân nghèo đến từ
vùng đồng bằng, trung du miền
núi đất đai nhiễm phèn, nhiễm
mặn, khô cằn sỏi đá…
- Súng tượng trưng cho nhiệm vụ
chiến đấu, đầu tượng trưng cho lí
tưởng.

ĐIỂM CHUNG
CỦA NGƯỜI
LÍNH

Họ là những
người nông
dân nghèo,
- Họ sát cánh bên nhau để đánh
đuổi thực dân Pháp, giải phóng cùng chung
lí tưởng,
dân tộc.
rét”, đêm rét và chung chăn vừa hiện
chia sẻ
cho thực, vừa là ẩn dụ cho đồng cam cùng nhau

Các từ ngữ “đêm
“chung chăn” ẩn dụ
điều gì? Chỉ ra tác dụng của cộng khổ, chia ngọt sẻ bùi để hoàn
ẩn dụ.
thành nhiệm vụ.
Khái quát quá trình hình thành tình

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
- Những vùng quê thiên nhiên khắc nghiệt, đất đai cằn cỗi, khó canh tác
nên cuộc sống của con người khó khăn, vất vả, lam lũ.
- Gợi sự xa cách về không gian địa lý giữa hai miền quê của hai người
lính.
--> Chung cảnh ngộ
Anh với tôi đôi người xa lạ
- Từ "anh" và "tôi" đã được đặt gần nhau hơn (xuất hiện trong cùng một
dòng thơ), nhưng họ vẫn là những người xa lạ đến từ những phương trời
khác nhau.
Súng bên súng, đầu sát bên đầu,
--> Điệp ngữ
-->Tạo nên hình ảnh sóng đôi
--> Đó là biểu tượng đẹp cho tình đồng chí của những người lính đang
kề vai sát cánh bên nhau sẵn sàng chiến đấu.
--> Chung lí tưởng.
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ.
- Thực tế mà những người lính phải trải qua, đó là sự thiếu thốn về vật
chất.
- Là chất keo gắn kết những người lính. Việc đồng cam cộng khổ, chia
sẻ ngọt bùi để hoàn thành tốt nhiệm vụ đã khiến họ trở thành những
người bạn thân thiết, thấu hiểu lẫn nhau.
-->Chung khó khăn, gian khổ

* Khởi nguồn của tình đồng chí
- Cùng cảnh ngộ
- Cùng lí tưởng chiến đấu
- Cùng chia sẻ những khó
khăn, gian khổ
=> Tri kỷ

- Câu thơ thứ bảy:
Đồng chí!
+ Hình thức: câu
thơ chỉ có hai
tiếng (cũng là
nhan đề của bài
thơ), khép lại ý
thơ của đoạn trên
và mở ra ý thơ
phần tiếp theo.

+ Nội dung: là sự
phát hiện một
tình cảm thiêng
liêng mới được
hình thành, tình
đồng chí (đọc thể
hiện được cảm
xúc bất ngờ)

4. Biểu hiện của tình đồng chí (13 dòng cuối)
ruộng nương, là tài sản quý của người nông
gian nhà
dân.
thể hiện quyết tâm ra đi vì
mặc kệ
nghĩa lớn
Phép tu từ hoán dụ và nhân
giếng
nước, hoá nhớ làm nổi bật nổi nhớ
quê hương của người lính.
gốc đa
- 10
dòng
thơ
đầu

cơn ớn lạnh,
sốt run người,
trán ướt mồ
hôi
áo rách vai,
quần vá, chân
không giày
buốt giá

Chia
sẻ
cảnh
ngộ, thấu hiểu
tâm tư, nỗi lòng
của nhau.

TITLE
Người lính đối mặt với nhiều
khó khăn, gian khổ: bệnh tật,
=>
Đồng
cam
thiếu thốn vật chất, thời tiết
cộng
khổ,
sẻ
chia
(buốt giá)
=> Miêu tả chân
thực (tả thực)
Bằng tinh thần lạc quan, sự

Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
- Lối nói khẩu ngữ "mặc kệ": Nhấn mạnh
tinh thần quyết tâm ra đi của người lính.
- Cụm từ "gian nhà không", từ láy "lung
lay": Miêu tả rõ hơn cuộc sống thiếu thốn,
khó khăn của người lính.
--> Cảm thông sâu sắc những tâm tư, nỗi
niềm của nhau.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi.
--> Miêu tả triệu chứng của căn bệnh sốt
rét rừng và sự thiếu thốn thuốc men.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
- Gợi ấn tượng về cuộc sống thiếu thốn của
bộ đội ta trong những năm kháng chiến
chống thực dân Pháp.

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
--> Truyền hơi ấm, sức mạnh cho
nhau vượt qua gian khó thể hiện
tình thương mến giữa những
người lính cùng chung chiến hào
đánh giặc.
--> Sự đồng cam cộng khổ, cảm
thông, sẻ chia những khó khăn,
gian lao giữa những người lính.

4. Biểu hiện của tình đồng chí (13 dòng cuối)

Người lính phải đối
đêm, rừng
mặt với cảnh rừng
hoang,
đêm hoang vắng,
sương
sương lạnh, nguy
muối
hiểm.
=>
đứng
Luôn kề vai sát ảnh
cạnh bên cánh bên nhau; tâm mạn,
nhau
hồn bay bổng.
mơ
-3
Biểu tượng vẻ đẹp =>
dòn
tâm hồn người lính: trong
g
vừa là chiến sĩ vừa cảnh
thơ
là thi sĩ, vừa thực tế thì

Hình
lãng
mộng
Dù
hoàn
nào
người

Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
- Thời gian: “đêm nay”
- Không gian: Rừng đêm hoang
vắng, sương muối lạnh lẽo.
--> Luôn kề vai sát cánh bên
nhau; tâm hồn luôn bay bổng,
cảm nhận tinh tế vẻ đẹp thiên
nhiên.
Đầu súng trăng treo
- Biểu tượng cho vẻ đẹp phong
phú trong thế giới tâm hồn người
lính: Vừa là chiến sĩ vừa là thi sĩ,
vừa thực tế nhưng cũng rất đỗi
mơ mộng.
- Thể hiện ý nghĩa của cuộc chiến
mà người lính tham gia: chiến đấu
để giành lấy cuộc sống hòa bình
cho nhân dân.

=> Tình đồng chí đã tiếp thêm
hơi ấm, sức mạnh giúp người
lính kiên cường vượt qua mọi
thử thách, hoàn thành nhiệm
vụ, góp phần đưa cuộc kháng
chiến tới thắng lợi.

III. TỔNG KẾT

1. Cảm hứng chủ đạo:
Ngợi ca tình đồng chí, đồng đội, tinh
thần yêu nước, dũng cảm vượt lên mọi
thiếu thốn, gian khổ, hiểm nguy của
những người lính là cảm hứng chủ đạo
của bài thơ.
2. Nghệ thuật:
+ Sử dụng hình ảnh hiện thực kết
hợp lãng mạn.
+ Các biện pháp tu tư ẩn dụ, hoán

IV. LUYỆN TẬP

Yêu cầu (thực hiện ở nhà): Viết đoạn văn 7 – 10 câu
trình bày cảm nghĩ của em về tình đồng chí được thể
hiện trong bài thơ Đồng chí của Chính Hữu.
- Hình thức: khoảng 7 – 10 câu
- Nội dung:

Câu mở đoạn
(1 - 2 câu)
Thân đoạn
(7 - 8 câu)
Kết đoạn
(1 câu)

- Thời gian nộp bài:
- Cách nộp bài:

Giới thiệu tác giả, tác phẩm
và yêu cầu
Trình bày được cảm nghĩ về
tình đồng chí đồng đội.
Khái quát lại cảm nghĩ

V. VẬN DỤNG

Hoàn thành nội dung đọc hiểu sau:
[…]
Ôi Tổ quốc ta, ta yêu như máu thịt
Như mẹ cha ta, như vợ như chồng
Ôi Tổ quốc, nếu cần, ta chết
Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con
sông…
(Chế Lan Viên, Sao chiến
thắng)

Số tiếng trong mỗi
dòng
Vần
Nhịp
Thể thơ
Đề tài
Tình cảm của tác
giả