Văn bản 2:

LÁ ĐỎ

(Nguyễn Đình Thi)

KHỞI ĐỘNG
Bài thơ “Lá đỏ” của nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã được nhạc sĩ Hoàng Hiệp
phổ nhạc thành ca khúc cùng tên. Nghe bài hát đó và nêu ấn tượng của em.

Cảm nhận được không gian cao rộng, kì vĩ của
núi rừng, và khí thế hừng hực, sục sôi của đoàn quân;
âm vang hào hùng, đầy tự hào, xúc động,…

I. ĐỌC HIỂU CHUNG
1. Đọc
- Đọc to, rõ ràng, diễn cảm. Giọng đọc hào sảng, thiết tha.
- Chú ý các thẻ chiến lược đọc: theo dõi, hình dung, tưởng tượng.

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả:
Nguyễn Đình Thi (1924-2003)
- Quê ở Hà Nội, là nhà thơ, nhà văn, nhà phê bình văn học,
nhạc sĩ.
- Thơ ông tự do, phóng khoáng, đồng thời cũng hàm súc,
giàu chất suy tư, dạt dào cảm hứng yêu nước. Hình tượng
xuyên suốt trong thơ Nguyễn Đình Thi là đất nước Việt
Nam đau thương và quật khởi, con người gian lao và anh
dũng.
- Một số tác phẩm tiêu biểu: Diệt phát xít (1945), Người Hà
Nội (1947), Đất nước (1995), Mấy vấn đề văn học (1956),
Bài thơ Hắc Hải (1958), Cái Tết của mèo con (1961), Vỡ bờ
(tập I năm 1962, tập II năm 1970), Sóng reo (2001),…
 

b. Tác phẩm
- Thể thơ:
Thơ tự do.
- Hoàn cảnh sáng tác:
Bài thơ “Lá đỏ” được sáng tác tháng 12 năm 1974 – thời điểm cuộc kháng
chiến chống đế quốc Mỹ bước vào giai đoạn cuối, toàn quân và dân ta đang
dồn sức cho tiền tuyến.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Đặc điểm về thể thơ của bài thơ
Xác định những đặc điểm của thể thơ tự do được thể hiện trong bài
thơ “Lá đỏ”.
- Số tiếng trong một dòng:
Tự do, linh hoạt, dòng sáu tiếng, dòng bảy tiếng.
- Số dòng trong mỗi khổ:
Bốn khổ, số dòng linh hoạt trong mỗi khổ.
- Vần thơ:
Hai khổ đầu gieo vần chân (gió – đỏ, hương – trường), hai khổ cuối
không gieo vần.

- Nhịp thơ:
Không tuân theo một quy tắc nhất định, dòng ngắt nhịp 2/2/2, dòng ngắt nhịp
4/3, dòng ngắt nhịp 3/3,… Nhịp thơ linh hoạt, phù hợp với cảm xúc của nhà
thơ cũng như đối tượng miêu tả. Ví dụ: Trong dòng thơ “Đoàn quân / vẫn đi /
vội vã”, nhịp thơ 2/2/2 gợi những bước chân hành quân nhịp nhàng, dồn dập
của đoàn quân. Nhịp 4/3 trong dòng thơ “ Em đứng bên đường / như quê
hương” nhấn mạnh tâm trạng xúc động của nhà thơ khi gặp lại quê hương qua
hình ảnh người em gái tiền phương.
-> Hình thức thơ tự do miêu tả hết sức sinh động hình ảnh Trường Sơn
những năm khói lửa, hình ảnh đoàn quân ra trận, hình ảnh người “em
gái tiền phương” cũng như niềm xúc động sâu xa, niềm tin và hi vọng của
nhà thơ vào thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến.

2. Nhân vật thể hiện cảm xúc
Bài thơ thể hiện cảm xúc trước một cuộc hội
ngộ rồi chia li trong niềm tin gặp lại. Cho biết
ai là người bộc lộ cảm xúc và đó là cuộc gặp
giữa ai với ai.
- Nhân vật bộc lộ cảm xúc (chủ thể trữ tình):
Một người lính trên đường hành quân thần
tốc vào chiến trường, chuẩn bị cho chiến dịch
mùa xuân năm 1975.
- Anh kể lại cuộc gặp gỡ giữa anh với cô
thanh niên xung phong đang làm nhiệm vụ
trên tuyến đường Trường Sơn.

3. Bốn dòng thơ đầu: Cuộc gặp gỡ trên đỉnh Trường Sơn
a. Hình ảnh Trường Sơn
Cuộc gặp gỡ diễn ra trong không gian như thế nào? Không
gian đó giúp em hiểu thêm gì về bối cảnh lịch sử, về những
con đường hành quân ra trận trong những năm tháng chiến
tranh?
- Không gian:
Trên đỉnh Trường Sơn “lộng gió”, “rừng lạ ào ào lá đỏ”,
“bụi Trường Sơn nhòa trời lửa”. -> Khung cảnh vừa lãng
mạn vừa hào hùng, dữ dội.
- Bối cảnh lịch sử và những con đường hành quân ra trận
trong những năm chiến tranh:
Thời điểm cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ bước vào giai
đoạn khốc liệt, lúc toàn quân và dân ta đang dồn sức cho tiền
tuyến, quyết tâm thống nhất đất nước.

b. Hình ảnh em gái tiền phương
“Em gái tiền phương” hiện lên thông qua các chi tiết nào
trong bài thơ? Những chi tiết này gợi cho em suy nghĩ gì về
nhân vật này?
Em đứng bên đường
như quê hương
Vai áo bạc quàng súng trường
- Vừa thân thương, dịu dàng, gần gũi, giản dị; vừa kiên cường,
dũng cảm, vững vàng khi làm nhiệm vụ.
- Hình ảnh “em gái tiền phương” được so sánh “như quê
hương” trở thành biểu tượng của quê hương, đất nước.
- Hình ảnh ấy biểu tượng cho cuộc chiến tranh nhân dân của
dân tộc, cho khát vọng độc lập, hòa bình của toàn dân.
(Những cô gái không tiếc tuổi xanh, hi sinh tất cả vì đất nước,
vì nhân dân).

4. Bốn dòng thơ sau: Cuộc chia tay trên đỉnh Trường
Sơn
Nêu cảm nhận của em về hình ảnh đoàn quân trên đường
ra tiền tuyến trong bài thơ. Em từng đọc những câu thơ
nào khác cũng miêu tả hình ảnh đoàn quân ra trận?
- Hình ảnh “Đoàn quân vẫn đi vội vã”.
- Từ láy “vội vã”.
-> Gợi lên không khí hành quân hào hùng, thần tốc; tinh
thần khẩn trương tranh thủ từng phút giây hành quân ra
tiền tuyến cho kịp bước vào trận chiến cuối cùng, bất
chấp gian khổ, hiểm nguy.
=> Biểu tượng kết tinh của tinh thần, ý chí, khát vọng
chiến thắng, khát vọng độc lập, thống nhất của cả dân
tộc.

Hình ảnh những binh đoàn bộ đội trùng trùng hối hả ngày đêm hành
quân ra trận thời kháng chiến từng được nhà thơ Tố Hữu khắc họa
trong bài thơ “Việt Bắc”:
Những đường Việt Bắc của ta
Đêm đêm rầm rập như là đất rung
Quân đi điệp điệp trùng trùng
Ánh sao đầu súng, bạn cùng mũ nan.

5. Mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo, thông điệp của bài thơ
a. Mạch cảm xúc
Xác định mạch cảm xúc của bài thơ. Mạch cảm xúc đó có liên quan như thế nào đến hình
ảnh lá đỏ và rừng lá đỏ.

Gặp gỡ:

Mến
thương
người em
gái nhỏ hình bóng
quê hương.

Yêu mến,
tự hào, biết
ơn những
con người
chưa biết
tên đã
cống hiến,
hi sinh
thầm lặng
cho đất
nước.

Chia tay:

Niềm tin
mãnh liệt
vào chiến
thắng cuối
cùng của
cuộc
kháng
chiến.

Tình yêu
quê
hương,
đất
nước.

- Mỗi chiếc lá gợi liên tưởng tới một cá nhân, cả rừng lá đỏ ào ào gợi lên hình
ảnh hào hùng của cả dân tộc, đất nước. Tô đậm hình ảnh lá đỏ, nhà thơ như
muốn nhấn mạnh vai trò, ý nghĩa sự đóng góp của mỗi cá nhân vào thắng lợi
vĩ đại của cuộc chiến tranh nhân dân.

b. Cảm hứng chủ đạo:
Cảm hứng chủ đạo của bài thơ “Lá đỏ” là gì?
Ngợi ca tinh thần yêu nước, những đóng góp lớn lao của những người anh
hùng chưa biết tên để tạo nên sức mạnh dân tộc, góp phần làm nên chiến
thắng trong những cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm.

c. Thông điệp của bài thơ:
Có ý kiến cho rằng bài thơ thể hiện niềm tin và hi vọng về thắng lợi tất yếu
của cuộc kháng chiến. Em có tán thành với ý kiến đó không? Vì sao?
Chào em em gái tiền phương
Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn…
- Đây là lời chào tạm biệt của người lính dành cho người em gái tiền phương
nhưng cũng hàm chứa trong đó niềm tin và hi vọng vào chiến thắng tất yếu
của cuộc kháng chiến.
- Niềm tin này có căn cứ, dựa trên cơ sở thực tế. Đó là sự đồng lòng quyết tâm
dồn sức mạnh toàn quân, toàn dân vào cuộc chiến. Đồng thời, đây cũng là
động lực làm nên sức mạnh cho cả dân tộc bước tiếp trên những chặn đường
cuối cùng của cuộc kháng chiến trường kì, gian khổ và đi đến thắng lợi vĩ đại,
mang lại độc lập, tự do, hoà bình cho đất nước.

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật:
- Thể thơ tự do phóng khoáng.
- Nhịp điệu thơ mang tính dồn dập, vững bền, chắc khoẻ.
- Hình ảnh “lá đỏ”, “em gái tiền  phương” “đoàn quân” như những
tâm điểm và đặc tả, có sức khái quát cao về vẻ đẹp của đất nước,
con người Việt Nam.
- Ngôn ngữ thơ rất chân thực.
2. Nội dung:
Bài thơ khắc họa bối cảnh Trường Sơn hùng vĩ, khí thế hào hùng,
tâm hồn lạc quan phơi phới của đoàn quân ra trận cùng niềm tin và
hi vọng về thắng lợi tất yếu của cuộc kháng chiến chống Mĩ.

VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Viết đoạn văn khoảng 7-9 câu trình bày suy nghĩ
của em về hình ảnh “em gái tiền phương” trong bài
thơ.

Bài thơ "Lá đỏ" của Nguyễn Đình Thi đã khắc họa thành công hình ảnh "em
gái tiền phương" - những cô gái thanh niên xung phong dũng cảm, lạc quan trên
tuyến đường Trường Sơn khốc liệt. Dù chỉ xuất hiện thoáng qua, nhưng hình ảnh
này đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc. Trong bối cảnh chiến tranh
gian khổ, "em gái tiền phương" hiện lên với dáng vẻ giản dị, mộc mạc: "vai áo bạc,
quàng súng trường". Chi tiết này không chỉ gợi lên sự khó khăn, thiếu thốn mà còn
bộc lộ tinh thần kiên cường, sẵn sàng chiến đấu của những người con gái Việt Nam.
Biện pháp so sánh "Em đứng bên đường như quê hương" đã nâng tầm ý nghĩa của
hình ảnh cô gái. Em không còn là một cá nhân đơn lẻ mà đã trở thành biểu tượng
cho vẻ đẹp bình dị, sự vững chãi và tình yêu quê hương đất nước. Sự xuất hiện của
"em gái tiền phương" trên tuyến đường huyết mạch còn mang ý nghĩa động viên
tinh thần to lớn đối với những người lính ra trận. Họ là nguồn động lực, là niềm tin
vào ngày chiến thắng, vào tương lai tươi sáng của dân tộc. Hình ảnh ấy đã góp phần
làm nên bức tranh toàn cảnh về cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, nơi mọi người
dân, không phân biệt nam nữ, đều chung tay góp sức bảo vệ Tổ quốc. Qua đó, hình
ảnh "em gái tiền phương" vừa mang vẻ đẹp của tuổi trẻ đầy nhiệt huyết, hy sinh,
vừa đại diện cho ý chí kiên cường, bất khuất của cả dân tộc Việt Nam.

Lựa chọn 1 trong 2 nhiệm vụ sau:
- Nhiệm vụ 1: Vẽ tranh tái hiện lại cuộc gặp gỡ trên đỉnh Trường Sơn giữa
người lính và “em gái tiền phương”.
- Nhiệm vụ 2: Tưởng tượng mình là người lính trên đỉnh Trường Sơn, nếu
gặp “em gái tiền phương”, em sẽ nói điều gì? Viết lại cuộc hội thoại đó.