Bài 6

Hành trình tri
thức
(Nghị luận xã hội)

Tri thức ngữ văn
Nghị luận xã hội

Sự việc, hiện tượng có ý nghĩa đối với xã hội
- Bạo lực học đường
- Nghiện mạng xã hội
- Lối sống thực dụng
- Gian lận trong thi cử
- Ứng xử thiếu văn hóa trong không gian mạng.

Vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng,
đạo đức, lối sống
- Thái độ biết ơn
- Tinh thần tự học
- Lòng nhân ái
- Sống có ước mơ, hoài bão…

i 6: Hành trình tri thức
(Nghị luận xã hội)
Văn bản

Tự học – một
Nguyễn
Hiến
Lê
thú
vui bổ
ích

I. TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN

1. Đọc, chú thích
a. Đọc
- Giọng đọc to, rõ ràng
- Chú ý chiến lược đọc theo
dõi, suy luận

1. Đọc, chú thích
b. Chú thích
- Nghê thường vũ y: một
điệu ca vũ cung đình được
sáng tác ở đời nhà Đường
(Trung Quốc)
- Đồng bệnh (tương liên): cùng
chung cảnh ngộ thì dễ đồng cảm,
thương xót lẫn nhau.
- Danh sĩ: người trí thức nổi tiếng

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Nguyễn Hiến Lê (1912 – 1984)
- Quê: Sơn Tây, Hà Nội
- Là tác giả, dịch giả, nhà giáo dục, nhà văn hóa với nhiều tác phẩm
sáng tác, biên soạn và dịch thuật thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.
- Sáng tác tiêu biểu: Kim chỉ nam cho
học sinh (1951), Nghệ thuật nói trước
công chúng (1953), Tương lai trong tay
ta (1962), Hương sắc trong vườn văn
(1962)….

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
- Xuất xứ: được in trong Tự học – một nhu cầu
thời đại, NXB Văn hóa Thông tin, HN, 2007)
- Thể loại: Nghị luận xã hội
- Bố cục: 3 phần
+ Phần 1: Từ đầu đến “nó là một cái thú”: Đặt vấn đề lợi ích của tự học.
+ Phần 2: Tiếp theo đến “đọc sách một giờ mà không hết buồn”: Giải
quyết vấn đề lợi ích của tự học. 
+ Phần 3: Còn lại: Tổng kết vấn đề lợi ích của tự học.

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

1. Mục đích của văn bản

Thuyết phục người đọc về lợi
ích của việc tự học  cổ vũ tinh
thần tự học

2. Mối liên hệ
giữa các ý kiến, lí lẽ, bằng chứng
trong văn bản

Thú tự học giống
thú đi bộ

Tự học giúp
người học hình
thành tri thức
một cách tự chủ,
tự do

Biết được viên "Dạ
minh châu", khúc
"Nghê thường vũ
y", kiến thức côn
trùng.

Thú tự học là phương
thức chữa bệnh âu sầu

Việc đọc sách
giúp ta cảm
thấy đồng cảm,
được an ủi.

Bệnh nhân biết đọc
sách, mau lành
bệnh hơn, quá
trình đọc sách của
Mon-ti, Mông te-

Tự học là thú vui tao nhã
giúp nâng tầm tâm hồn
ta lên.

Tự học giúp ta
tiến bộ, có thể
cống hiến cho
xã hội

Thầy kí, bác nông phu
nhờ tự học mà giỏi
nghề, cống hiến;
những tấm gương
nhà khoa học tự học.

Thảo luận nhanh

Em có nhận xét gì về những bằng chứng tác giả nêu ra trong đoạn trích
dưới đây ?
“Quan trọng hơn cả, tự học còn là một thú vui rất thanh nhã, nó
nâng cao tâm hồn ta lên. Ta vui vì thấy khả năng của ta đã thăng tiến và
ta giúp đời nhiều hơn trước. Một thầy kí, một bác nông phu, bất kì hạng
người nào, nếu chịu học hỏi tìm kiếm, cũng có thể cải thiện phương pháp
của mình, và giảng giải những kinh nghiệm của mình cho người khác. Sau
cùng, còn gì vui bằng tìm tòi và khám phá: Pát-tơ-xơ, Anh-xơ-tanh, hai vợ
chồng Kiu-ri và hàng trăm nhà bác học khác, suốt đời nghèo nàn mà lúc
nào cũng mãn nguyện hơn những vua chúa trên ngai vàng; cả tháng cả
năm tự giam trong phòng thí nghiệm, không hề biết đến những tiêu khiển
của đời mà thấy thời giờ trôi qua vẫn quá mau, là nhờ thú tự học, tìm tòi
của họ.”

Chỉ ra bằng chứng
trong đoạn trích

• Thầy kí, bác nông phu là những sự việc tiêu biểu, quen thuộc 
dù bất kì ai tìm tòi, học tập sẽ tiến bộ.
• Các nhà khoa học nổi tiếng và quá trình tự học, nghiên cứu của
họ.

Nhận xét những bằng • Những bằng chứng quen thuộc, gần gũi  nhiều người biết,
chứng vừa chỉ ra
đáng tin cậy, được số đông thừa nhận.
Lí giải nguyên nhân
những bằng chứng
này có thể làm tăng
sức thuyết phục cho
người đọc

• Vì nhiều người biết, thừa nhận  bằng chứng có tác dụng làm
rõ ý kiến cho người viết, dễ dàng được người đọc tin tưởng,
tiếp nhận.

PHẢN ỨNG
NHANH
Những dấu hiệu nào
giúp em nhận ra Tự
học – một thú vui bổ
ích là văn bản nghị
luận về một vấn đề
đời sống?

Thể hiện rõ ý kiến
khen, chê, đồng tình,
phản đối với các hiện
tượng, vấn đề cần bàn
luận: tác giả đồng
tình, đề cao việc tự
học “tự học là một cái
thú”

Trình bày được
những lí lẽ, bằng
chứng để thuyết
phục người đọc,
người nghe (phần
nội dung 2.)

Ý kiến, lí lẽ, bằng chứng
được sắp xếp theo trình
tự hợp lí: qua các từ
trước hết, hơn nữa, quan
trọng hơn cả cho thấy
các ý kiến được sắp xếp
theo trình tự tăng dần
mức độ cần thiết, quan
trọng của vấn đề

III. TỔNG KẾT

Cùng tôi suy
nghĩ
1. Giả sử một bạn học sinh chủ động
tìm đến thầy cô để được hướng dẫn
những vấn đề mà bạn ấy tìm tòi,
nghiên cứu ở nhà, như thế thì có được
tính là tự học không? Theo em, có thể
tự học thành công mà hoàn toàn không
cần sự trợ giúp của người khác không?
2. Từ nội dung trên, hãy viết đoạn văn
(khoảng 100 chữ) trao đổi về vấn đề
đó. (Tự học không cần sự trợ giúp của
người khác).

Đoạn văn tham khảo
Có bạn cho rằng tự học không cần
sự trợ giúp của người khác. Theo em, ý kiến
này chỉ đúng một phần. Tự học là quá trình
quan trọng giúp mỗi người rèn luyện tính chủ
động, biết tự tìm tòi và chịu trách nhiệm với
việc học của mình. Tuy vậy, không phải lúc
nào chúng ta cũng có đủ kiến thức nền tảng
hoặc phương pháp đúng để tự giải quyết mọi
vấn đề. Sự hỗ trợ từ thầy cô, bạn bè hay các
nguồn tài liệu đáng tin cậy sẽ giúp chúng ta
định hướng, sửa sai và mở rộng hiểu biết
nhanh hơn. Nhờ đó, việc học trở nên hiệu quả
và bền vững hơn. Vì thế, tự học vẫn cần được
kết hợp với sự hỗ trợ phù hợp từ người khác.

Văn bản Tự học- một thú vui bổ ích thuộc kiểu văn bản nào?

 A. Văn bản nghị luận xã hội

 B. Văn bản thông tin.

 C. Văn bản biểu cảm.

 D. Văn bản nghị luận văn học

Văn bản nghị luận xã hội là văn bản?

 A. Bàn về những quy tắc trong đời sông
 C. Được viết ra để bàn về một câu chuyện ý nghĩa
trong tác phẩm văn chương viết về đời sống

 B. Được viết ra để bàn về một sự việc, hiện tượng có ý
nghĩa đối với xã hội, hay một vấn đề thuộc lĩnh vực tư
tưởng, đạo đức, lối sống của con người.

 D. Cả A,B,C

Trong các tác giả sau, ai là tác giả của cuốn sách Tự học- một
thú vui bổ ích
 A. Nguyễn Hiến Lê

 B. Nguyễn Minh Châu

 C. Chu Quang Tiềm.

 D. Nguyễn Gia Thiều

Ý nào đúng nhất về quan niệm tự học của tác giả?

 A. Sự bắt buộc

 B. Là một cái thú

 C. Là một cuộc chơi

 D. Cần thiết

Văn bản Tự học - một thú vui bổ ích viết ra nhằm mục đích gì?

 A. Thuyết phục người đọc về lợi ích của

 B. Giúp mọi người thấy tự học là một thú

 C. Thuyết phục người đọc về lợi ích của

 D. Giúp mọi người thấy tự học cũng giống

việc đọc sách

việc tự học

vui thanh nhã

cái thú đi chơi bộ

Nội dung chính của văn bản Tự học - một thú vui bổ ích là

 A. Tự học là một thú vui thanh nhã
 C. Văn bản bàn về lợi ích của tự học từ đó

định hướng cho học sinh có tinh thần tự học

 B. Tự học cũng giống cái thú đi chơi bộ
 D. Cả A,B,C

“Bệnh nhân biết đọc sách mau lành bệnh hơn” là dẫn chứng cho ý kiến
nào?
 A. Tự học là cần thiết nhưng không bắt
buộc

 C. Tự học cũng như một cuộc du lịch

 B. Tự học là một thú vui thanh nhã
 D. Thú tự học là phương thuốc chữa bệnh
âu sầu