BÀI 8: TIẾNG NÓI CỦA LƯƠNG TRI
c

HOẠT ĐỘNG 1:

KHỞI ĐỘNG

BẠO LỰC MẠNG

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

ỨNG XỬ GIAO THÔNG

- Hiện tượng ô nhiễm môi trường nước/ không khí,...
- Vấn đề bạo lực mạng
- Vấn đề hội nhập và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống
- Vấn đề ứng dụng trí tuệ nhân tạo
- Vấn đề phát ngôn trên mạng xã hội và trách nhiệm của mọi người
- Vấn đề ứng xử khi tham gia giao thông
- Văn hóa ứng xử trên mạng xã hội
...

BÀI 8: TIẾNG NÓI CỦA LƯƠNG TRI
Tiết 112,113,114: VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
VỀ MỘT VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT
c
(TRONG ĐỜI SỐNG
XÃ HỘI)

HOẠT ĐỘNG 2:

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. Yêu cầu đối với
bài văn nghị luận về
một vấn đề cần giải
quyết (trong đời
sống xã hội)

II. Phân tích bài
viết tham khảo
c

III. Thực hành viết
theo các bước

I. Yêu cầu đối với bài
văn nghị luận về một
vấn đề cần giải quyết
(trong đời sống xã hội)

Câu 1. Nội dung chính mà đề bài yêu cầu
người viết cần nêu ra là gì?
A. Kể lại một câu chuyện trong đời sống
B. Nêu một vấn đề cần giải quyết trong
xã hội để bàn luận
C. Miêu tả một hiện tượng thiên nhiên
D. Trình bày cảm xúc cá nhân

ĐÁP ÁN:

Câu 2. Khi phân tích vấn đề trong
bài văn nghị luận, người viết chỉ cần
nêu cảm xúc cá nhân, không cần làm
rõ bản chất và tác động của vấn đề.
A. Đúng
B. Sai
 

ĐÁP ÁN:

Câu 3. Điền vào chỗ chấm: Yêu cầu về
lập luận trong bài văn là gì?
 Cần triển khai hệ thống luận điểm chặt
chẽ, sử dụng ...(1)... sắc bén và ...(2)..
xác thực, tiêu biểu để làm sáng tỏ vấn
đề nghị luận..
ĐÁP ÁN: (1) lí lẽ, (2) bằng
chứng

Câu 3. Điền vào chỗ chấm: Yêu cầu về lập
luận trong bài văn là gì?
 Cần triển khai hệ thống luận điểm chặt chẽ,
sử dụng lí lẽ sắc bén và bằng chứng xác
thực, tiêu biểu để làm sáng tỏ vấn đề nghị
luận..

Câu 4. Trong bài viết, người viết cần
thể hiện điều gì về quan điểm cá
nhân?
A. Không cần nêu quan điểm
B. Nêu quan điểm nhưng không cần
giải thích
C. Nêu ý kiến và biết phản bác hợp lí
D. Chỉ đồng tình với mọi ý kiến
(Đáp án: C

Câu 5. Yêu cầu quan trọng nhất của
bài văn là gì?
A. Kết thúc bằng cảm xúc cá nhân
B. Đưa ra giải pháp khả thi để giải
quyết vấn đề
C. Nhắc lại vấn đề đã nêu
D. Kể thêm một câu chuyện khác
Đáp án: B

I. Yêu cầu đối với bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết
(trong đời sống xã hội)
Đề xuất được các giải
pháp khả thi thi
c

SLIDESMANIA.CO
M

Nêu được vấn đề
cần bàn luận.

Trình bày được bản chất,
phạm vi tác động của vấn
đề đối với đời sống xã hội.
Tổ chức được hệ thống
luận điểm chặt chẽ

Nêu được ý kiến trái
chiều

II. Phân tích bài viết tham khảo

Bài viết tham khảo:
Bảo tồn và phát huy giá trị các
di sản văn hóa của đất nước
(Nhóm biên soạn)

II. Phân tích bài viết tham khảo

PHT 01: Phân tích bài viết tham khảo (nhóm 4, thời gian 2p)
1. Xác định vấn đề được bàn luận và bố cục của bài viết.
2. Phần Mở bài dẫn dắt đến vấn đề nghị luận như thế nào? Câu nào
trực tiếp nêu vấn đề cần giải quyết?
3. Phần Thân bài có những luận điểm nào?
4. Phần Kết bài đóng vai trò gì trong bài viết?
5. Đọc bài viết tham khảo, em rút ra được kinh nghiệm gì trong cách
viết bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết trong đời sống
xã hội?

II. Đọc và phân tích bài viết tham khảo
*Vấn đề được bàn luận: Bàn luận về di sản văn
hóa và trách nhiệm của mỗi người trong việc bảo
tồn các di sản đó.

2. Đọc và phân tích bài viết tham khảo
*Vấn đề được bàn luận: Bàn luận về di sản văn hóa và
trách nhiệm của mỗi người trong việc bảo tồn các di sản đó.
*Bố cục bài viết:
Mở bài: Người viết nêu các di sản văn hoá nổi tiếng của đất
nước để dẫn dắt đến vấn đề nghị luận. Câu cuối phần Mở
bài nêu vấn đề cần giải quyết.

2. Đọc và phân tích bài viết tham khảo
Thân bài: - Các luận điểm:
+ Luận điểm 1: Di sản văn hóa của đất nước gồm những gì?
+ Luận điểm 2: Vai trò, tầm quan trọng của các di sản văn
hóa.
+ Luận điểm 3: Thực trạng của việc bảo tồn các di sản văn
hóa hiện nay; đưa ra quan điểm trái chiều và phản bác.
+ Luận điểm 4: Đề xuất các giải pháp khả thi để tăng cường
bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản văn hóa.
- Mỗi luận điểm được triển khai bằng lí lẽ phù hợp, bằng
chứng xác thực và tiêu biểu.

2. Đọc và phân tích bài viết tham khảo
Kết bài: Khái quát lại vấn đề nghị luận và đề xuất phương
hướng hành động.
.

Cách trình bày luận điểm trong đoạn văn (3): Vai
trò, tầm quan trọng của các di sản văn hóa.
Hoạt động nhóm đôi: (3 phút)
Đọc đoạn văn thứ 3 và thực hiện các yêu cầu trong
PHT số 02

Phiếu học tập 02
- Chỉ ra câu mang luận điểm:.............................................................
- Chỉ ra các lí lẽ và bằng chứng được sử dụng để làm sáng tỏ luận
điểm:
...................................................................................................................
.................................................................................................................
...................................................................................................................
...................................................................................................................
...................................................................................................................
................................................................................................................

Khó mà đo đếm được sự quý giá của di sản văn hoá. Trước hết, di sản văn hoá đại
diện cho những giá trị tinh thần, góp phần quan trọng tạo nên bản sắc của quốc gia. Có
những di sản đã gắn với danh xưng của quốc gia, chẳng hạn: “đất nước kim tự tháp” (Ai
Cập), “đất nước chùa tháp” Cam-pu-chia, “đất nước của tháp Ép-phen (Eiffel)” (Pháp),...
Vì đã trường tồn qua hàng trăm, hàng ngàn năm, cho nên di sản văn hoá giúp con người
hiểu rõ hơn về lịch sử, về truyền thống lao động và đấu tranh, về bề dày kinh nghiệm
thẩm mĩ, về quan niệm đạo đức của một cộng đồng, có tác dụng lớn trong việc giáo dục
truyền thống cho thế hệ trẻ. Di sản văn hoá đã trở thành nguồn tài nguyên quý giá cho sự
phát triển ngành du lịch. Nhiều người nước ngoài hết sức thích thú, phấn khích khi xem
múa rối nước của Việt Nam, lặng lẽ đắm mình vào không gian trầm mặc của Văn Miếu –
Quốc Tử Giám, đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác khi khám phá địa đạo Củ
Chi,... Cũng cần nói thêm, những di sản độc đáo, có giá trị cao không chỉ là báu vật của
quốc gia, mà còn trở thành vốn quý của cả nhân loại khi được UNESCO công nhận là di
sản văn hoá thế giới.

Khó mà đo đếm được sự quý giá của di sản văn hoá. Trước hết, di sản văn hoá
đại diện cho những giá trị tinh thần, góp phần quan trọng tạo nên bản sắc của quốc gia.
Có những di sản đã gắn với danh xưng của quốc gia, chẳng hạn: “đất nước kim tự tháp”
(Ai Cập), “đất nước chùa tháp” Cam-pu-chia, “đất nước của tháp Ép-phen (Eiffel)”
(Pháp),... Vì đã trường tồn qua hàng trăm, hàng ngàn năm, cho nên di sản văn hoá giúp
con người hiểu rõ hơn về lịch sử, về truyền thống lao động và đấu tranh, về bề dày kinh
nghiệm thẩm mĩ, về quan niệm đạo đức của một cộng đồng, có tác dụng lớn trong việc
giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Di sản văn hoá đã trở thành nguồn tài nguyên quý
giá cho sự phát triển ngành du lịch. Nhiều người nước ngoài hết sức thích thú, phấn
khích khi xem múa rối nước của Việt Nam, lặng lẽ đắm mình vào không gian trầm mặc
của Văn Miếu – Quốc Tử Giám, đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác khi khám phá
địa đạo Củ Chi,... Cũng cần nói thêm, những di sản độc đáo, có giá trị cao không chỉ là
báu vật của quốc gia, mà còn trở thành vốn quý của cả nhân loại khi được UNESCO
công nhận là di sản văn hoá thế giới.

Câu luận điểm: Khó mà đo đếm được sự quý giá của di sản văn hóa
Lí lẽ, bằng chứng:

+ Lí lẽ 1: Di sản văn hoá đại diện cho những giá trị tinh thần, góp
phần quan trọng tạo nên bản sắc của quốc gia.
Bằng chứng: đất nước Kim Tự Tháp” (Ai Cập), “đất nước Chùa
Tháp” Cam-pu-chia, “đất nước của tháp Ép-phen” (Pháp);…
+Lí lẽ 2: Vì đã trường tồn qua hàng trăm năm...di sản văn hóa giúp
con người hiểu biết lịch sử...
+ Lí lẽ 3: Di sản văn hoá đã trở thành nguồn tài nguyên quý giá cho
sự phát triển ngành du lịch.
Bằng chứng: nhiều người nước ngoài thích thú khi khám phá các di
sản văn hoá của Việt Nam.

*Những kinh nghiệm học hỏi được từ bài viết tham khảo:
+Bài viết phải có bố cục đầy đủ.
+ Cần giới thiệu được vấn đề nghị luận bằng một câu cụ thể để làm
căn cứ triển khai bài viết.
+ Cần triển khai các khía cạnh của vấn đề nghị luận bằng hệ thống
luận điểm với những lí lẽ sắc bén, bằng chứng cụ thể, xác thực và
tiêu biểu.
+ Cần khái quát lại vấn đề nghị luận và đề xuất phương hướng
hành động.

Dàn ý
A. Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần giải quyết trong đời
sống xã hội, nêu sự cần thiết phải bàn luận vấn đề
c

SLIDESMANIA.CO
M

Dàn ý
B. Thân bài: Ðưa ra ý kiến bàn luận.
- Trình bày ý kiến của bản thân về vấn đề, triển khai hệ thống
luận đểm

SLIDESMANIA.CO
M

+ Luận điểm 1: Bản chất vấn đề
đời sống được bàn luận, biểu
c
hiện của vấn đề trong thực tế đời sống xã hội (Dùng lí lẽ, bằng
chứng để làm sáng tỏ)
+Luận điểm 2: Sự tác động của vấn đề đối với cá nhân, cộng
đồng, đất nước theo hướng tích cực hoặc tiêu cực (Dùng lí lẽ,
bằng chứng để làm sáng tỏ)

Dàn ý
+ Luận điểm 3: Trách nhiệm của mỗi người trước vấn đề (Dùng
lí lẽ, bằng chứng để làm sáng tỏ)
- Nêu ý kiến trái chiều về vấn đề để phản bác.

SLIDESMANIA.CO
M

- Đề xuất giải pháp khả thi để giải
c
quyết vấn đề đời sống được
bàn luận.
C.Kết bài: Khẳng định được tầm quan trọng của việc nhận thức
đúng đắn và giải quyết thỏa đáng vấn đề nêu ra.

*Lưu ý:
 Vấn đề cần giải quyết trong đời sống xã hội mà người viết chọn
làm đề tài phải được nêu bằng một câu cụ thể để làm căn cứ triển
khai bài viết.
 Các khía cạnh của vấn đề phải được thể hiện bằng các luận điểm.
Ý kiến trái chiều thường do người viết dự kiến, hình dung nhưng
cần hợp lí nhằm củng cố sự đúng đắn của quan điểm cần khẳng
định.
 Vấn đề nêu ra để bàn luận có thể là tích cực hoặc tiêu cực. Nếu là
vấn đề tích cực, cần nêu giải pháp phát huy; nếu là vấn đề tiêu cực,
cần đề xuất giải pháp hạn chế, loại bỏ. Đó phải là những giải pháp
có tính khả thi.

III. Thực hành viết theo các bước
CÁC BƯỚC
Trước khi viết
c

SLIDESMANIA.CO
M

Viết bài
Chỉnh sửa bài viết

III.Thực hành viết theo các bước
Thảo luận trong bàn
về những thao tác cần
làm và lưu ý trong
từng bước.

Quy trình viết
Thao tác cần làm
Lưu ý
 
Đề tài phù hợp
Lựa chọn đề tài
Bước 1:
Vấn đề cần giải quyết trong đời sống xã hội (liên với yêu cầu của
Chuẩn bị
đề bài.
quan đến sự phát triển đất nước, đời sống của
trước khi viết

cộng đồng, quyền lợi và nghĩa vụ của cá nhân,..)
 
Xác định mục đích viết, người đọc
...
- Mục đích
- Người đọc

Cần thu thập tư
Thu thập tư liệu
Thu thập tư liệu từ nhiều nguồn khác nhau (sách liệu từ các nguồn
tài liệu tin cậy,
báo, các phương tiện truyền thông,...)
uy tín.

Quy trình
viết

Thao tác cần làm

Tìm ý: Hãy tìm ý bằng cách trả lời những câu hỏi sau:
Bước 2: - Vấn đề cần giải quyết là gì?
Tìm ý và - Ý kiến của em về vấn đề đó như thế nào?
lập dàn ý - Có thể đề xuất ý kiến nào trái ngược với quan điểm của người
viết? - - Cần dùng những lí lẽ, bằng chứng nào để phản bác?
- Cần có giải pháp nào để giải quyết vấn đề?

Lưu ý
...

Lập dàn ý:
Cần tránh
Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần giải quyết trong đời sống xã hội, nêu sự trùng
sự cần thiết phải bàn luận về vấn đề.
lặp về ý
Thân bài: - Trình bày ý kiến của bản thân về vấn đề, triển khai giữa các
thành hệ thống luận điểm:
luận điểm.
+ Luận điểm 1: Bản chất và biểu hiện của vấn đề trong đời sống xã  
hội.
+ Luận điểm 2: Sự tác động của vấn đề đối với cá nhân, cộng đồng,
đất nước theo hướng tích cực hoặc tiêu cực.

Quy trình

Thao tác cần làm

Lưu ý

viết
Bước 2:
Tìm ý và
lập dàn ý

Lập dàn ý:

Cần tránh

+ Luận điểm 3: Trách nhiệm của mỗi người trước vấn đề.

sự trùng

- Nêu ý kiến trái chiều và phản bác.

lặp về ý

- Đề xuất giải pháp khả thi để giải quyết vấn đề.

giữa các

Kết bài: Khẳng định tầm quan trọng của việc nhận thức

luận

đúng đắn và giải quyết thỏa đáng vấn đề nêu ra.

điểm.
 

Quy trình viết
Bước 3: Viết bài

Thao tác cần làm
Thực hiện viết bài: Viết bài văn dựa trên
dàn ý đã lập.

Lưu ý
Khi viết, cần đảm bảo các
yêu cầu đối với kiểu bài,
bám sát đặc trưng thể loại
truyện.

Bước 4: Chỉnh sửa Xem lại và chỉnh sửa: Đọc lại bài viết và
bài viết, rút kinh chỉnh sửa dựa vào bảng kiểm. Chỉnh sửa
nghiệm
theo mẫu phiếu chỉnh sửa bài viết.

...

Rút kinh nghiệm: Ghi lại những điều cần
lưu ý về cách viết kiểu bài văn nghị luận
về một vấn đề cần giải quyết.

...

Nội dung lỗi cần sửa

PHIẾU
CHỈNH
SỬA BÀI
VIẾT

Phát hiện và sửa Thiếu ý
ý và trình tự
Sắp xếp lại ý lộn xộn
triển khai ý

Sửa lỗi
 
 

Sửa lại các ý lạc đề

 

Sửa lại các ý tản mạn

 

Phát hiện sửa
lỗi diễn đạt

Lỗi dùng từ

 

Lỗi viết câu

 

Lỗi chính tả

Lỗi chính tả

 

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP - THỰC
HÀNH VIẾT THEO CÁC BƯỚC

II. THỰC HÀNH VIẾT
Đề bài:
Với sự phát triển của công nghệ thông tin, mạng xã hội
đang có ảnh hưởng ngày một lớn lên đời sống hàng ngày của
chúng ta. Không gian mạng xã hội tạo điều kiện cho mỗi cá
nhân được bày tỏ quan điểm riêng trước các vấn đề của đời
sống, tuy nhiên cũng để lại nhiều hệ lụy.
Từ góc nhìn của người trẻ, em hãy viết một bài văn nghị
luận trình bày suy nghĩ về trách nhiệm của cá nhân khi
phát ngôn trên mạng xã hội.

1. TRƯỚC KHI VIẾT

1. Xác định vấn đề cần
bàn luận của bài viết.
*Vấn đề cần nghị luận:
trách nhiệm của cá nhân
khi phát ngôn trên mạng
xã hội.

Bài viết của em nhằm mục đích gì và em hướng tới người
đọc sẽ là ai?
*Xác định mục đích viết: Thuyết phục người đọc đồng
tình với ý kiến của người viết; từ đó mỗi cá nhân thấy được
trách nhiệm của mình khi phát ngôn trên mạng xã hội.
*Người đọc: Những người quan tâm đến vấn đề phát ngôn
trên mạng xã hội.

b. Tìm ý
Trả lời các câu hỏi:
1. Thế nào là trách nhiệm phát ngôn của cá nhân?
2. Trách nhiệm phát ngôn cần thiết và quan trọng với giới
trẻ như thế nào?
3. Thực trạng của vấn đề phát ngôn trên mạng xã hội hiện
nay. Có những ý kiến trái chiều nào?
4. Giới trẻ thể hiện trách nhiệm phát ngôn của mình như thế
nào?

c. Lập dàn ý

Mở bài Dẫn dắt và giới thiệu vấn đề trách nhiệm của cá nhân khi phát ngôn trên
mạng xã hội.
Thân Ý 1. Giải thích vấn đề
bài

-Trách nhiệm phát ngôn: là ý thức sử dụng lời nói/viết một cách đúng đắn,
nghiêm túc, chính xác của mỗi cá nhân khi nhìn nhận, đánh giá bày tỏ quan
điểm trước một vấn đề.
-Mạng xã hội: .....
->Trách nhiệm này vừa là vấn đề tự ý thức, vừa có quy định chung mang
tính pháp lý.
Ý 2. Tầm quan trọng, sự cần thiết của vấn đề
+ Thói quen phát ngôn góp phần định hình nhân cách cho mỗi người.

c. Lập dàn ý
Thân bài Ý 2. Tầm quan trọng, sự cần thiết của vấn đề
+ Việc phát ngôn có văn hóa trên mạng xã hội là cơ sở để xây dựng và
duy trì các mối quan hệ xã hội tốt đẹp.
+ Phát ngôn thiếu trách nhiệm có thể là tổn hại đến tâm lí, sức khỏe tinh
thần của người khác; ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của người khác,
gây xung đột và hủy hoại những mối quan hệ xã hội.
+ Đưa những phát ngôn sai lệch, thiếu chính xác, chưa được kiểm
chứng lên MXH có thể gây hoang mang cho cộng đồng.

Thân Ý 3. Thực trạng và quan điểm trái chiều, ý kiến phản bác
bài
+ Thực trạng: Hiện nay, nhiều bạn trẻ lợi dụng quyền tự do ngôn luận để
có những phát ngôn thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội.
+ Ý kiến trái chiều: Phát ngôn là quyền tự do ngôn luận của mỗi cá nhân,
mạng xã hội là không gian công cộng nên con người được tự do bày tỏ
quan điểm chính kiến. Lỗi phát ngôn không thể quy chụp từ 1 phía: lỗi từ
người nói và lỗi từ phía người tiếp nhận (thiếu bản lĩnh, ý chí, cả tin, mù
quáng…)
+ Phản bác: Mỗi người đều có quyền tự do ngôn luận nhưng cần tuân thủ
quy định của lương tâm và pháp luật. Mỗi cá nhân hãy là người thông
thái trong việc thu và phát thông tin trước một thế giới nhiều biến động.

Thân Ý 4. Đề xuất cách cư xử đúng đắn khi phát ngôn trên MXH:
bài
+  Cẩn trọng trước khi phát ngôn, tránh dùng những ngôn từ tục tĩu,
phản văn hóa, ngôn ngữ gây kích động, thù ghét, chia rẽ.
+ Không dùng ngôn từ để xúc phạm đến danh dự, nhân phẩm của
người khác.
+ Ý thức về việc mình sẽ phải tự chịu trách nhiệm cho mọi phát ngôn
từ tài khoản mạng xã hội của mình.
+ Không chia sẻ những thông tin chưa được kiểm chứng; những thông
tin gây tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, tính mạng, tài sản của các cá
nhân/tổ chức.
Kết
bài

Khái quát lại ý nghĩa của việc nhận thức được trách nhiệm của bản
thân khi phát ngôn trên mạng xã hội.

2. VIẾT BÀI

Em cần lưu ý những gì khi viết bài văn
nghị luận về một vấn đề cần giải quyết (trong
đời sống xã hội)?

2. VIẾT BÀI
- Dựa vào dàn ý đã xây dựng để luyện tập kĩ năng
viết.
- Yêu cầu chung khi viết bài văn:
+ Bám sát yêu cầu của kiểu bài và dàn ý đã lập.
+ Rút kinh nghiệm từ việc viết bài văn nghị luận xã
hội (ở các bài trước), qua việc thực hành đọc hiểu VB
nghị luận và bài viết tham khảo, cần vận dụng linh
hoạt kĩ thuật viết ở các phần của bài văn.