Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I. THÀNH PHẦN TÌNH THÁI:
? Các từ in đậm trong những câu
1/ Ví dụ: Sgk/18
trên thể hiện nhận định của
a/
Vớichắc
lònganh
mong
nhớ
của anh,
chắc
a/
…
nghĩ
rằng…
cổ
anh.
người nói đối với sự việc nêu ở
anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào
 Thể hiện độ tin cậy cao
trong câu như thế nào? Mức độ
lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.
tin cậy thấp hay cao?
b/Anh
b/ Có lẽquay
vì khổ
lạitâm
nhìn…
con
vậy
vừa
thôi.
khe khẽ

lắc
đầuhiện
vừamức
cười.độCó
vì thấp
khổ tâm
 Thể
tinlẽcậy
đến nỗi không khóc được, nên anh
 Dùng để thể hiện cách nhìn của
phải cười vậy thôi.
người nói đối với sự việc được nói
trong câu Thành phần tình thái
Từ phân tích trên, em hãy cho biết
*
Ghi
nhớ
:
(
sgk/
18
)
thành phần tình thái được dùng để

làm gì?

Nếu không có những từ ngữ in đâm thì nghĩa sự việc của câu chứa chúng
có khác đi không ? Vì sao?
a/ Với lòng mong nhớ của anh, a/ Với lòng mong nhớ của anh, anh
chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào
chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.
lấy cổ anh.
b/Anh quay lại nhìn con vừa khe
b/Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười. vì khổ tâm
khẽ lắc đầu vừa cười. Có lẽ vì khổ đên nỗi không khóc được, nên anh
tâm đên nỗi không khóc được, nên phải cười vậy thôi.
anh phải cười vậy thôi.
- Ý nghĩa sự việc không thay đổi.
- Vì các từ in đậm không tham gia diễn đạt ý nghĩa sự việc , chỉ thể hiện
cách nhìn sự việc của người nói.

 Lưu ý:
1. Những yếu tố tình thái thể hiện độ tin cậy của người nói đối với sự
việc được nói đến trong câu như:
Ví dụ: Chắc hẳn, chắc là, chắc chắn…(chỉ độ tin cậy cao)
+ Hình như, dường như, hầu như, có vẻ như…(chỉ độ tin cậy thấp)
2. Những yếu tố tình thái gắn với ý kiến của người nói như:
+Ví dụ: Theo tôi, ý ông ấy, theo anh..
+ Ví dụ đặt câu: Theo anh, anh thấy sự việc như thế nào?
3. Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của người nói đối với người
nghe
+Ví dụ: à, ạ, a, hả, hử, nhé, nhỉ, đây, đấy…(đứng cuối câu)
+Ví dụ đặt câu: : Mai đi lúc 7 giờ nhé!

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Các từ in đậm trong những câu này có II ) Thành phần cảm thán:
chỉ sự vật hay sự việc gì không ?
1) Ví dụ: Sgk/18
 Các từ in đậm trong những câu này a) Ồ, sao mà độ ấy vui thế .
không chỉ sự vật hay sự việc gì cả.
Nhờ những từ ngữ nào trong câu mà
b) Trời ơi, chỉ còn có năm phút!
chúng ta hiểu được tại sao người nói kêu
ồ hoặc kêu trời ơi
Nhờ những phần câu tiếp theo từ ngữ
được in đậm (gạch dưới) mà chúng ta
hiểu được tại sao người nói kêu ồ hoặc
kêu trời ơi

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Từ “ Ồ ” trong câu a được dùng để làm II ) Thành phần cảm thán:
1) Ví dụ: Sgk/18
gì?
Bộc lộ tâm lí vui vẻ, tiếc nhớ của ông a) Ồ, sao mà độ ấy vui thế .
Hai khi nhớ về những ngày làm việc ở Bộc lộ trạng thái vui vẻ, tiếc
nhớ
làng cũ
b) Trời ơi, chỉ còn có năm phút!
Từ “Trời ơi” trong câu b được dùng để
Bộc lộ thái độ tiếc rẻ
làm gì?
Bộc lộ tâm lí tiếc rẻ của anh thanh niên Dùng để bộc lộ tâm lí của
người nói Thành phần cảm
khi thời gian trò chuyện còn ít quá.
2 / Kết luận: Thành phần cảm
thán
Từ những phân tích trên em hãy cho thán được dùng để bộc lộ tâm
* Ghi
nhớ
( sgk/
18(vui,
)
lí
của
người
nói
buồn,
biết thành phần cảm thán được dùng để
III. Luyện
tập: ( sgk/ 19 )
mừng,
giận,….)
làm gì?

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
THẢO LUẬN
Nhận xét về thành các phần tình thái và cảm thán trong câu, có ý kiến
cho rằng: Hai thành phần này tuy khác nhau về công dụng nhưng chúng
lại có những đặc điểm chung. Em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì
sao?

Gợi ý: Muốn biết sự giống và khác nhau của các phần tình thái và
cảm thán trong câu, cần dựa vào:
- Công dụng của từng thành phần.
- Đặc điểm của các thành phần đó: có tham gia vào cấu trúc ngữ
pháp của câu không? Có tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc
của câu không?

Sự giống và khác nhau giữa các phần tình thái và cảm thán trong
câu:
* Khác nhau:
- Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách nhìn của người
nói đối với sự việc được nói đến trong câu.
- Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lý của người nói
(vui, buồn, mừng, giận…)
*Giống nhau:
- Đều không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.
- Đều không tham gia vào cấu trúc ngữ pháp của câu.
Thành phần biệt lập.

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 1:Tìm các thành phần tình thái, cảm thán trong những câu sau
đây:
a/a)Nhưng
cái này
nữa
màthái.
ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả những tiếng
Có lẽ còn
Thành
phần
tình
kia nhiều.
(Kim Lân, Làng )
b/b)Chao
bắt
gặp một
người
anh ta là một cơ hội hãn hữu cho
Chaoôi,
ôi 
Thành
phầncon
cảm
thánnhư
.
sáng tác , nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.
Hình như
 Thành
tình
tháicòn đủ sức trăng trối lại điều gì, hình
c/c)Trong
giờ phút
cuối phần
cùng,(Nguyễn
không
Thành Long , Lặng lẽ SaPa )
như chỉ có tình cha con là không thể chết được, anh đưa tay vào túi, móc
d)
cho
Thành
phần
cây
lược,nhẽ
đưa
tôi và
nhìn
tôithái
một
hồi lâu
d/ Chả
Ông
lão
bỗng
ngừng
lại,tình
ngờ
ngợ. như
lời.mình không được đúng lắm.
Sáng,
Chả nhẽ cái bọn ở làng lại(Nguyễn
đốn đếnQuang
thế được
. Chiếc lược ngà)
(Kim Lân, Làng )

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài
những
từ ngữ
đây
tự tăng
dần
độ độ
tin cậy
Bàitập
tập2:
2 :Hãy
xếp xếp
những
từ ngữ
theosau
trình
tựtheo
tăngtrình
dần độ
tin cậy
(hay
(hay
chắc chắn)
chắcđộ
chắn)
chắc
chắn
(Chú ý: những từ ngữ thể hiện cùng một mức độ tin cậy thì xếp ngang
nhau .)
chắc hẳn
chắc là, dường như, chắc chắn , có lẽ, chắc hẳn, hình như, có vẻ như
chắc là
chắc chắn
có lẽ
chắc hẳn
dường như, hình như, có vẻ như
chắc là
có lẽ
dường như, hình như, có vẻ như

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Bài tập
tập3:
3: Hãy cho biết, trong số những từ có thể thay thế cho nhau
chắctrách
chắnnhiệm cao nhất
trong câu sau đây, với từ nào ngườiCao
nói nhất
phải :chịu
- Từ chịu trách nhiệm về
về độ tin cậy của sự việc do mình nói ra, với từ nào trách nhiệm đó thấp
độ tin cậy
nhất. Tại sao tác giả Chiếc lược ngàThấp
(Nguyễn
Sáng) lại chọn từ
nhất :Quang
hình như
chắc?
Với lòng mong nhớ của anh, (1) Chắc
anh nghĩ rằng, con anh sẽ
(2) hình như chạy xô vào lòng anh, sẽ
(3) chắc chắn ôm chặt lấy cổ anh.

Gợi ý: Xét theo hai trường hợp: tại sao tác giả không dùng hình
như hay là chắc chắn ?

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:

Bài tập 3:
- Từ chịu trách
nhiệm
- Chọn chắc là vì :

Cao nhất : chắc chắn
Thấp nhất : hình như

+ Theo tình cảm cha con, sự việc sẽ diễn ra như vậy.
+ Do thời gian và ngoại hình có thể sự việc sẽ diễn ra
khác đi một chút.

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Bài tập 4: Viết một đoạn văn ngắn nói về cảm xúc của em khi được
thưởng thức một tác phẩm văn nghệ (truyện, thơ, phim, ảnh, tượng…),
trong đoạn văn đó có câu chứa thành phấn tình thái hoặc cảm thán .
Đọc “trong lòng mẹ” của nhà văn Nguyên Hồng, ta bắt gặp hình ảnh
một em bé mồ côi bố, phải xa mẹ, sống thui thủi cô đơn giữa sự ghẻ lạnh,
cay nghiệt của bà cô. Em phải chịu những ngày thàng đau khổ, tủi nhục.
Nhưng trong những ngày tháng đau khổ ấy, trái tim yêu thương của em
vẫn dành cho mẹ một cách đằm thắm và trọn vẹn. Cuộc gặp gỡ mẹ sau
một năm trời xa cách là một niềm hạnh phúc vô bờ. Ôi, thật không gì
bằng khi được sống trong vòng tay yêu thương của mẹ

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
- Học thuộc ghi nhớ, làm hoàn tất các bài tập.