CHỦ ĐỀ 3 – GIAO CẢM VỚI THIÊN NHIÊN (THƠ)

VIẾT VĂN BẢN NGHỊ
LUẬN PHÂN TÍCH, ĐÁNH
GIÁ MỘT TÁC PHẨM THƠ

MỤC TIÊU BÀI HỌC
Học sinh viết được văn bản nghị luận phân

Về kiến thứctích, đánh giá một tác phẩm thơ

Học sinh vận dụng năng lực ngôn ngữ và

Về năng lực cảm thụ văn học tạo lập văn bản viết

Rút ra các bài học về vấn đề công dân số,

Về phẩm chất

công dân toàn cầu

01 Khởi
động

Ghi lại ít nhất 3 nội dung
quan trọng trong việc đánh
giá một bài thơ

Nội dung: Cảm xúc chủ đạo
Phương tiện biểu hiện: Ngôn từ, hình ảnh, biện
pháp tu từ
Nghệ thuật: Cách gieo vần, nhịp,… tạo nên tiếng
thơ cho bài thơ

02 Hình
thành

Phân tích bài viết
Sức gợi tả của hình ảnh trong
bài thơkhảo
tham
thu điếu (Nguyễn Khuyến)
Câu 1. Ngữ liệu trên có phải một bài viết hoàn chỉnh
không? Căn cứ vào đâu để nhận định như vậy?

 Ngữ liệu trên không phải là một bài văn hoàn
chỉnh vì nó chưa có phần mở bài và kết bài

Phân tích bài viết
khảo
Câu 2. Nội dung tham
phân tích, đánh
giá được trình bày theo cách

tách riêng chủ đề, những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật
hay kết hợp hai nội dung? Cách trình bày như vậy có ưu điểm
gì?
Nội dung phân tích đánh giá được trình bày theo cách kết hợp hai nội
dung chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật. Mỗi đoạn văn
là một trích dẫn câu đề và kèm sau đó là lời phân tích nghệ thuật của câu
đề đó. Điều này giúp bố cục bài rõ ràng và các ý sẽ được thể hiện rõ và
logic hơn, dễ dàng cho người đọc và hiểu được

Phân tích bài viết
tham
khảo
Câu 3. Xác định
các ý chính
được trình bày trong
ngữ liệu.

Không gian trong
và lạnh của ao thu

Sự tĩnh lặng của
không gian

Sự cao rộng của
không gian

Phân tích bài viết
tham
Câu 4. Để làm sáng
tỏ sức gợi khảo
tả của hình ảnh trong bài thơ Thu
điếu, tác giả đã dùng những dẫn chứng, lí lẽ nào?
0
1

Không gian trong và lạnh từ hình ảnh ''ao thu'', ''mặt
nước'', ''thuyền câu''

02

Sự tĩnh lặng của không gian từ hình ảnh ''sóng biếc'',
''lá vàng''

03

Sự cao rộng của không gian từ hình ảnh ''tầng mây'',
''ngõ trúc'', các tính từ ''lơ lửng'', ''trong vắt'',..

Phân tích bài viết
Câu 5. Việc đánhtham
giá chủ đề khảo
và hình thức nghệ thuật có xuất
phát từ đặc trưng thể loại của tác phẩm không?

Điều này xuất phát từ đặc trưng thể loại của tác phẩm.
Ví dụ như thơ trữ tình sẽ thiên về hình ảnh cảm xúc lãng
mạng, dùng nhiều từ miêu tả đậm chất thơ cơ trữ tình. Hay
như văn hiện thực sẽ là cách kể, miêu tả hiện thực, những từ
ngữ thực tế và mạnh cảm xúc thực tại.

Kiểu bài
Phân tích, đánh giá một bài
thơ: chủ đề và những nét đặc

TRI

sắc về hình thức nghệ thuật là

THỨC

kiểu bài nghị luận văn học

VỀ

dùng lí lẽ và bằng chứng để
làm rõ giá trị nội dung, nghệ
thuật của bài thơ ấy.

KIỂU
BÀI

Yêu cầu đối với kiểu
bài
 Về nội dung
Xác định được chủ đề và
phân tích, đánh giá ý nghĩa,
giá trị của bài thơ.

Phân tích, đánh giá được một số nét đặc sắc về hình
thức nghệ thuật như dạng thức xuất hiện của chủ thể
trữ tình, kết cấu, từ ngữ, hình ảnh, vần, nhịp, bi ện pháp
tu từ,…

Yêu cầu đối với kiểu bài

Về kĩ năng
Có bằng chứng tin cậy
từ bài thơ.
Lập luận chặt chẽ, thể
hiện được những suy
nghĩ, cảm nhận của
người viết về bài thơ.

Bố cục bài viết
gồm 3 phần

Diễn đạt mạch lạc, sử
dụng được các câu
chuyển tiếp, các từ
ngữ liên kết giúp
người đọc nhận ra
mạch lập luận.

Yêu cầu đối với kiểu bài

Về kĩ năng

Mở bài: Giới thiệu bài thơ và tác giả; nêu nhận
xét khái quát về nội dung, nghệ thuật của bài
thơ.

Bố
cục

Thân bài: Lần lượt phân tích, đánh giá chủ đề
và những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài
thơ.

Kết bài: Khẳng định lại giá trị của chủ đề và
những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ;
tác động của bài thơ đối với bản thân hoặc
cảm nghĩ về tác phẩm.

03
Luyện
tập

Đề bài: Hãy viết bài văn nghị luận
phân tích, đánh giá về chủ đề và
một số nét đặc sắc về nghệ thuật
của một bài thơ (thơ lục bát, thơ
thất ngôn bát cú hoặc tứ tuyệt).

Các bước chuẩn bị
Bước 1. Chuẩn bị viết
 Xác định đề tài, mục đích viết, người đọc
Nên chọn phân tích, đánh giá bài thơ đáp ứng những tiêu chí như:
 Được bản thân và nhiều bạn khác yêu thích.
 Có chủ đề và những điểm đặc sắc về hình thức nghệ thuật dễ nhận thấy.
 Có độ dài phù hợp.
Trả lời các câu hỏi sau để xác định mục đích viết, người đọc: Viết văn bản này
nhằm mục đích gì? Ai sẽ là người đọc văn bản?

Các bước chuẩn bị
Bước 1. Chuẩn bị viết
 Thu thập tài liệu
Phạm vi lựa chọn của bạn khá rộng. Đó có thể là:
 Một bài ca dao.
 Một bài thơ bát cú, một bài thơ tư tuyệt (hay thơ bốn câu).
Bạn cần quyết định chọn một bài thơ, đoạn thơ trong các trường hợp trên làm đ ối tượng phân
tích đánh giá, đồng thời tìm đọc một số bài viết liên quan.
Khi đọc tư liệu, bạn cần:
 Ghi chép, đánh dấu những ý kiến nhận xét, đánh giá liên quan đến văn bản mình sẽ phân tích.
Xem xét các ý kiến đã đề cập đến những phương diện nào? Chưa đề cập phương diện nào của
văn bản thơ mà bạn sẽ phân tích? Bản thân mình đồng tình với ý kiến nào hoặc có ý kiến khác
không?

Các bước chuẩn bị
Bước 2. Tìm ý, lập dàn ý
Tìm ý
 Trả lời các câu hỏi:
 Bài thơ đề cập đến vấn đề gì? Tác giả đề cập đến vấn đề đó với thái độ, tình cảm như thế nào?
 Đưa ra một số dẫn chứng quan trọng (trích dẫn từ bài thơ) có thể minh họa cho các ý tưởng.
 Khi tìm ý cho việc phân tích, đánh giá chủ đề của một bài th ơ, bạn c ần đặt và tr ả l ời các câu h ỏi: Ch ủ
đề của bài thơ này là gì? Chủ đề đó có gì sâu sắc, mới mẻ? Chủ đề đó bao gồm các khía c ạnh nào?,…
 Khi tìm ý cho việc phân tích, đánh giá nét đặc s ắc v ề hình th ức ngh ệ thu ật c ủa m ột bài th ơ, b ạn c ần
đặt và trả lời các câu hỏi phù hợp với thể loại của bài thơ ấy. Các câu hỏi có th ể là: Bài th ơ đ ược sáng
tác theo thể thơ nào, thể thơ ấy có những điểm gì đáng l ưu ý? Các y ếu t ố hình th ức nh ư v ần, nh ịp, t ừ
ngữ, hình ảnh, kết cấu bài thơ có gì đặc sắc và đã góp phần thể hiện chủ đề như thế nào?

Các bước chuẩn bị
Bước 2. Tìm ý, lập dàn ý
Lập dàn ý
Xây dựng hệ thống luận điểm bằng cách chọn lọc, sắp xếp các ý đã tìm; lần l ượt chi ti ết hóa
từng luận điểm.
Chằng hạn, nếu chọn phân tích bài thơ Cảnh khuya (Hồ Chí Minh), thân bài có thể triển khai:
1.

Nét đặc sắc về chủ đề của bài thơ Cảnh khuya: Kết hợp hài hòa tình yêu thiên nhiên

với trách nhiệm của vị lãnh tụ kháng chiến. (Lí lẽ và bằng chứng)
2.

Những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của bài thơ Cảnh khuya: Bố cục chặt chẽ,

ngôn ngữ hàm súc, bút pháp gợi tả, so sánh độc đáo. (Lí lẽ và bằng chứng)
Một ví dụ khác: Trong ngữ liệu tham khảo, khi phân tích, đánh giá S ức g ợi t ả c ủa hình ảnh
trong bài Thu điếu, luận điểm (lí lẽ và bằng chứng) được tác giả sắp xếp như sau:

Các bước chuẩn bị
Bước 2. Tìm ý, lập dàn ý
1.

Ấn tượng về không gian trong và “lạnh” từ các hình ảnh: ao thu, mặt

nước, thuyền câu (ở hai câu đề).
2.

Ấn tượng về không gian tĩnh lặng từ các hình ảnh: “sóng biếc”, “lá vàng”.

3.

Ấn tượng về không gian cao rộng, thanh vắng từ các hình ảnh “tầng

mây”, “ngõ trúc”; các tính từ “lơ lửng … xanh ngắt”, “vắng teo”,…

Các bước chuẩn bị
Bước 3. Viết bài
 Cách thức tiến hành viết bài như đã thực hiện khi viết bài nghị luận phân tích,
đánh giá nội dung và nghệ thuật của một truyện kể (Bài 1).
 Tập trung phân tích, đánh giá sức biểu cảm của các yếu tố hình thức nghệ
thuật trong bài thơ.
 Nêu rõ ý kiến nhận xét, đánh giá của người viết về những nét đặc sắc của tác
phẩm.
 Làm sáng tỏ các ý kiến nhận xét, đánh giá về chủ đ ề và nghệ thuật b ằng vi ệc
trích dẫn các hình ảnh, chi tiết, biện pháp nghệ thuật tiêu bi ểu trong tác
phẩm.

Các bước chuẩn bị
Bước 4. Xem lại và chỉnh sửa
Đọc lại bài viết và tự đánh giá theo bảng kiểm

BẢNG KIỂM ĐÁNH GIÁ

Nội dung kiểm tra
Mở bài

Thân bài

Đạt

Chưa đạt

Giới thiệu bài thơ (tên tác phẩm, thể loại, tác giả,…)

 

 

Nêu nội dung khái quát cần phân tích, đánh giá

 

 

Xác định chủ đề của bài thơ

 

 

Phân tích, đánh giá chủ đề của bài thơ

 

 

Phân tích một số nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của bài thơ

 

 

Đánh giá tác dụng của những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật  

 

trong việc thể hiện chủ đề của bài thơ

Kết bài

Thể hiện được suy nghĩ, cảm nhận của người viết về bài thơ.

 

 

Có lí lẽ thuyết phục và bằng chứng tin cậy lấy từ tác phẩm.

 

 

Khẳng định lại một cách khái quát những nét đặc sắc về nghệ  

 

thuật và nét độc đáo về chủ đề của bài thơ
Nêu tác động của tác phẩm đối với bản thân hoặc cảm nghĩ sau  

 

khi đọc, thưởng thức bài thơ.

Kĩ năng, trình bày, diễn đạt

Sắp xếp luận điểm (lí lẽ và bằng chứng) hợp lí.

 

 

Lập luận chặt chẽ, trình bày mạch lạc.

 

 

Diễn đạt rõ ràng, gãy gọn, đáp ứng đúng yêu cầu của kiểu bài.

 

 

Sử dụng được các từ ngữ, câu văn tạo sự gắn kết giữa các luận  

 

điểm, giữa bằng chứng và lí lẽ.

04 Vận
dụng
Liên hệ

Học sinh chỉnh sửa và bàn
luận thêm các vấn đề được
rút ra từ bài viết