Hóa 11 cơ bản

BÀI 4

Phản ứng trao đổi ion trong

dung dịch chất điện ly MỤC TIÊU
*Hiểu được bản chất của phản ứng trao đổi ion *Biết được điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi ion . *Viết được phương trình ion rút gọn của phản ứng.
I) Điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li: _Thí nghiệm1_: Cho dd Na2SO4 vào dd BaCl2
*_Thí nghiệm1_: Cho dd Na2SO4 vào dd BaCl2
* _Hiện tượng_:
PTPƯ:

Na2SO4 + BaCl2 → BaSO4 + 2NaCl

( trắng )

1. Phản ứng tạo thành chất kết tủa

thấy _kết tủa trắng_ xuất hiện.
→ _phương trình ion rút gọn _

* _Phương trình ion_

2Na+ + SO42- + Ba2+ + 2Cl- → BaSO4 + 2Na+ + 2Cl-
Ba2+ + SO42- → BaSO4

Bản chất phản ứng: Là sự kết hợp giữa ion Ba2+ và ion SO42- Ví dụ: Viết phương trình phân tử và ion rút gọn
AgNO3 + NaCl 
AgCl + NaNO3

Pt ion:

Ag+ + NO3- + Na+ + Cl-  AgCl + Na+ + NO3 -

Pt ion rút gọn:

Ag+ + Cl-  AgCl

_Phản ứng tạo thành nước:_
*_Phản ứng tạo thành nước:_

__

*_Thí nghiệm 2: _Chuẩn bị một cốc đựng dd NaOH 0,1M, nhỏ thêm vài giọt phenolphtalein
Cho từ từ dd HCl 0,1M vào cốc

* _Hiện tượng: _
_Hiện tượng: _dd có màu hồng.

dd mất màu dần.

NaOH + HCl → NaCl + H2O

2. Phản ứng tạo thành chất điện li yếu

PTPƯ:

Phương trình ion :
* Bản chất phản ứng: Là sự kết hợp giữa ion H+ và ion OH-
Na+ + OH- + H+ + Cl-  Na+ + Cl- + H2O

Phương trình ion rút gọn:

H+ + OH-  H2O

Lưu ý: Bazơ không tan + Axit  Muối + H2O
Mg(OH)2 + 2H+  Mg2+ + H2O

VD: Viết pt phân tử và ion rút gọn của phản ứng sau:

Pt phân tử: Mg(OH)2 + 2HCl

Pt ion:

MgCl2 + H2O

Mg(OH)2 + 2H+ + 2Cl-  Mg2+ + Cl- + H2O

Pt ion rút gọn:

_b) Phản ứng tạo thành axit yếu:_
*_b) Phản ứng tạo thành axit yếu:_

_Thí nghiệm 3_:
Cho dd HCl vào cốc đựng dd CH3COONa
Hiện tượng: có mùi giấm chua thoát ra.
PTPƯ:

CH3COONa + HCl → CH3COOH + NaCl

Pt ion:
Pt ion:
Na+ + CH3COO- + H+ + Cl- → CH3COOH + NaCl
Pt ion thu gọn:

CH3COO- + H+ → CH3COOH

→ _pư tạo CH3COOH: là chất điện li yếu._

_Thí nghiệm 4_:
*_Thí nghiệm 4_:

Rót dd Na2CO3 vào dd HCl.
_Hiện tượng_:

CO32- + 2H+ → CO2 + H2O

3. Phản ứng tạo thành chất khí

Pt phân tử:

Có sủi bọt khí không màu.

Na2CO3 + 2 HCl → 2NaCl + CO2 + H2O

PT ion thu gọn:

PT ion:

2Na+ + CO32- + 2H++ 2Cl- → 2Na+ + 2Cl- + CO2 + H2O

Phản ứng xảy ra trong dung dịch các chất điện li là phản ứng _giữa các ion_.
* Phản ứng xảy ra trong dung dịch các chất điện li là phản ứng _giữa các ion_.
* Phản ứng trong dung dịch các chất điện li chỉ có thể xảy ra khi có ít nhất một trong các điều kiện sau:
_1. Tạo thành chất kết tủa:VD: BaSO4, AgCl, CaCO3.._

_2. Tạo thành chất điện li yếu: H2O, CH3COOH, HF ..._

_3. Tạo thành chất khí: CO2, SO2, H2S..._

_Kết luận:_
BÀI TẬP CỦNG CỐ

Bài tập 1:
Phương trình ion rút gọn của phản ứng cho biết:

A. Những ion nào tồn tại trong dung dịch

B. Không tồn tại các phân tử trong dung dịch các chất điện li

C. Bản chất của phản ứng trong dung dịch các chất điện li

D. Nồng độ những ion nào trong dung dịch lớn nhất

Đáp án: C
Bài tập 2

Phương trình phản ứng nào sau đây không phải là phản ứng trao đổi ion?

A. BaCl2 + K2SO4 →BaSO4 + 2KCl

B. NaOH + HCl → NaCl + H2O

C. Na2CO3 + H2SO4 → Na2SO4 + CO2 + H2O

D. Mg + 2HCl → MgCl2 + H2

Đáp án: D
Bài tập 3:

Phương trình phản ứng nào sau đây là phản ứng trao đổi ion

A. CaCO3 (rắn) CaO + CO2

B. 3NaOH + FeCl3  Fe(OH)3 + 3NaCl

C. 2Na + Cl2  2NaCl

D. CuO + H2 Cu + H2O

Đáp án: B

Bài tập 4: Các ion nào sau đây cùng tồn tại trong 1 dung dịch
A. Ba2+, Na+, Cl-, SO42-

B. Cu2+ , NH4+ , NO3-, SO42-

C. Fe3+ , Al3+, Cl- , OH -

D. Ag+, Ca2+ , Cl-, HCO3-

Đáp án: B
Bài tập 5:
Phản ứng nào sau đây có phương trình ion thu gọn:
H+ + OH- → H2O

A. BaCl2 + H2SO4 → BaSO4 + 2HCl

B. NaOH + HCl → NaCl + H2O

C. 3NaOH + FeCl3 → Fe(OH)3 + 3NaCl

D. Na2CO3 + 2HCl → 2NaCl + CO2 + H2O

Đáp án: B

Xin cám ơn các em!