Ánh trăng
- Nguyễn Duy -
I、Đọc - Tìm hiểu chung
1. Tác giả
Chào các em! Tôi là Nguyễn Duy! Các em đã tìm hiểu gì về tôi?
1. Tác giả
- Nguyễn Duy sinh năm 1948, tên khai sinh là Nguyễn Duy Nhuệ
- Là nhà thơ quân đội trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
- Quê: Thanh Hóa.
NHÀ THƠ NGUYỄN DUY
THƠ NGUYỄN DUY
“Thơ Nguyễn Duy đưa ta về một thế giới quen thuộc. Nguyễn Duy đặc biệt thấm thía cái cao đẹp của những con người, những cuộc đời cần cù gian khổ, không tuổi không tên. Đọc thơ Nguyễn Duy thấy anh hay cảm xúc, suy nghĩ trước những chuyện lớn, chuyện nhỏ quanh mình. Cái điều ở người khác có thể chỉ là chuyện thoáng qua thì ở anh, nó lắng sâu và dường như đọng lại.”
( Hoài Thanh- Báo Văn nghệ ngày 14- 4-1972)
2. Tác phẩm
Cùng đọc và tìm hiểu bài thơ qua phiếu bài tập số 1 nhé!
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ

Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện, cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dung qua đường

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.
ÁNH TRĂNG – NGUYỄN DUY
TP. Hồ Chí Minh, 1978
Phiếu bài tập số 1
Bài thơ “Ánh trăng” được viết năm ……. ở …………… và được in trong tập …………
“Ánh trăng” được viết theo thể thơ …………
Mạch cảm xúc của bài thơ:......................................
Phương thức biểu đạt:.......................................
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Viết năm 1978 ở thành phố Hồ Chí Minh
- In trong tập “Ánh trăng”
b. Thể thơ:
c. Mạch cảm xúc:
Năm chữ.
d. Phương thức biểu đạt:
Theo trình tự thời gian
(Quá khứ  Hiện tại)
Tự sự kết hợp với trữ tình.
Bố cục
Đoạn 1: 2 khổ đầu
Đoạn 2: Tiếp … nồng nàn yêu nước
Đoạn 3:
Còn lại
Vầng trăng trong quá khứ
Vầng trăng trong hiện tại
Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả
Nội dung chính
II、Đọc hiểu văn bản
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ

Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa
1.
Vầng trăng trong quá khứ
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
đồng
sông
bể
ở rừng
trăng thành tri kỉ
Hồi nhỏ
đồng
sông
bể
Sống hoà hợp, thân thiết với thiên nhiên
Hồi chiến tranh
ở rừng
Trăng là tri kỉ
 Liệt kê, điệp ngữ “với” , nhân hoá
Trăng với người là đôi bạn tri kỉ, thân thiết, ân tình, gắn với những thăng trầm và gian lao của đất nước.
“Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa
- NT: So sánh
Vầng trăng không những trở thành bạn tri kỉ, mà đã trở thành “vầng trăng tình nghĩa” biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình.
 Sống gần gũi chan hoà với thiên nhiên, với vầng trăng
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường.

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
2.
Vầng trăng ở hiện tại
Hồi về thành phố
Đất nước hòa bình
Xa rời cuộc sống giản dị
Sống sung túc, tiện nghi
Trăng bị lãng quên, chỉ còn là dĩ vãng
 Nghệ thuật đối lập, nhân hóa, so sánh
 Con người đã lãng quên quá khứ, đổi thay tình cảm
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
 Tình huống gặp lại trăng đầy bất ngờ
Tính từ gợi tả “thình lình”, “đột ngột”
 Ngạc nhiên, ngỡ ngàng
Ba động từ “vội, bật, tung” đặt liền nhau
 Khẩn trương, hối hả đi tìm nguồn sáng
Tâm trạng ngỡ ngàng, bối rối, suy ngẫm: con người thay đổi nhưng trăng vẫn vẹn nguyên, thủy chung.
Sự thay đổi khách quan, tất yếu và cũng bình thường
Sự thay đổi do ý thức chủ quan, không nên có và
đáng trách
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỷ

Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
Nghĩa thực: trăng là vẻ đep bình dị vĩnh hằng của thiên nhiên đất nước

Trăng là biểu tượng cho cuộc sống tình nghĩa, trong sáng của quá khứ gian lao
Vẻ đẹp ấy vẫn vẹn nguyên và song hành cùng cuộc sống hiện tại dù cho con người có lãng quên.

Ý nghĩa của hình ảnh trăng


Cuộc sống hiện đại thay đổi theo chiều hướng tích cực dễ làm con người quên đi quá khứ khổ đau, đánh mất những giá trị tốt đẹp vốn có.

3.
Suy ngẫm của tác giả
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình
- Mặt nhìn mặt:
- Rưng rưng
người trăng, đối diện, đàm tâm
từ láy gợi tả, diễn tả nỗi xúc động nghẹn ngào
- Hình ảnh lặp lại : đồng, bể, sông, rừng
Cấu trúc thơ song hành (như là, là) cùng với phép so sánh, liệt kê + giọng thơ xúc động, nhịp thơ hối hả
Tâm trạng xúc động, xao xuyến, kỉ niệm được đánh thức
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
PHIẾU HỌC TẬP
Quá khứ đẹp đẽ, vẹn nguyên, thuỷ chung, không phai mờ.
Bao dung, độ lượng nhưng vô cùng nghiêm khắc.
Nhớ lại quá khứ, Tự vấn lương tâm, Ân hận xót xa, tự trách mình; Tự hoàn thiện mình.
- Thiên nhiên hồn nhiên, tươi mát, là người bạn thân thiết trong cuộc đời con người.
- Là biểu tượng của quá khứ nghĩa tình, là vẻ đẹp bình dị, vĩnh hằng của cuộc sống.
TRĂNG
NGƯỜI
Tự nhắc nhở mình, nhắc nhở mọi người về thái độ sống “uống nước nhớ nguồn”.
Có ý kiến cho rằng “Bài thơ chỉ hợp với thế hệ ông bà mình thôi, bây giờ ở thế kỉ 21 rồi, gần như cuộc sống nhiều người đã no đủ, chiến tranh cũng không còn thì bài thơ chả có mấy ý nghĩa nữa.” Em hãy nêu ý kiến của mình.
III、Tổng kết
Ánh trăng
Chặt chẽ, theo mạch cảm xúc.
Đằm thắm, ngọt ngào
Điệp ngữ, nhân hoá, ẩn dụ, so sánh
Theo từng lời ru
Tâm tình, sâu lắng
HÃY CHỌN VÀ ĐIỀN TRONG CÁC TỪ SAU ĐÂY VÀO Ô TRỐNG SAO CHO ĐÚNG NHẤT?
Năm chữ
Ai nhanh hơn
01
02
03
Thơ 5 chữ, giọng điệu tâm tình
Kết hợp hài hòa tự sự & trữ tình
Sử dụng nhiều BPTT đặc sắc
04
Sáng tạo hình ảnh vầng trăng
Kể về năm tháng gian lao tươi đẽ đã qua của cuộc đời người lính, nhắc nhở ta về thái độ sống “Uống nước nhớ nguồn”.
Phát huy truyền thống uống nước nhớ nguồn
Chia sẻ một vài kỉ niệm đẹp của em gắn với hình ảnh trăng
Thảo luận nhóm (5’)
Nhóm 1 + 2: So sánh ý nghĩa hình ảnh vầng trăng trong hai bài thơ Đồng chí và Ánh trăng.
Nhóm 3 + 4: Bài thơ có nhan đề là “Ánh trăng” trong khi đó xuyên suốt các khổ thơ tác giả đều dùng từ “vầng trăng”, em hãy lí giải ?
ĐỒNG CHÍ
ÁNH TRĂNG
Đều lấy vẻ đẹp trong thiên nhiên là ánh trăng để xây dựng hình ảnh thơ.
- Trăng là biểu tượng cho vẻ đẹp, sức mạnh tình đồng chí trong kháng chiến chống Pháp.
- Trăng khơi nguồn cho việc bày tỏ thái độ, tình cảm của con người với hiện tại và quá khứ.
- Là hình tượng thơ đậm chất lãng mạn.
- Là hình ảnh xuyên suốt thể hiện chủ đề bài thơ.
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ

Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện, cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dung qua đường

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.
ÁNH TRĂNG – NGUYỄN DUY
Vầng trăng là biểu tượng của cuộc sống, của thiên nhiên, quá khứ nghĩa tình
Ánh trăng là ánh sáng triết lí về cuộc sống. Ánh sáng ấy có thể len lỏi vào những nơi khuất tối trong tâm hồn con người để lay thức họ, giúp họ nhận ra những điều sai trái, hướng con người đến vớ những giá trị tốt đẹp
Mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc
Thể hiện được tư tưởng chủ đề cũng như tính chất triết lí của bài thơ rõ nhất
1
2
3
4
5
1
2
3
4
5
CHÚC MỪNG ĐỘI BẠN THỎ
CONGRATULATIONS RABBIT TEAM
CHÚC MỪNG ĐỘI BẠN CỌP
CONGRATULATIONS TIGER TEAM
AI LÊN CAO HƠN
overtop
Tư tưởng của nhà thơ gửi gắm trong bài thơ này là gì?
Con người có thể vô tình, lãng quên tất cả, nhưng thiên nhiên, quá khứ nghĩa tình thì luôn tròn đầy bất diệt.
RABBIT TEAM
Từ “ngỡ” trong câu “ngỡ không bao giờ quên” đồng nghĩa với từ nào?
Nghĩ
RABBIT TEAM
Mối quan hệ giữa vầng trăng và con người trong quá khứ là gì?
Tình cảm thân thiết, gắn bó, nghĩa tình
RABBIT TEAM
Ánh trăng là bài thơ được viết cùng thể loại với bài thơ nào sau đây: Cảnh khuya; Đập đá ở Côn Lôn; Lượm; Đêm nay Bác không ngủ?
Đêm nay Bác không ngủ
(Thể thơ: năm chữ)
RABBIT TEAM
Các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong khổ thơ thứ nhất là gì?
Liệt kê, điệp ngữ, nhân hóa
RABBIT TEAM
Nêu ý nghĩa của từ “hồi” trong khổ thơ đầu tiên
Mở ra quãng thời gian dài trong quá khứ, đồng thời là dấu mốc thời gian từ ấu thơ cho tới lúc trưởng thành
TIGER TEAM
Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào?
1978 ở Hồ Chí Minh, sau 3 năm giải phóng miền Nam thống nhất đất nước
TIGER TEAM
Qua 2 khổ thơ đầu, em thấy vầng trăng ngoài nghĩa thực còn có ý tượng trưng nào?
Biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình.
TIGER TEAM
Nội dung của khổ thơ thứ nhất là gì?
Hình ảnh vầng trăng gắn bó với người lính như người tri kỉ từ khi nhỏ, trong chiến đấu
TIGER TEAM
Từ “tri kỉ” trong câu “vầng trăng thành tri kỉ” có nghĩa là gì?
Người bạn rất thân, hiểu rõ lòng mình
TIGER TEAM
Ánh
trăng
Quá khứ
Nguyễn Duy – Thơ mộc mạc, giản dị, tự nhiên nhưng triết lí.
1978 tại tp Hồ Chí Minh.
Thơ 5 chữ.
Bố cục là câu chuyện kể theo trình tự thời gian.
Nội dung: Lời tâm sự về những năm tháng đi qua và nhắc nhở về đạo lí sống.
Nghệ thuật: Giọng điệu, yếu tố trữ tình, hình ảnh biểu tượng.
Hiện tại
Giọng thủ thỉ, liệt kê, điệp từ  thời gian dài, sống gần gũi thiên nhiên.
Hình ảnh “hồi chiến tranh”.
Nhân hóa “tri kỉ”.
So sánh, ẩn dụ khổ  trăng bình dị, cốt cách mộc mạc trong tâm hồn lính.
Nhân hóa “trăng tình nghĩa”.
Từ “ngỡ”.  báo trước sự thay đổi.
Con người sống giản dị, hòa hợp với thiên nhiên.
Tạo ra sự đối lập QK-HT: không gian, thời gian, đời sống.
Hoán dụ cuộc sống đầy đủ.
Nhân hóa, so sánh  sự thay đổi của con người.
Giọng điệu, nhịp thơ, chữ đầu dòng không viết hoa.
Nhắc nhở “ngọt bùi nhớ lúc đắng cay”.
Tình huống  chủ đề.
Đảo ngữ  tạo sự đối lập.
Động từ, “đột ngột”
Khổ quan trọng, cấu tứ toàn bài
Suy ngẫm
Từ “mặt” từ nhiều nghĩa: mặt trăng, mặt nhà thơ, quá khứ, bạc bẽo…
“rung rung” xúc động.
Cấu trúc song hành “như là…là”, so sánh, điệp từ, liệt kê kí ức ùa về.
Đối lập “trăng tròn” >< “người vô tình”
Hình ảnh “trăng cứ tròn vành vạnh” thủy chung.
Nhân hóa “im phăng phắc” bao dung, độ lượng.
“Giật mình” thức tỉnh, tự vãn…
Trân trọng, giữ gìn những vẻ đẹp truyền thống.
Vẽ sơ đồ tư duy khái quát lại nội dung và nghệ thuật của bài thơ
Sưu tầm các bài thơ, bài hát chủ đề “Uống nước nhớ nguồn” + Tìm đọc thêm các tác phẩm của Nguyễn Duy
Tưởng tượng mình là nhân vật trữ tình trong “Ánh trăng”, diễn tả dòng cảm nghĩ trong bài thơ thành 1 bài tâm sự ngắn?
Soạn bài “…”
Hướng dẫn tự học
Tạm biệt các em
So sánh khổ thơ sau với bài thơ Ánh trăng để thấy được nét tương đồng về ý nghĩa:
- Mình về thành thị xa xôi
Nhà cao, còn nhớ núi đồi nữa chăng?
Phố đông, còn nhớ bản làng
Sáng đèn, còn nhớ mảnh trăng giữa rừng?
Việt bắc – Tố Hữu