CHÀO MỪNG QUÝ THẦY, CÔ
GIÁO VỀ DỰ GIỜ THĂM LỚP

Thực hiện: Nguyễn Thị Thu Trang
Tháng 01 năm 2015

KIỂM TRA BÀI CŨ
Thế nào là hành động nói ? Có những kiểu hành động
nói nào thường gặp?

* Hành động nói là hành động được thực hiện bằng lời nói
nhằm mục đích nhất định.

ĐÁP
ÁN * Người ta dựa theo mục đích của hành động nói mà đặt

tên cho nó. Những kiểu hành động nói thường gặp là hỏi,
trình bày (báo tin, kể, tả, nêu ý kiến, dự đoán,…), điều khiển
(cầu khiến, đe doạ, thách thức,…), hứa hẹn, bộc lộ cảm
xúc.

Bảng phân loại hành động nói
Kiểu câu phân loại
theo mục đích nói

TT

Hành động nói

1

- Trình bày : kể, tả, nêu ý kiến, nhận xét, xác
nhận, khẳng định, dự báo, thông báo, báo
cáo, giới thiệu ...
- Hứa hẹn : hứa, bảo đảm ...

Câu trần thuật

2

- Hỏi

Câu nghi vấn

3

- Điều khiển : mời, yêu cầu, ra lệnh, đề nghị,
đe dọa, khuyên bảo, thách thức...

Câu cầu khiến

4

- Bộc lộ cảm xúc : xin lỗi, cảm ơn, than
phiền...

Câu cảm thán

Ví dụ:
Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. Có khi được
trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. Nhưng
cũng có khi cất giấu trong rương, trong hòm. Bổn phận của chúng
ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày.
Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm
cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành
vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh – Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)

Ví dụ:
(1) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. (2) Có khi được
trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy.
(3)Nhưng cũng có khi cất giấu trong rương, trong hòm. (4) Bổn
phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được
đưa ra trưng bày. (5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ
chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người
đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng
chiến.
(Hồ Chí Minh – Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)

- Giống nhau:
+ Đều là câu trần thuật
+ Đều kết thúc câu bằng dấu chấm.

Ví dụ:
(1) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. (2) Có khi được
trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. (3)Nhưng
cũng có khi cất giấu trong rương, trong hòm. (4) Bổn phận của
chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra
trưng bày. (5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức,
lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được
thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh – Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)

Trần thuật

Trình bày

Trình bày

Trực tiếp

Trần thuật

Trình bày

Trình bày

Trực tiếp

Trần thuật

Trình bày

Trình bày

Trực tiếp

Trần thuật

Yêu cầu

Điều khiển

Gián tiếp

Trần thuật

Yêu cầu

Điều khiển

Gián tiếp

Quan hệ giữa các kiểu câu với hành động nói
Kiểu câu

Hành động nói

Cách dùng

Bạn đang làm gì vậy?

Hỏi

Trực tiếp

Cậu cho tớ mượn quyển sách giáo
khoa được không ?

Điều khiển

Gián tiếp

Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?

Bộc lộ tình
cảm, cảm xúc

Gián tiếp

Cầu khiến

Ông giáo hút trước đi

Điều khiển

Trực tiếp

Cảm thán

Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!

Bộc lộ tình
cảm, cảm xúc

Trực tiếp

Tinh thần yêu nước cũng như các
thứ của quý

Trình bày

Trực tiếp

Bổn phận của chúng ta là làm cho
những thứ của quý kín đáo ấy đều
được đưa ra trưng bày

Điều khiển

Gián tiếp

Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu

Hứa hẹn

Trực tiếp

Tôi thương lắm. Vừa thương vừa
ăn năn tội mình.

Bộc lộ tình
cảm, cảm xúc

Gián tiếp

Nghi vấn

Trần thuật

Ví dụ

* Ghi nhớ:

Mỗi hành động nói có thể được thực hiện bằng kiểu
câu có chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách
dùng trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián
tiếp).

THẢO LUẬN NHÓM
Bài tập 1: Nhóm 1

Bài tập 3: Nhóm 3

Bài tập 2: Nhóm 2

Bài tập 4: Nhóm 4

Bài tập 1:
Câu nghi vấn

Cách dùng

Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ
bỏ mình vì nước đời nào không có?

Thực hiện hành động khẳng
định

Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn
vui vẻ phỏng có được không?

Thực hiện hành động phủ
định

Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không
muốn vui vẻ phỏng có được không?

Thực hiện hành động khẳng
định

Vì sao vậy?

Thực hiện hành động giải
thích nhằm gây sự chú ý.

Nếu vậy, rồi đây sau khi giặc giã dẹp
yên, muôn đời để thẹn, há còn mặt
mũi nào đứng trong trời đất nữa?

Thực hiện hành động phủ
định.

Bài tập 2:

Những câu trần thuật mang mục đích cầu khiến

a/ Vì vậy, nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng cao tinh
thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam, bảo vệ miền
Bắc, tiến tới hòa bình thống nhất Tổ quốc.
Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta, thì ta còn phải tiếp tục chiến
đấu, quét sạch nó đi.
Đồng bào và chiến sĩ miền Nam anh hùng dưới ngọn cờ vẻ vang của Mặt
trận Dân tộc Giải phóng, liên tục tiến công, liên tục nổi dậy, kiên quyết tiến
lên, giành lấy thắng lợi hoàn toàn.
Quân và dân miền Bắc quyết ra sức thi đua yêu nước, xây dựng chủ nghĩa
xã hội và làm tròn nghĩa vụ của mình đối với đồng bào miền Nam ruột thịt (…)
b/ (…) Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết
phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân
chủ và giàu mạnh, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới.
=> Tác dụng: Làm cho quần chúng thấy gần gũi với lãnh tụ, thấy nhiệm vụ mà
lãnh tụ giao cho chính là nguyện vọng của mình.

Bài tập 3:

Những câu có mục đích cầu khiến:

* Dế Choắt:
- Song anh cho phép thì em mới dám nói…
- Được, chú mày cứ nói thẳng thừng ra nào.
- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái
ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt
thì em chạy sang…
-> Dế Choắt yếu đuối nên lời cầu khiến nhã nhặn, mềm mỏng, khiêm tốn.
* Dế Mèn:
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
- Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi. Đào tổ nông thì cho chết!
-> Dế Mèn ỷ là kẻ mạnh nên giọng điệu ra lệnh, ngạo mạn, hách dịch..
=>Lời nói thể hiện tính cách của nhân vật.

Bài tập 4:
a. Bác có biết bưu điện ở đâu không ạ ?
b. Bác làm ơn chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu ạ ?
c. Bưu điện ở đâu hả bác ?
d.
c. Chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu với ?
e.
d. Bác có thể chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu không ạ ?
=> Thể hiện tính lịch sự, lễ phép trong giao tiếp.

Bài tập 5:
a. Lẳng lặng đưa lọ gia vị cho người kia.
b. Trả lời người kia : “ Có chứ ạ. Cái lọ ấy không nặng đâu mà !”.
c. Đưa lọ gia vị cho người kia và nói: “ Mời anh”. (Hoặc
(hoặc “Mời chị”,
“Mời bác”,...)
=> Thể hiện tính lịch sự, văn minh trong giao tiếp.

Hành động nói

Các kiểu hành
động nói

Khái niệm

Là
hành
động
được thực hiện
bằng lời nói nhằm
mục đích nhất định

Hỏi

Cách thực hiện hành
động nói

Trực
tiếp

Trình
bày

Điều
khiển

Hứa
hẹn

Bộc lộ
cảm xúc

Gián
tiếp

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học thuộc nội dung ghi nhớ.
- Làm bài tập còn lại
- Viết một đoạn văn trong đó có sử dụng câu thể hiện
hành động nói theo cách gián tiếp.
Soạn bài: - Ôn tập về luận điểm.
- Viết đoạn văn trình bày luận điểm