Bài 7: Gia đình thương yêu
Tiết 85, 86:
Văn bản 1: NHỮNG CÁNH BUỒM
Hoàng Trung Thông

Tiết: 85-86

Văn bản 1:NHỮNG CÁNH BUỒM
H o à n g Tr u n g T h ô n g

KHỞI ĐỘNG

Khởi động

GÓC CHIA SẺ

Có ai đã đã từng trách cha khô
khan, hay đánh, hay mắng mình chưa?
Ai đã và đang cho rằng chỉ mẹ là người
thương ta? Các con ạ, tình yêu của cha
dành cho con là vậy đó, không ồn ào mà
thầm lặng; cha không có vòng tay âu
yếm nhưng đổi lại cha có bờ vai vững
chãi…Bài học hôm nay sẽ giúp các em
hiểu hơn về tình thương yêu của cha
dành cho con cái

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. Tri thức đọc hiểu
HS quan sát SGK trang 26 và cho biết:

Nêu tên chủ đề?

Để thể hiện chủ đề, bài học
đưa vào mấy văn bản?

Theo em, gia đình là gì, gia
đình có vai trò như thế nào
trong cuộc đời của mỗi con
người
Thể loại chính của các ngữ
liệu?

HS quan sát SGK trang 26 và cho biết:

Chủ đề: Gia đình thương
yêu

Thể loại chính: thơ

Vai trò của gia đình: là nơi yêu thương, gắn bó
suốt cả cuộc đời; là người thân, là mái nhà, kỉ
niệm, là sự quan tâm. Tình cảm gia đình vô cùng
thiêng liêng, quý báu…

Văn bản
Những cánh buồm

Con là

Mây và sóng

Chị sẽ gọi
em bằng tên

Ví dụ

a
Thuở còn thơ ngày hai buổi đến trường
Yêu quê hương qua từng trang sách nhỏ:
"Ai bảo chăn trâu là khổ? "
Tôi mơ màng nghe chim hót trên cao
Những ngày trốn học
Đuổi bướm cầu ao
Mẹ bắt được...
Chưa đánh roi nào đã khóc!
(Quê hương- Giang Nam)

b
Việt Nam đất nước ta ơi
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn
Cánh cò bay lả rập rờn (dập dờn)
Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều
Quê hương biết mấy thân yêu
Bao nhiêu đời đã chịu nhiều thương đau
Mặt người vất vả in sâu
Gái trai cũng một áo nâu nhuộm bùn.
(Việt Nam quê hương ta- Nguyễn Đình Thi)

-Thơ thuộc loại tác phẩm trữ tình, thiên về diễn
tả tình cảm, cảm xúc của nhà thơ.
-Yếu tố miêu tả và tự sự trong thơ làm
cho bài thơ thêm gợi tả, hấp dẫn
-Ngôn ngữ thơ giàu nhạc điệu, thể hiện những
rung động, suy tư của người viết…

-Thơ thuộc loại tác phẩm trữ tình, thiên về
diễn tả tình cảm, cảm xúc của nhà thơ.
-Yếu tố miêu tả và tự sự trong thơ làm cho
bài thơ thêm gợi tả, hấp dẫn.
-Ngôn ngữ thơ giàu nhạc điệu, thể hiện
những rung động, suy tư của người viết…

II. Trải nghiệm
cùng văn bản

1. Đọc
- Đọc trôi chảy lưu loát toàn
bài.
- Diễn cảm bài thơ, giọng chậm
rãi, dịu dàng, trầm lắng thể hiện
tình cảm người cha đối với con,
chú ý nhấn giọng những từ ngữ
gợi tả, gợi cảm: rực rỡ, lênh
khênh, chắc nịch, chảy đầy vai,
trầm ngâm... 
- Phân biệt lời cha ấm áp, dịu
dàng, lời con: ngây thơ, hồn

Hai cha con bước đi trên cát
Ánh mặt trời rực rỡ biển xanh
Bóng cha dài lênh khênh
Bóng con tròn chắc nịch,

Những cánh
buồm

Sau trận mưa đêm rả rích
Cát càng mịn, biển càng trong
Cha dắt con đi dưới ánh mai hồng
Nghe con bước, lòng vui phơi phới.
Con bỗng lắc tay cha khẽ hỏi:
“Cha ơi, sao xa kia chỉ thấy nước thấy trời,
Không thấy nhà, không thấy cây, không thấy người ở đó?”

Cha mỉm cười xoa đầu con nhỏ:
“Theo cánh buồm đi mãi đến nơi xa,
Sẽ có cây, có cửa, có nhà
Vẫn là đất nước của ta
Ở nơi đó cha chưa hề đi đến.”

Những
cánh
Cha lại dắt con đi trên cát mịn,
Ánh nắng chảy đầy vai
buồm
Cha trầm ngâm nhìn mãi cuối chân trời
Con lại trỏ cánh buồm xa hỏi khẽ:
“Cha mượn cho con cánh buồm trắng nhé,
Để con đi!”

Lời của con hay tiếng sóng thầm thì
Hay tiếng của lòng cha từ một thời xa thẳm
Lần đầu tiên trước biển khơi vô tận
Cha gặp lại mình trong tiếng ước mơ con.

2. Tác giả, tác phẩm
Hoàn thành phiếu
học tập sau

Tác giả Hoàng Trung Thông
 

Tác giả
Hoàng Trung Thông

 

 

Tác giả,
tác phẩm

 

 

Tác phẩm:
Những cánh buồm

 

 

Tác giả, tác phẩm

Hoàng Trung Thông:
(1925 –1993)
Quê : Nghệ An

Tác giả, tác
phẩm

Thơ của ông giản dị, cô
đọng, chứa cảm xúc
trong sáng.
Tác giả, tác phẩm

Tác giả, tác phẩm

Tác giả, tác
phẩm

Sáng tác: 1963

Tác giả, tác phẩm

Bài thơ được rút từ tập
thơ cùng tên.

-Hoàng Trung Thông: (1925 –1993)

-Quê : Nghệ An

-Thơ của ông giản dị, cô đọng, chứa cảm xúc
trong sáng.
-Sáng tác: 1963

Bài thơ được rút từ tập thơ cùng tên.

III. Suy ngẫm và
phản hồi

1. Đặc trưng
hình thức của
bài thơ

Sự tích hoa cúc trắng
Ngày xưa có một cô bé sống cùng mẹ trong một túp lều tranh dột nát nhưng đó là một
bé gái vô cùng hiếu thảo. Thật không may mẹ của cô bé lại bị bệnh rất nặng nhưng vì nhà
nghèo nên không có tiền mua thuốc chữa, và cô bé vô cùng buồn bã.
Một lần đang ngồi khóc bên đường bỗng có một ông lão đi qua thấy lạ bèn đừng lại hỏi khi
biết sự tình ông già nói với cô bé:
- Cháu hãy vào rừng và đến bên gốc cây cổ thụ to nhất trong rừng hái lây một bông hoa duy
nhất trên đó. Bông hoa ấy có bao nhiêu cánh thì tức là mẹ cháu sống được bằng đấy ngày.
Cô bé liền vào rừng và rất lâu sau mới tìm thấy bông hoa trắng đó. Phải khó khăn lắm cô
mới trèo lên được để lấy bông hoa, nhưng khi đếm chỉ có một cánh hai cánh ba cánh bốn
cánh. Chỉ có bốn cánh hoa là sao chứ? Chẳng nhẽ mẹ cô chỉ sống được bằng đấy ngày thôi
sao? Không đành lòng cô liền dùng tay xé nhẹ dần từng cánh hoa lớn thành những cánh hoa
nhỏ và bông hoa cũng theo đó mà nhiều cánh dần lên nhiều đến mức không còn đếm được
nữa. Từ đó người đời gọi bông hoa ấy là bông hoa cúc trắng để nói về lòng hiếu thảo của cô
bé đó dành cho mẹ mình.

PHIẾU HỌC TẬP
Tiêu chí

Số chữ trong một

Những cánh buồm

Sự tích hoa cúc trắng

 

 

 

 

dòng/ câu

Kết cấu

PHIẾU HỌC TẬP
Tiêu chí

Những cánh buồm

Số chữ trong  Số chữ ít, trung bình 5-7 chữ
một dòng/

Sự tích hoa cúc trắng
 Số chữ nhiều, câu văn
dài

câu
Kết cấu

 Các ý tưởng được viết thành dòng,  Các ý tưởng được viết
các dòng nhóm thành các khổ thơ

bằng

câu;

câu

được

nhóm thành đoạn văn

1. Đặc trưng hình thức của bài thơ
Mỗi dòng thường có ít chữ
Được viết theo thể thơ tự do

Đặc trưng
Được chia thành nhiều khổ
nhỏ khác nhau

2. Nét độc đáo
của bài thơ:

Bảng từ ngữ hình ảnh
Yếu tố
Từ ngữ

Hình ảnh

Biện pháp tu
từ

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Biểu hiện
trong bài thơ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ý nghĩa,
tác dụng

Bảng từ ngữ hình ảnh
Biểu hiện
trong bài thơ

Yếu tố

Từ ngữ

ình ảnh

pháp tu từ

 
Hiệp vần
 
 
Từ láy  
 
Thiên nhiên
 
 
Con người
 
Ẩn  dụ
 
Điệp ngữ
 

  trong, hồng; xa, nhà, ta  
…

 

phơi phới, rả rích,…

 

  mặt trời , biển, cát mịn,  
nắng mai hồng,….
  Cha con.

 

 

Cánh buồm.

 

  Không thấy, có…

 

Ý nghĩa,
tác dụng

Tạo ra nhạc điệu cho bài thơ.

Từ ngữ gợi hình, gợi cảm
Thiên nhiên tươi sáng, tràn đầy
sức sống.
Hình ảnh gần gũi, thân thương…

Khao khát, ước mơ được khám phá th
giới, đi đến chân trời mới.

Thế giới mênh mông vô tận.

* Từ ngữ, hình ảnh
Có sự hiệp vần: trong,
hồng, xa, nhà, ta…
Từ ngữ
Từ láy: phơi phới, rả rích,
trầm ngâm, thầm thì…

* Từ ngữ, hình ảnh
Thiên nhiên: mặt trời rực
rỡ, biển xanh, cát mịn,
biển trong, ánh mai
hồng…

=>Thiên nhiên tươi
sáng, tràn đầy sức
sống.

Hình ảnh
Hai cha con: bóng
cha lênh khênh, bóng
con chắc nịch

=>Hình ảnh gần
gũi, thân thương…

* Biện pháp tu từ
 khao khát, ước mơ

Ẩn dụ:Cánh buồm

được khám phá thế
giới, đi đến chân trời
mới

Biện pháp
tu từ
Điệp ngữ

->Thế giới mênh mông,
sự quấn quýt giữa hai
cha con…

3. Yếu tố tự sự và
miêu tả trong bài
thơ

PHIẾU HỌC TẬP
Yếu tố

Biểu hiện trong

Tác dụng

bài thơ
Yếu tố tự sự

 

 

Yếu tố miêu tả

 

 

* Yếu tố

Tự sự

Kể lại cuộc đối thoại của
hai cha con về những thắc
mắc trẻ thơ, về ước mơ
tuổi trẻ của người cha.

* Yếu tố

Miêu tả

Hình ảnh hai
cha con dắt
nhau bên bờ
biển

=>Giúp người đọc cảm nhận được
tình cảm gần gũi, tha thiết
giữa người cha và người con.

PHIẾU HỌC TẬP
Yếu tố
Yếu tố tự sự

Biểu hiện trong bài thơ

Tác dụng

- Kể lại cuộc đối thoại của hai cha Giúp người đọc cảm nhận được
con về thế giới bao la, ước mơ được tình cảm gần gũi, tha thiết giữa
khám phá thế giới của con và lời người cha và người con
giải đáp của cha

Yếu tố miêu tả

+ Thiên nhiên: mặt trời rực rỡ, biển - Khung cảnh tuyệt đẹp, tươi sáng
xanh, cát mịn, biển trong, ánh mai của bãi biển vào buổi sớm mai
hồng, cánh buồm…

- Giúp người đọc hình dung ra

- Con người: bóng cha lênh khênh, hình ảnh của người cha và người
bóng con chắc nịch

con;
 .

4. Tình cảm cha
con:

Tình cảm hai cha còn
dành cho nhau được thể
hiện như thế nào qua bài
thơ? Điều ấy gợi cho em
suy nghĩ gì về tình cảm gia
đình?

Người con xúc động và
kính trọng cha mình.
Tình cảm
của hai cha
con

Chân thành của
người cha.
Niềm tự hào của
người cha khi thấy
con mình ấp ủ những
ước mơ cao đẹp.

Tình yêu thương vô
bờ bến của cha mẹ đối
với con cái

Bài học

Họ không chỉ nuôi lớn
về thể xác mà còn
nâng đỡ về tâm hồn
Hướng con đến những
khát vọng lớn lao trên
cuộc đời.

=> Tình cảm gia đình là tình cảm thiêng liêng
nhất, là nơi chất chứa tình yêu thương vô bờ bến
của cha mẹ dành cho con.

5. Tình cảm của
tác giả

Em có nhận xét như thế
nào về tình cảm, cảm xúc
của tác giả thể hiện qua bài
thơ?

Tình cảm đầy chân
thành, xúc động của tác
giả

Tình cảm
của tác giả

Tác giả như đang
sống trong hình
ảnh người cha.
Gieo vào lòng các bạn
trẻ một khát vọng tốt
đẹp cho cuộc đời

V. Tổng kết

1. Nội dung – Ý nghĩa
Lời thơ nhẹ nhàng, thuật lại cuộc trò
chuyện giữa hai cha con trước biển cả
bao la.
Qua đó, ca ngợi ước mơ khám phá
cuộc sống của trẻ thơ.
1. Nội dung –
Ý nghĩa

Thể hiện tình cảm cha con sâu sắc,
người cha đã dìu dắt và giúp con khám
phá cuộc sống.

2. Nghệ thuật
Hình ảnh thơ độc đáo, từ ngữ chắt lọc,
tái hiện, lời thơ giản dị
Tác giả đã khéo léo xây dựng ngôn ngữ
đối thoại mang tính thẩm mĩ cao..
2. Nghệ thuật

Nhịp thơ trầm lắng, bay bổng, thể hiện
được tình cảm ca con thiết tha, sâu lắng.