Bài 2
NHỮNG THẾ GIỚI THƠ

TÂY TIẾN
QUANG DŨNG

Em đã học, đã đọc
những bài thơ nào
viết về đề tài người
lính? Hãy kể tên
tác phẩm? Tác giả?
Đồng chí- Chính
Hữu
Màu tím hoa
sim – Hữu
Loan

Việt Bắc –
Tố Hữu

I. Tìm hiểu chung
1.Tác giả: Quang Dũng
(1921-1988)

- Quê huyện Đan Phượng, tỉnh
Hà Tây (nay là Hà Nội)
- Là một nghệ sĩ đa tài, viết văn,
làm thơ, vẽ tranh và soạn nhạc.
-Thơ hồn hậu mà tinh tế,
phóng khoáng, giàu cảm hứng
lãng mạn. Ngôn ngữ thơ vừa
mang màu sắc cổ điển vừa
mới lạ, hiện đại đậm chất
nhạc và chất họa...
- Tác phẩm chính: Đường lên
Châu Thuận (truyện, kí
1964), Rừng về xuôi (truyện,
kí 1968), Nhà đồi (truyện, kí
1970), Mây đầu ô (1986)

Quang Dũng (1921-1988)

I. Tìm hiểu chung

1.Tác giả
2.Tác phẩm
* Hoàn cảnh sáng tác,
xuất xứ
Viết 1948 tại Phù Lưu
Chanh (Hà Đông cũ) in
trong tập “Mây đầu ô”.

Quang Dũng (1921-1988)

Một số điểm ghi dấu và tưởng niệm đoàn quân Tây Tiến

I. Tìm hiểu chung:

1.Tác giả:
2.Tác phẩm:
* Nhan đề Tây Tiến:
-Tên đơn vị quân đội được
thành lập: đầu năm 1947
-Lực lượng: chủ yếu là
thanh niên, học sinh, sinh
viên Hà Nội.

Quang Dũng (1921-1988)

Sô
n

gM
ã

*Sầm Nưa

Địa bàn hoạt động
đoàn quân Tây Tiến

ĐỊA BÀN HOẠT ĐỘNG CỦA ĐOÀN QUÂN TÂY
TIẾN

* Bố cục: 4 phần
Tây Tiến
Đoạn 1:
Nhớ về thiên
nhiên miền Tây
và người lính
Tây Tiến

Đoạn 2:
Nhớ kỉ niệm
đêm hội
và sông nước
miền Tây Bắc

Đoạn kết:
Lời hẹn ước
và sự gắn bó
sâu sắc

Đoạn 3:
Nỗi nhớ
người lính
Tây Tiến

II. Khám phá văn bản
1. Đề tài và cảm hứng chủ đạo
- Bài thơ viết về đề tài chiến tranh và
người lính.
- Cảm hứng chủ đạo của bài thơ Tây
Tiến : Tình cảm gắn bó sâu nặng với
đoàn quân Tây Tiến, thiên nhiên, con
người Tây Bắc và tình yêu đất nước.

2. Hình tượng nhân vật trữ Sông Mã xa rồi Tây Tiến
tình
ơi!
2.1 Nhớ bức tranh thiên nhiên Nhớ về rừng núi nhớ chơi
miền Tây và hình ảnh hành
vơi
Sông Mã – Tây Tiến
quân của người lính Tây Tiến
Với tình cảm gắn bó sâu đậ
* Hai câu đầu:
+ Điệp từ nhớ, cách hiệp vần
chân liền, sử dụng hai tính từ láy
“chơi vơi”: nhằm nhấn mạnh và
làm nổi bật cảm xúc, khắc sâu
nỗi nhớ vừa giản dị vừa bền chặt
của tác giả.
 Nỗi nhớ da diết, cồn cào bao
trùm cả không gian, thời gian

Con sông, núi rừng,
đơn vị, nay đã trở
thành niềm khắc
khoải, tha thiết nhớ
về.

Sài Khao
sương lấp
đoàn quân mỏi

Gợi sự xa xôi,
hoang dã, với những
ấn tượng khó phai.
Câu 3,4 : Những địa
danh nào được nhắc
đến và gợi cho em
thấy điều gì về
những miền đất đó?

Sự gian khổ, giàu
chất hiện thực

Mường Lát
hoa về
trong đêm hơi

Nét lãng mạn,
đậm chất thơ.

Tạo sự cân bằng, hài hòa về nhịp
điệu, cảm xúc và hình ảnh.

2.1 Nhớ về bức tranh thiên nhiên miền
Tây và hình ảnh hành quân của
người lính Tây Tiến
+ Bút pháp tả thực: Sương mù
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
vùng cao như che lấp, nuốt
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
chửng đoàn quân hành quân
mỏi mệt.
+ Kết hợp bút pháp lãng
mạn:gợi không gian huyền
ảo: cảnh vật về khuya phủ
đầy hơi sương lạnh giá.
 Mỗi mảnh đất đi qua có
một dấu ấn riêng, ẩn trong
đó là hình ảnh người lính
hành quân

+ Điệp từ: dốc,
ngàn thước



+ Từ láy; thanh trắc:
“khúc khuỷu”,“thăm
thẳm”
+ Heo hút cồn mây

Lắm đốc, nhiều đèo, sự hiểm
trở, trùng điệp, cao vút của
núi đồi miền Tây .


Sự trúc trắc, gập
ghềnh rất khó đi.



Độ cao của núi

+ Nhân hóa : súng ngửi trời 

Hóm hỉnh, tinh nghịch,
hồn nhiên của người lính
Tây Tiến

Sự thay đổi đột ngột của cảm giác

Ngàn
thước
xuống

THĂM
THẲM

CHÓT
VÓT

Câu thơ như bị bẻ đôi

Ngàn
thước
lên
cao

Hình tượng thơ cân xứng hài hòa, cảnh tượng núi
rừng hùng vĩ được đặc tả, thể hiện một ngòi bút khỏe
khoắn, bản lĩnh của nhà thơ - chiến sĩ.

“Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”
Nhận xét cách sử dụng
thanh điệu trong
câu thơ và hiệu quả?

Tạo cảm giác nhẹ nhàng,
Thanh
không gian mênh mông;
bằng
diễn tả tâm trạng người lính
bình thản trước gian lao
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc đáng yêu, nên
thơ, nên họa, hài hòa với một Tây Bắc hùng vĩ.

 Thiên nhiên vô cùng hiểm
trở, gập ghềnh, dốc cao, vực
sâu, ẩn trong đó là hình ảnh
người lính hành quân gian
khổ nhưng hết sức yêu đời,
tinh nghịch

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời”
Hình ảnh “không bước nữa ”và
“bỏ chất
quên đời
diễn tả điều gì?
đậm
bi” để
hùng: 
Cách nói này có hiệu quả gì?

Cái chết
Vẫn tư thế đẹp, sẵn sàng chiến đấu
 Vần thơ nói đến cái mất mát, hy sinh
nhưng không bi lụy, thảm thương.

2. Hình tượng nhân vật trữ tình
2.1 Nhớ về bức tranh thiên nhiên miền Tây và hình
ảnh hành quân của người lính Tây Tiến
- Từ láy dãi dầu, diễn tả sự dãi nắng, dầm mưa, vất vả, gian
khổ trên con đường hành quân của người lính.
- Nghệ thuật nói giảm nói tránh: sự ra đi hết sức nhẹ nhàng,
thanh thản nhưng luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu của
người lính Tây Tiến.
 Hình ảnh người lính hành quan gian khổ, có cả sự hi
sinh nhưng vẫn toát lên tư thế kiên cường, sẵn sàng
chiến đấu.

Nhân hóa

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”

+ “Thác gầm thét”
+ “cọp trêu người”

Thiên nhiên hoang sơ,
man dại, đầy bí mật

+ “Chiều chiều” rồi
đến “đêm đêm”

Người lính thường xuyên
đối mặt với nguy hiểm.

Đường hành quân gian khổ, nguy hiểm, thử thách
bản lĩnh, ý chí người chiến sĩ

“Chiều chiều oai linh thác
gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp
2. Hình tượng nhân vật trữ tình
2.1 Nhớ bức tranh thiên nhiên miền trêu người”
Tây và hình ảnh hành quân của
người lính Tây Tiến
+ Điệp từ: chiều chiều, đêm đêm nhằm
nhấn mạnh thời gian cả ngày đêm,
không ngừng nghỉ
+ Nhân hóa âm thanh: gợi thiên nhiên
hoang sơ, bí ẩn
+ Cách dùng động từ vô cùng độc
đáo, đặc sắc cọp “trêu” => sự trẻ
trung, tinh nghịch của chất lính, làm
sự khắc
giảm
Gợibớt
không
giannghiệt
hoangcủa
vu,thiên
rừng
nhiên. nước độc, đầy bí hiểm, dữ
thiêng
dội

“ Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”
+ Cơm lên khói
+ Thơm nếp xôi

mùa em
thơm nếp xôi

Bữa cơm nóng
Tả thực

Hương thơm xôi nếp

Mùa lúa chín
Mùa nếp thơm
Mùa quê em

 Diễn đạt
tài hoa

 Nỗi nhớ da diết về những kỉ niệm êm dịu và ấm áp

Bức tranh Tây Bắc hiện lên với nét đặc
trưng nào? Đoạn thơ đã cho thấy vẻ đẹp
gì về nghệ thuật?

Bức tranh thiên
nhiên hùng tráng,
dữ dội và bí ẩn
nhưng cũng thơ
mộng, huyền ảo

Nổi bật lên hình
ảnh chiến sĩ can
trường, ngang
tàng mà hào hoa,
tinh nghịch

Sự kết hợp hài hòa của thanh điệu; giữa bút pháp hiện thực và
lãng mạn với nhiều thủ pháp nghệ thuật được vận dụng linh hoạt

II. Khám phá văn bản:

2.2 Nhớ về những kỉ niệm trong đêm liên hoan và
thiên nhiên sông nước miền Tây
* Bốn câu thơ đầu- cảnh liên hoan văn nghệ

2.2 Nhớ về những kỉ niệm trong đêm liên
hoan và thiên nhiên sông nước miền Tây
* Bốn câu thơ đầu- cảnh liên hoan văn nghệ
+ Địa điểm: doanh trại – nơi đóng quân của
người lính.
+ Thành phần: người lính và người dân bản
địa, đặc biệt phải kể đến là nhân vật trung tâm –
người con gái dân tộc
+ Hoạt động: ca hát, nhảy múa
+ Ánh sáng: rực lên, lung linh, sáng cả không
gian núi rừng
+ Tâm trạng: cái nhìn vừa ngạc nhiên vừa mê
say, ngây ngất của các chàng trai Tây Tiến
 Người lính nhập cuộc, hòa mình say sưa
theo âm điệu dìu dặt, đưa hồn về những chân
trời mới, với bao mộng ước ngọt ngào

I. Tìm hiểu chung:
I. Khám phá văn bản:

2.2 Nhớ về những kỉ niệm trong đêm liên hoan và
thiên nhiên sông nước miền Tây
* Bốn câu thơ đầu- cảnh liên hoan văn nghệ
* Bốn câu thơ cuối- cảnh thiên nhiên sông nước
miền Tây.
- Không gian và thời gian: Dòng sông trong một buổi
chiều giăng mắc một màn sương;
- Hình ảnh:
+ lau lách vên bờ
+ dáng người trên độc mộc: dáng hình mềm mại, uyển
chuyển của những cô gái Thái trên những chiếc
thuyền độc mộc
+ bông hoa rừng cũng “đong đưa”, làm duyên trên
dòng nước lũ.
  Ngôn ngữ tạo hình, vài nét gợi tả chấm phá, giàu
tính nhạc, chất thơ hoà quyện: thể hiện vẻ đẹp thơ
mộng, trữ tình của thiên nhiên và con người.

“Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”

II. Khám phá văn bản:

2.3 Nhớ chân dung người lính Tây Tiến:
* Hai câu đầu:
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Câu thơ cho em
thấy điều gì về
binh đoàn Tây
Tiến?

Không mọc tóc
Quân xanh màu lá
Đời sống gian khổ,
bệnh tật, thiếu thốn
Cuộc chiến khốc liệt

Dữ oai hùm

><

Sức mạnh tinh thần bên
trong, mạnh mẽ, kiên
cường

Với bút pháp hiện thực kết hợp lãng mạn, và nghệ thuật tương phản đối lập, tái
hiện vẻ có vẻ kì dị, ốm yếu,xanh xao nhưng lại mang phong thái oai phong, dữ
tợn, uy nghi như chúa sơn lâm của binh đoàn Tây Tiến

II Khám phá văn bản
2.3 Chân dung người lính Tây Tiến:
* Hai câu tiếp:
-“Mắt trừng gửi mộng qua biên giới”: đôi mắt mở to,
nhìn thẳng, như không chớp, thể hiện nét oai phong, mong
muốn lập được chiên công nơi biên giới Việt Lào.
- “Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” , nhớ người yêu,
những cô gái Hà Thành duyên dáng, xinh đẹp
- Diễn tả đúng thế giới tâm hồn bên trong đầy mộng mơ
của họ, trở thành động lực để giúp người lính Tây Tiến
vượt qua mọi khó khăn, gian khổ
 Khắc họa vẻ đẹp của người lính trong nhiệm vụ
cũng như vẻ đẹp tâm hồn của họ

II. Khám phá văn bản
2.3 Nhớ chân dung người lính Tây Tiến
* Bốn câu cuối:

Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành.

- Sử dụng từ Hán Việt, “mồ viễn xứ”, tạo sự trang trọng,
giảm bớt sự lạnh léo, xa xôi…
- Nói giảm nói tránh “anh về đất”– nhẹ nhàng đi vào cõi
chết, là hoá thân với đất mẹ, với non sông đất nước, cái chết
trở thành bất tử cùng hồn thiêng sông núi.
- Cách nói trnag trọng và cảm hứng lãng mạn “Áo bào”:
cách nói trang trọng hóa
- Nhân hóa “Sông Mã gầm lên khúc độc hành”: con sông
cũng trầm buồn gầm khúc tiễn đưa các anh.
* Hình ảnh người lính mang màu sắc bi tráng: có mất
mát mà không yếu đuối.

Diện mạo,
ngoại hình

Chân dung
người línhTây Tiến

Sự hi sinh
Tâm hồn,
tuổi trẻ

Lí tưởng,
khát vọng

Đoạn thơ dựng lại chaân thöïc, sinh động hình
töôïng người lính Taây Tieán hào hoa, lãng mạn,
lẫm liệt, oai hùng bằng bút pháp lãng mạn.

II. Khám phá văn bản
2.4 Nhớ tinh thần người lính Tây Tiến
- Cách nói khẳng định: “đi không hẹn ước”, ra đi không
hẹn ngày về, một đi không trở lại
- “thăm thẳm, chia phôi”, hiện thực con đường xa xôi, vời
vợi, có cả sự chia xa
- “Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi”, nguyện gắn bó
sâu sắc với Tây Bắc, với nhiệm vụ thiêng liêng,
-Nhịp thơ chậm, giọng thơ trầm buồn, nhưng linh hồn
của đoạn thơ vẫn toát lên vẻ hào hùng, ý chí, lời thề gắn
bó của người lính Tây Tiến.

II. Khám phá văn bản
3. Ngôn ngữ và biểu tượng
- Một số câu thơ được tổ chức
theo hình thức ngôn ngữ đặc
biệt (khác với lời nói thông
thường) như: “Nhớ về rừng núi
nhớ chơi vơi”; “Mường Lát
hoa về trong đêm hơi”; “Heo
hút cồn mây súng ngửi trời”;
“Gục lên súng mũ bỏ quên
đời”; “Nhà ai Pha Luông mưa
xa khơi”.

II. Khám phá văn bản
4. Phong cách lãng mạn
- Cảm hứng: Khẳng định, ngợi ca lí tưởng
cứu nước, khí phách anh hùng và sự hi
sinh cao cả của người lính Tây Tiến.
- Hình tượng: Khám phá, khắc hoạ vẻ đẹp
tâm hồn tinh tế, phóng khoáng, mơ mộng,
lãng mạn của người lính Tây Tiến.
- Ngôn ngữ: Sự sáng tạo trong tổ chức theo
hình thức ngôn ngữ đặc biệt, hình ảnh độc
đáo.
- Sử dụng nhiều yếu tố tương phản: khi
khắc hoạ hình tượng thiên nhiên Tây Bắc
và hình tượng đoàn quân Tây Tiến.

III. Tổng kết
Giá trị
Nội dung

Giá trị
Nghệ
thuật

Ý nghĩa
Văn bản

Thông qua nỗi nhớ về một đơn vị, một vùng
đất, một quãng đời chiến đấu, bài thơ đã thể
hiện hào khí của tuổi trẻ Việt Nam trong buổi
đầu chống Pháp đầy gian lao.
Cảm hứng lãng mạn và âm hưởng bi tráng, hào
hùng. Từ ngữ, hình ảnh giàu chất thơ, chất
nhạc, kết hợp linh hoạt nhiều thủ pháp nghệ
thuật với cách thể hiện tài hoa, tinh tế, khắc họa
thành công nỗi nhớ của tác giả về bức tranh
thiên nhiên và hình tượng người lính Tây Tiến
Bài học về tình yêu quê hương đất nước, về
khát vọng tuổi trẻ dâng hiến.

 

IV. LUYỆN TẬP
Đọc bài thơ Tây Tiến của tác giả Quang Dũng, người đọc
chúng ta vô cùng ấn tượng với nhiều vẻ đẹp rất đáng trân trọng của
người lính Tây Tiến. Một trong những vẻ đẹp tiêu biểu đó chính là tinh
thần lạc quan, yêu đời,. Trên con đường hành quân đầy gian khổ, gập
ghềnh, những chành trai trí thức Hà Nội luôn mở rộng lòng mình đón
nhận bức tranh thiên nhiên của núi rừng Tây Bắc “hoa về trong đêm
hơi”. Núi cao, vực sâu, khi vượt qua những địa hình hiểm trở, dường
như họ không nghĩ đến những mệt mỏi, vất vả, gian khổ, thiếu thốn
mà người đọc nhận thấy một sự lạc quan, yêu đời, trẻ trung chất lính
qua cách dùng từ vô cùng độc đáo của tác giả “súng ngửi trời” hay
như “cọp trêu người”. Qua cách dùng những động từ “ngửi, trêu” của
tác giả gợi cho người đọc chúng ta thấy binh đoàn Tây Tiến với tinh
thần lạc quan đã vượt lên mọi hoàn cảnh khó khăn. Có thể bệnh tật
hoành hành, thậm chí có cả hi sinh nhưng những người lính luôn
hướng về phía trước, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng, “chiến trường đi
chẳng tiếc đời xanh”. Bằng bút pháp hiện thực kết hợp với cảm hứng
lãng mạn tác giả Quang Dũng đã làm nổi bật nét đẹp trẻ trung, yêu đời

ĐI TÌM ẨN SỐ
1

M Â

Y

Đ

Â

U

Ô

2

X Ư Đ O

A

I

M Â

Y

T

A

N G M A

3
4

T

A

I

H O

A

P

H

A

U Ô

L

N Ỗ I

L

1
R

Ă

N G
N

N G

N H Ớ

2
3
4
*

TK

Câu
13
chữ
Vẻ
nổi
bật
củacảm
hồn
TK.(
Câu
2.
63.( chữ
(7(14
8chữ
chữ
chữ
cái
cái
cái
)Đây
)cái
)Tên
Điền
là) một
một
vàođẹp
tính
dấu
địa danh
từ
( ...
thể
)introng
:Quang
hiện
bài
Dũng
thơ
xúc
Câu 1.4.
cái
)Bài
thơ
Tây
Tiến
được
trong
tập
thơ
là nhà
Tây
chủ
Tiến?
đạo
của
xuyên
... suốt bài thơ?
này
?thơ
thơ
Quang
Dũng?

TẠM BIỆT!