Bài 1

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

TỪ TƯỢNG HÌNH
VÀ TỪ TƯỢNG THANH

TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP

KHỞI ĐỘNG

Trống vào lớp đã vang lên nhưng
một nhóm học sinh vẫn còn lững
thững ở ngoài hành lang.
Nam: Chúng mày đi nhanh lên,
muộn rồi mà cứ đủng đỉnh thế à!
An: Mày nói nhỏ thôi. Cái miệng
cứ oang oang lên cho sao đỏ biết à!
Trong đoạn hội thoại
trên, em hãy chỉ ra từ
miêu tả hành động cử
chỉ, từ miêu tả âm
thanh?

I. TRI THỨC TIẾNG
VIỆT

Phiếu học tập số 1: Từ tượng thanh, từ tượng hình
Khái niệm
Từ tượng hình

Từ tượng thanh

Tri thức
tiếng Việt

Ví dụ

Tác dụng

Phiếu học tập số 1: Từ tượng thanh, từ tượng
hình
Khái niệm
Từ tượng hình là
từ gợi tả hình
ảnh, dáng vẻ của
sự vật.

Ví dụ (BT 2)
Tác dụng
Lom khom, thướt tha, - Từ tượng hình và từ
uyển chuyển, lon ton, tượng thanh có giá trị
hấp tấp, vội vã, ...
gợi cảm cao;
- Có tác dụng gợi tả
hình ảnh, dáng vẻ, âm
thanh một cách sinh
Từ tượng thanh là Ù ù, tí tách, lộp độp, động, cụ thể;
từ mô phỏng âm ào ào, vun vút, đì
- Thường được sử dụng
thanh trong thực đùng, …
trong sáng tác văn
Tri thức tế
chương và lời ăn tiếng
tiếng Việt
nói hàng ngày.

II. THỰC HÀNH
TIẾNG VIỆT

Bài 1

Xác định từ tượng hình, từ tượng thanh trong các
trường hợp sau và cho biết tác dụng của chúng:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Ví dụ
a
b
c

Thực hành
tiếng Việt

d

Từ tượng
hình

Từ tượng
thanh

Tác dụng

Thảo
luận
nhóm
đôi

Bài 1

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Ví
dụ
a

Từ tượng Từ tượng
hình
thanh
Chòng
chành

b

c
d

Thập
thình
Nghênh
ngang

Tác dụng
Gợi tả hình ảnh nghiêng qua nghiêng lại của nhịp võng
đưa, giúp ta hình dung rõ ràng từng nhịp võng đưa;
Mô phỏng âm thanh tiếng chày giã gạo, giúp người đọc
hình dung rõ hơn về sự vất vả, nhọc nhằn của mẹ.
Gợi tả dáng vẻ, điệu bộ kiêu căng, hợm hĩnh không
kiêng nể, không sợ ai của “ếch”

Ồm ộp

Mô phỏng âm thanh tiếng kêu của ếch

Phanh
phách

Mô phỏng âm thanh được tạo ra giữa những chiếc vuốt
của Dế Mèn và các ngọn cỏ; giúp người đọc hình dung
rõ hơn về sức mạnh và sự kiêu hãnh của Dế Mèn.

Bài
3

Tìm từ tượng thanh, từ tượng hình phù hợp
điền vào chỗ trống
tí tách
khẳng khiu

rỉ rả

Thực hành
tiếng Việt

chi chít / chằng chịt
nhấp nhô/
sừng sững

Bài 4

Tìm hai ví dụ về từ tượng hình, từ tượng thanh ở những văn bản đã
học và cho biết tác dụng của chúng trong những trường hợp ấy.

Ví dụ
Chú bé loắt choắt
Cái sắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh
( Lượm – Tố Hữu)

Thực hành
tiếng Việt

Mỗi khi tôi vũ lên, đã
nghe tiếng phành phạch
giòn giã.
(Dế Mèn phiêu lưu kí – Tô
Hoài)

Tác dụng

Từ tượng hình: làm
nổi bật hình dáng nhỏ
bé, nhanh nhẹn, hồn
nhiên, vui tươi của chú
bé Lượm.

Từ tượng thanh:
Góp phần thể hiện sự
khỏe mạnh của Dế Mèn

Bài 5

Phân tích nét độc đáo trong các kết hợp từ in đậm
Kết hợp từ
a. Lời ru vấn vít

b. Lúa mềm xao xác

Tác dụng
Lời ru là từ chỉ âm thanh; vấn vít là từ gợi
hình ảnh. Lời ru vấn vít là cách kết hợp từ độc
đáo làm cho âm thanh lời ru trở nên vô cùng
sinh động, cụ thể trong tâm trí người đọc => sự
gần gũi, quấn quýt.
“Lúa mềm” là từ gợi tả hình ảnh, không kết hợp
được với từ “xao xác” – từ miêu tả âm thanh. Cách
kết hợp từ “lúa mềm xao xác” => mới lạ, độc đáo,
góp phần thể hiện rõ tâm trạng của nhân vật trữ
tình.

Bài 5

Phân tích nét độc đáo trong các kết hợp từ in đậm
Kết hợp từ

Tác dụng

“dập dờn” – từ tượng hình gợi tả sự chuyển
động nhịp nhàng lúc lên lúc xuống lúc ẩn lúc
hiện, lúc gần lúc xa. Cụm từ “dập dờn sóng
lúa” kết hợp với từ “nghe” – từ miều tả âm
c. Nghe dập dờn sóng lúa thanh
Þ Sự diễn đạt trở nên độc đáo mới lạ -> Người
đọc không chỉ hình dung được sự chuyển
động mà còn cảm nhận được âm thanh của sự
chuyển động ấy.

VẬN DỤNG

Viết đoạn văn ngắn (khoảng 200 chữ) kể lại một kỉ niệm
đáng nhớ của em trong mùa hè vừa qua. Trong đoạn văn có
sử dụng một từ tượng hình hoặc một từ tượng thanh.

Vận
dụng

Hướng dẫn thực hiện
-Kiểu bài: tự sự
-Nội dung: Kể về kỉ niệm đáng nhớ
trong kì nghỉ hè vừa qua
-Dung lượng: 200 chữ
-Yêu cầu: một từ tượng thanh hoặc
một từ tượng hình

Đoạn văn tham khảo
Kì nghỉ hè vừa qua, em được về quê thăm ông bà ngoại. Quê em ở Đồng Tháp, vùng quê có
rất nhiều cảnh đẹp. Những cánh đồng bát ngát trải dài đến tận bờ sông. Nhưng lúc em về thì
những cánh đồng vừa mới thu hoạch xong chỉ còn trơ lại những gốc rạ. Vào buổi chiều, từng
đàn chim lại rủ nhau sà xuống để kiếm tìm những hạt thóc còn rơi vãi trên cánh đồng hay
những con sâu còn đang ẩn nấp trong những gốc rạ. Vừa kiếm mồi chúng vừa trò chuyện với
nhau qua những tiếng kêu tục tục, tích tích, … Gần nhà ông bà còn có một dòng sông trong
xanh với những hàng tre nghiêng nghiêng mình soi bóng. Trên dòng sông, những khóm hoa
lục bình lững lờ trôi theo dòng nước thật yên bình biết bao. Vui nhất, vào những buổi chiều,
em cùng ba người em của mình lại được ra sông tắm cùng các bạn trong xóm. Các bạn nhỏ ở
quê bơi rất giỏi còn anh em chúng em vì chưa quen nên phải mặc áo phao thì mới được tắm
cùng các bạn. Những ngày hè được chơi ở quê thật vui, thật thỏa mái. Nhưng thật tiếc mỗi
năm em chỉ được về quê một lần để thăm ông bà. Em mong ông bà sẽ mãi mạnh khỏe để mỗi
năm anh em chúng em lại được về quê thăm ông bà, được vui chơi, được hòa mình vào với
thiên nhiên quê nhà.

THANK YOU