20:31:24
Chào mừng cô và các bạn

Đến với bài thuyết trình của nhóm 4
Phim ảnh về xương người ?
3
4
Bằng cách nào chụp được những hình ảnh như vậy?
5
TIA X
BÀI 28
Ai là người phát hiện tia X?

6
I. Phát hiện tia X
Nhà Vật Lí người Đức (1845- 1923)
Đã tìm ra tia Rơnghen (cũng gọi là tia X). Giải thưởng Nobel 1901
Bài 28: TIA X
Ai là người phát hiện ra tia X?
Khi làm thí nghiệm với ống phóng tia Catốt, ông phát hiện có 1 bức xạ phát ra.Bức xạ này mắt không nhìn thấy, nhưng làm đen tấm kính ảnh được gói kín và đặt trong hộp.
I. Phát hiện tia X
Bài 28: TIA X
Thí nghiệm của Rơnghen -1895
9
I. Phát hiện tia X
Bài 28: TIA X
Bàn tay có đeo nhẫn của bà Bertha
- Rơnghen khẳng định có bức xạ phát ra, vì chưa hiểu rõ bản chất, ông đặt là TIA X (sau này còn gọi là tia Rơnghen)
 Kết luận: Mỗi khi một chùm tia catôt – tức là một chùm electron có năng lượng lớn – đập vào một vật rắn thì vật đó phát ra tia X.
10
Bài 28: TIA X
II. Cách tạo tia X
Tia X được tạo ra bằng cách nào?
11
Bài 28: TIA X
II. Cách tạo tia X
1. Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge):
 Quan sát hình nêu cấu tạo của ống Coolidge
Catot K
Anot A
Ống thủy tinh rút chân không
Dây nung vonfram
12
Bài 28: TIA X
II. Cách tạo tia X
1. Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge):
- Catốt K: bằng kim loại, hình chỏm cầu.
 Ống thủy tinh chân không gồm: dây nung FF’ bằng vonfam (làm nguồn electron), và hai điện cực (catot, anot)
- Anốt A: bằng kim loại, có khối lượng nguyên tử lớn, điểm nóng chảy cao, và được làm nguội bằng dòng nước khi hoạt động.
13
+
Anốt
TiaX
Catốt
-
F
F’
Nước làm nguội
Minh họa hoạt động ống Culitgio
Bài 28: TIA X
II. Cách tạo tia X
1. Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge)
2. Hoạt động
14
+
Anốt
Catốt
-
F
Nước làm nguội
Minh họa hoạt động ống Culitgio
Các electron được tạo ra nhờ đâu?
 Các electron phát ra từ dây nung FF’ được nung nóng bằng dòng điện.
Bài 28: TIA X
II. Cách tạo tia X
1. Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge)
2. Hoạt động
F’
Các electron chuyển động thế nào bên trong ống ?
 Các electron chuyển động trong điện trường giữa catốt và anốt.
15
Bài 28: TIA X
II. Cách tạo tia X
1. Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge)
2. Hoạt động
? Đặt hiệu điện thế vài ch?c kilơvôn giữa anôt và catôt, các electron phát xạ ra từ d�y nung FF`, được tăng tốc trong điện trường mạnh đến đập vào anơt A làm phát ra tia X.
+
Anốt
Catốt
-
F
Nước làm nguội
F’
Chúng ta vừa tìm được tia X. Vậy tia X có những bản chất và tính chất nào? Ứng dụng để làm gì trong kĩ thuật và trong đời sống?
17
Bài 28: TIA X
III. Bản chất và tính chất của tia X
1. Bản chất
 Tia X là sóng điện từ có bước sóng từ 10-11m đến 10-8m.
2. Tính chất
 a. Tính chất nổi bật và quan trọng nhất là khả năng đâm xuyên. (Tia X có bước sóng càng ngắn thì khả năng đâm xuyên càng lớn).
 Điều gì làm nên sự khác biệt giữa 2 bức ảnh?
Tính chất nổi bật và quan trọng nhất của tia X là gì?
Ánh sáng nhìn thấy khi gặp vật cản có thể bị hấp thụ hoặc phản xạ.
Tia X khi gặp vật cản có thể xuyên qua vật cản .
Tia X cùng bản chất với tia tử ngoại. Vậy bản chất của tia X là gì?
18
Tia X đi qua được các vật không trong suốt đối với ánh sáng như gỗ, giấy, các mô mềm như thịt, da..
TC1: Khả năng đâm xuyên
19
Đối với các mô cứng như kim loại, tia X khó xuyên qua hơn, kim loại có nguyên tử lượng càng lớn thì khó qua hơn.
Tia X dễ dàng xuyên qua 1 tấm nhôm dày vài xentimet, nhưng không thể xuyên qua lớp chì vài milimet
Vì sao trong các phòng chụp
X-quang, người ta thường sử dụng các tấm chắn bằng chì?
Áo chì bảo vệ khi chụp X-quang
Bài 28: TIA X
III. Bản chất và tính chất của tia X
20
Bài 28: TIA X
III. Bản chất và tính chất của tia X
1. Bản chất
2. Tính chất
a.Tính chất nổi bật và quan trọng nhất là khả năng đâm xuyên.
b. Làm đen kính ảnh.
c. Làm phát quang một số chất.
d. Làm ion hóa không khí.
e. Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào…
Nêu các tính chất khác của tia X.
-> Dùng chữa trị ung thư nông.
-> chụp điện
-> chiếu điện
21
Bài 28: TIA X
III. Bản chất và tính chất của tia X
1. Bản chất
2. Tính chất
a.Tính chất nổi bật và quan trọng nhất là khả năng đâm xuyên.
b. Làm đen kính ảnh.
c. Làm phát quang một số chất.
d. Làm ion hóa không khí.
e. Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào…
So sánh tính chất của tia X với tia tử ngoại?
=> Tia X có đủ các tính chất của tia tử ngoại, đó là bằng chứng về sự đồng nhất bản chất giữa 2 loại tia này.
22
Bài 28: TIA X
III. Bản chất và tính chất của tia X
1. Bản chất
2. Tính chất
a.Tính chất nổi bật và quan trọng nhất là khả năng đâm xuyên.
b. Làm đen kính ảnh.
c. Làm phát quang một số chất.
d. Làm ion hóa không khí.
e. Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào…
->Dùng chữa trị ung thư nông.
-> chụp điện
-> chiếu điện
Nêu các công dụng của tia X (Chỉ rõ ứng dụng từ tính chất nào)
23
Bài 28: TIA X
III. Bản chất và tính chất của tia X
3. Công dụng
- Trong y học: chiếu điện, chụp điện, chuẩn đoán, chữa bệnh ung thư, diệt khuẩn…
Chụp X-quang chuẩn đoán bệnh
Tìm các vật thể lạ lọt vào cơ thể
Điều trị ung thư
- Trong công nghiệp: Tìm khuyết tật bên trong các vật đúc bằng kim loại, tinh thể.
- Trong giao thông: Kiểm tra hành lí của các hành khách đi máy bay.
1 hành khách có mang vũ khí: súng, dao
- Trong phòng TN: nghiên cứu thành phần, cấu trúc vật rắn.
Bài 28: TIA X
Em hãy nêu các sóng hoặc bức xạ có bản chất là sóng điện từ?
Sóng điện từ và sóng ánh sáng có những điểm nào giống nhau?
 Sóng vô tuyến, tia hồng ngoại, tử ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia X, tia gamma.
Cùng lan truyền trong chân không với cùng 1 tốc độ c (c = 3.108 m/s).
Đều có các tính chất truyền thẳng, khúc xạ, phản xạ, cũng gây giao thoa và nhiễu xạ.
 Có sự đồng nhất giữa sóng điện từ và sóng ánh sáng.
Tia gamma:
- Do sự phân rã hạt nhân.
- Cùng bản chất với tia X (cũng là sóng điện từ, nhưng bước sóng ngắn hơn ( dưới
10-11m), khả năng đâm xuyên mạnh hơn).
Dựa vào đâu để phân biệt các sóng này?
25
Bài 28: TIA X
Dựa vào kiến thức đã học ở chương Sóng điện từ, và Sóng ánh sáng, các bạn hãy sắp xếp các sóng hoặc các tia sau theo thứ tự bước sóng giảm dần?
Sóng vô tuyến, ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại, tia hồng ngoại, tia gamma, tia X.
Theo bước sóng giảm dần:
Sóng vô tuyến - tia hồng ngoại - ánh sáng nhìn thấy - tia tử ngoại - tia X - tia gamma.
-Tia gamma, tia X, tia hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại, sóng vô tuyến: đều có chung bản chất là sóng điện từ, điểm khác nhau cơ bản giữa chúng là bước sóng.
IV/THANG SÓNG ĐIỆN TỪ :
-Thang sóng điện từ: theo bu?c sĩng tang d?n( f gi?m d?n)
+Tia gamma:
+Tia x:
+Tia tử ngoại:
+A�nh sáng nhìn thấy:
+Tia hồng ngoại:
+Sóng vô tuyến:
Ánh sáng nhìn thấy
Tia hồng ngoại
Tia tử ngoại
Sóng vô tuyến
Tia Rơnghen
Tia Gamma
Thang sóng điện từ theo bước sóng giảm dần(f tăng dần):
Ghi chú:
Tia gamma :
Do sù ph©n r· h¹t nh©n phát ra
- Lµ sãng ®iÖn tõ cã b­íc sãng ng¾n h¬n b­íc sãng cña tia X.( dưới 10-11 m)
So sánh khả năng đâm xuyên của tia X và tia gamma? Rút ra nhận xét gì?
28
Bước sóng càng ngắn, khả năng đâm xuyên càng mạnh
Chú ý: Sự khác nhau về tần số (hay bước sóng) của các loại sóng điện từ dẫn đến sự khác nhau về tính chất và tác dụng của chúng.
Các tia có bước sóng càng ngắn (tia X, gamma), tính đâm xuyên càng mạnh, dễ tác dụng lên kính ảnh, dễ làm ion hóa không khí, dễ làm phát quang 1 số chất..vv
- Các tia có bước sóng dài thì dễ quan sát hiện tượng giao thoa.
29
30
Một số hình ảnh đẹp chụp bằng tia X:
32
33
Bài học kết thúc
Cảm ơn cô và các bạn