Tiết 37: Tỏ lòng (Thuật hoài ) - Phạm Ngũ Lão
I Tìm hiểu chung
1. Tác giả:
- Phạm Ngũ Lão (1255-1320). Quê: Làng Phù ủng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên
- Thuộc tầng lớp bình dân. Đầu tiên là khách trong nhà Trần Hưng Đạo, sau là con rể.
- Có nhiều công lớn trong cuộc chống Nguyên Mông.
- Là người văn võ toàn tài
- Văn thơ chỉ còn lại hai bài: Tỏ lòng, Viếng thượng tướng quốc công Hưng Đạo đại vương.

2. Bài thơ
Chữ Hán
Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
Nhan đề: Tỏ lòng ? Thuật hoài
+ Thuật: kể, bày tỏ
+ Hoài: nỗi lòng
? Tỏ lòng: Bày tỏ khát vọng, hoài bão trong lòng.
Bố cục:
Hai phần: + Hai câu đầu: Vẻ đẹp hào hùng của con người thời Trần
+ Hai câu sau: Vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách, lí tưởng của tác giả
II Đọc - hiểu
1 Hai câu đầu: Vẻ đẹp hào hùng của con người thời Trần.
câu 1,2 cách dịch đã chính xác chưa ?
II. Đọc ? hiểu
1.Hai câu đầu:Vẻ đẹp hào hùng của con người thời Trần.
Câu 1,2 cách dịch chưa hoàn toàn chính xác.
+ Hoành sóc: không phải múa giáo mà cầm ngang ngọn giáo.
+ Câu 2: có hai cách hiểu:
Khí thôn ngưu: Là khí thế nuốt trôi trâu.
Là khí thế át cả sao ngưu, làm
mờ cả sao ngưu.
Hình ảnh viên tướng thời Trần được thể hiện như thế nào ở hai câu thơ đầu ?
II.§äc – hiÓu
1.Hai c©u th¬ ®Çu: VÎ ®Ñp hµo hïng cña con ng­êi thêi TrÇn.
H×nh ¶nh Viªn t­íng thêi TrÇn xuÊt hiÖn trong bèi c¶nh:
+ Kh«ng gian: më réng theo s«ng nói
+ Thêi gian: tr¶i dµi theo th¸ng n¨m “mÊy thu”
Con ng­êi thêi TrÇn hiÖn lªn trong t­ thÕ hiªn ngang, hµo hïng:
CÇm ngang ngän gi¸o mµ b¶o vÖ non s«ng ®· mÊy thu råi  t­ thÕ lín lao k× vÜ mang tÇm vãc vò trô.

Hình ảnh quân đội thời Trần:
Sức mạnh 3 quân: như hổ báo ( tượng trưng cho sức mạnh dân tộc)


Biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng ở câu thơ thứ hai ?
“ Ba qu©n nh­ hæ b¸o, khÝ thÕ hïng dòng nuèt tr«i tr©u” :t¸c gi¶ sö dông nghÖ thuËt so s¸nh ( qu©n ®éi nh­ hæ b¸o ) vµ nghÖ thuËt phãng ®¹i, c­êng ®iÖu ( nuèt tr«i tr©u)
T¸c gi¶ ca ngîi søc m¹nh qu©n ®éi nhµ TrÇn, ®ång nghÜa víi viÖc tù hµo vÒ søc m¹nh cña d©n téc.
Hai c©u th¬ vÏ lªn hai h×nh ¶nh k× vÜ:
+ h×nh ¶nh con ng­êi thêi TrÇn víi t­ thÕ hiªn ngang b¶o vÖ non s«ng ®Êt n­íc.
+ h×nh ¶nh d©n téc , søc m¹nh k× vÜ s¸nh ngang tÇm vò trô
 Hai h×nh ¶nh Êy lång ghÐp lªn nhau t¹o Ên t­îng m¹nh mÏ vÒ con ng­êi vµ søc m¹nh d©n téc mang ®Ëm hµo khÝ §«ng A


Thảo luận nhóm
Em hiểu như thế nào về nợ công danh ?
Cái tâm của nhà thơ thể hiện như thế nào qua câu thơ
? Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu? ?
Qua đây em hiểu như thế nào về nhân cách của tác giả ?



2. Hai câu sau: Vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách, lí tưởng của tác giả.
Nợ công danh: Là quan niệm tích cực của người xưa thời phong kiến.
+ Lập công: để lại sự nghiệp
+ Lập danh: để lại tiếng thơm
Công danh là món nợ đời phải trả của kẻ làm trai- nghĩa là người đàn ông phải lập công danh, để lại tiếng thơm cho đời , cho dân, cho nước.
- Thời bình: học hành, đọc sách, ghi tên bảng vàng
làm quan giúp dân giúp nước.
- Thời chiến: lập chiến công đánh giặc bảo vệ non
sông.
? Trả Xong nợ công danh, là hoàn thành nghĩa vụ với dân tộc, với đất nước
Chí làm trai: có tác dụng cổ vũ, động viên con người từ bỏ lối sống cá nhân, tầm thường, ích kỉ, sẵn sàng hi sinh chiến đấu cho sự nghiệp cứu nước.
Cái tâm của người anh hùng Phạm Ngũ Lão: thể hiện qua nỗi ?thẹn?
Phạm ngũ Lão ?thẹn?chưa có tài mưu lược lớn như Vũ Hầu Gia Cát Lượng đời Hán để trừ giặc, cứu nước.
? Đó là cái thẹn cao cả, cái thẹn làm nên nhân cách lớn, thể hiện một cáI tâm chân thành và trong sáng của người anh hùng.

Hai câu thơ thể hiện lí tưởng, ước mơ, khát vọng cháy bỏng của tác giả muốn lập công, muốn cống hiến để đền vua, trả nợ nước, tỏ rõ chí khí của người anh hùng. Cái lí tưởng và khát vọng ấy có tác dụng lớn với thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.
Tóm lại: Bài thơ vừa bộc lộ khát vọng của nhà thơ, vừa bày tỏ trách nhiệm đối với tổ quốc, tình cảm ý chí, khí phách của quân dân thời Trần, những người làm rạng danh đất nước một thời. Đó là hào khí Đông A, là cảm hứng yêu nước trong thơ.