(THUẬT HOÀI)
Tiết 31
TỎ LÒNG
Phạm Ngũ Lão
Giáo viên: Nguyễn Thị Thảo
CẤU TRÚC BÀI HỌC
1. Tác giả
2. Tác phẩm.
I.TÌM HIỂU CHUNG:
* Đọc tác phẩm
1. Hai câu đầu
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
III. TỔNG KẾT:
- NỘI DUNG
- NGHỆ THUẬT

2. Hai câu sau
- Phạm Ngũ Lão (1255-1320), người làng Phù Ủng, Đường Hào, Hưng Yên.
- Là người có công lớn trong 2 cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên.
1. Tác giả:
I. TÌM HIỂU CHUNG:
- Ông xuất thân từ nông dân, là người có tài, có tâm, tận trung với vua với nước.
- Là võ tướng nhưng thích đọc sách ngâm thơ, được ca ngợi là người “văn võ toàn tài”; được vua nhà Trần nể trọng, nhân dân yêu mến.
- Tác phẩm:
+ Tỏ lòng (Thuật hoài)
+ Viếng Thượng tướng quốc công Hưng Đạo Đại Vương. (Vãn Thượng tướng quốc công Hưng Đạo Đại Vương).
Đền Ủng - Hưng Yên, thờ Phạm Ngũ Lão
Phạm Ngũ Lão là người văn võ song toàn, là anh hùng dân tộc thời trung đại.
Cổng Đình thôn Châu thờ Điện súy Tướng quân Phạm Ngũ Lão, một danh tướng đời Trần
2. Tác phẩm:
- Nguyên tác:
Nhận xét về chữ viết?
2. Tác phẩm:
- Phiên âm:
Hoành sóc giang sơn kháp kỉ thu,
Tam quân tì hổ khí thôn ngưu.
Nam nhi vị liễu công danh trái,
Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu.
- Dịch thơ :
Múa giáo non sông trải mấy thu,
Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu.
Công danh nam tử còn vương nợ,
Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu.
Nhận xét về thể thơ và bố cục?
2. Tác phẩm:
- Hoàn cảnh sáng tác:
Thuật: Kể lại, bày tỏ
Trước cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ 2 (1285)
- Tựa đề “Thuật hoài”:
- Thể thơ:
- Bố cục:
Hoài: Nỗi lòng
Thất ngôn tứ tuyệt – viết bằng chữ Hán
TỎ LÒNG
Hai câu đầu: Hình ảnh người anh hùng vệ quốc và quân đội nhà Trần.
2 phần
Hai câu sau: Chí làm trai – nỗi lòng của tác giả.
* Đọc bài thơ:
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
- Dịch nghĩa:
Cầm ngang ngọn giáo gìn giữ non sông đã mấy thu,
Ba quân như hổ báo, khí thế hùng dũng nuốt trôi trâu.
Thân nam nhi mà chưa trả xong nợ công danh,
Thì luống thẹn thùng khi nghe người đời kể chuyện Vũ hầu.
- Dịch thơ :
Múa giáo non sông trải mấy thu
Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu.
Công danh nam tử còn vương nợ
Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu.
Hoành sóc giang sơn kháp kỉ thu,
Tam quân tì hổ khí thôn ngưu.
Nam nhi vị liễu công danh trái,
Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu.
II.ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
"Hoành sóc giang sơn kháp kỉ thu,"
1. Hai câu đầu:
a. Câu 1:
(Múa giáo non sông trải mấy thu,)
- Hình ảnh người anh hùng thời Trần được miêu tả như thế nào qua tư thế, không gian, thời gian?
- Tư thế:
“Hoành sóc”:
(Cầm ngang ngọn giáo)
Gắn với hình ảnh chiến trận.
Tư thế trấn thủ hiên ngang, vững chãi như bức trường thành.
Hình ảnh người anh hùng vệ quốc
- Bối cảnh:
Giang sơn
Không gian rộng dài mênh mông của đất nước.
Thời gian năm tháng ròng rã.
Kháp kỉ thu
(non sông)
(trải mấy thu)
* Câu thơ đầu khắc họa hình ảnh vị dũng tướng thời Trần mang vẻ đẹp kì vĩ; vừa bình thản vừa hiên ngang, đầy uy dũng; vững vàng, bền bỉ cùng năm tháng.
“Tam quân tì hổ khí thôn ngưu."
b. Câu 2:
(Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu.)
- Ba quân:
- “tì hổ”:
=> Ví sức mạnh như hổ báo.
(như hổ)
Hình ảnh đội quân nhà Trần
Tiền quân, trung quân, hậu quân
=> Chỉ chung quân đội nhà Trần.
Biện pháp ẩn dụ (so sánh ngầm)
=> Sức mạnh phi thường toát ra từ bên trong.
- “Khí thôn ngưu”:
(nuốt trôi trâu/ át sao Ngưu)
Biện pháp cường điệu, phóng đại.
TRẦN




Chữ ĐÔNG
Bộ A
Hai câu thơ đầu khắc họa vẻ đẹp con người chói lọi trong khí thế hào hùng của thời Trần. Đó là hào khí Đông A.
* Tiểu kết :
Đằng Giang tự cổ huyết do hồng…
II.ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
2. Hai câu cuối:
"Nam nhi vị liễu công danh trái,
Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu."
(Công danh nam tử còn vương nợ
Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu.)
Hướng dẫn Thảo luận
Viết đúng, nói hay
THI ĐUA
Hai câu thơ nói lên tâm sự gì của Phạm Ngũ Lão?
Ông thẹn về điều gì?
“Công danh trái” theo tinh thần Nho giáo được hiểu thế nào?
Vũ Hầu là ai? Vì sao lại thẹn khi nghe chuyện Vũ hầu?
Mở rộng:
Chí nam nhi
Làm trai cho đáng nên trai
Xuống Đông Đông tĩnh, lên Đoài Đoài yên.
(Ca dao)
Đã mang tiếng ở trong trời đất
Phải có danh gì với núi sông.
(Nguyễn Công Trứ)
Làm trai phải lạ ở trên đời
Há để càn khôn tự chuyển dời.
(Phan Bội Châu)
Mở rộng:
2. Hai câu sau:
"Nam nhi vị liễu công danh trái,”
(Công danh nam tử còn vương nợ”)
+ Nam nhi thời phong kiến luôn quan niệm phải có chí lớn lập công, lưu danh thiên cổ.
Câu thơ thể hiện khát khao cống hiến nhiều hơn nữa của tác giả - một quan điểm sống tận hiến, tích cực đáng ngưỡng mộ.
Nỗi lòng người anh hùng.
+ Tác giả tự cho rằng cống hiến của mình là chưa đủ, còn canh cánh bên lòng “nợ” công danh.
- Câu 3:
"Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu."
(Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu)
+"Thẹn”:
+ Đặt trong bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ, quan niệm của Phạm Ngũ Lão mang tinh thần nhập thế tích cực, thể hiện sự khiêm tốn, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho Đất nước.
- Câu 4:
Tác giả tự thấy mình nhỏ bé trước tấm gương tài – đức lớn lao của Gia Cát Lượng.
Cái "Thẹn” nâng cao nhân cách con người.
VŨ HẦU (181 – 234)
Gia Cát Lượng
* Tiểu kết :
Hai câu thơ cuối mượn điển tích Vũ Hầu để tô đậm vẻ đẹp nhân cách và lí tưởng sống cao cả của người trai thời Trần.
Đền Ủng - Hưng Yên, thờ Phạm Ngũ Lão
III. Tổng kết:
1. Nghệ thuật
- Hình ảnh thơ hoành tráng, sử dụng biện pháp so sánh độc đáo.

Ngôn ngữ cô đọng, hàm súc, có sự dồn nén cao độ về ý nghĩa và cảm xúc.

- Thể hiện được đặc điểm súc tích của thi pháp thơ Đường luật: Quí hồ tinh bất quí hồ đa.
2. Nội dung
Bài thơ là lời tỏ lòng của Phạm Ngũ Lão, cũng là khát vọng, lí tưởng, khí phách của các trang nam nhi quân tử thời Trần - rạng ngời hào khí Đông A.

- Tỏ lòng vì vậy đã khắc ghi dấu ấn đáng tự hào về một thời kì oanh liệt, hào hùng của lịch sử dân tộc.
(Ghi nhớ: sách giáo khoa.)
LIÊN HỆ NGÀY NAY:
Từ lí tưởng của trang nam nhi thời Trần, em có suy nghĩ gì về lí tưởng sống của bản thân?
CỦNG CỐ- DẶN DÒ
1/ Học thuộc bài thơ cả phiên âm và dịch thơ.
2/ Nắm kĩ nội dung phần đọc hiểu để làm văn.
3/ Soạn bài mới:
“Cảnh ngày hè” của Nguyễn Trãi.
CÁM ƠN QUÝ THẦY CÔ
Và các em học sinh!