Xây dựng đoạn văn trong văn bản
Tiết: 12 Tập làm văn
1. Cho văn bản sau : NGÔ TẤT TỐ VÀ TÁC PHẨM “TẮT ĐÈN”
Ngô Tất Tố (1893- 1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh, ngoại thành Hà Nội); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh hướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn trước Cách mạng. Sau Cách mạng, nhà văn tận tuỵ trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn (1939), Lều chõng (1940); các phóng sự Tập án cái đình (1939), Việc làng (1940),..
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đương thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và người nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm, nhà văn đã phơi trần bộ mặt tàn ác, xấu xa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt, độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn, đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhưng tất cả đều không có tính người. Đặc biệt, qua nhân vật chị Dậu, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tượng một người phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhưng có phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố được thể hiện rất rõ trong việc khắc hoạ nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng người khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực, sinh động.
? Văn bản trên gồm mấy ý? Mỗi ý được viết thành mấy đoạn văn ?
I.THẾ NÀO LÀ ĐOẠN VĂN.
a. VD
Văn bản: Ngô Tất Tố và tác phẩm “Tắt đèn”
Văn bản gồm hai ý, được viết thành hai đoạn
- Đ1: Cuộc đời, sự nghiệp của Ngô Tất Tố
- Đ2: Giá trị nôi dung, nghệ thuật của tác phẩm “Tắt đèn”
1. Cho văn bản sau : NGÔ TẤT TỐ VÀ TÁC PHẨM “TẮT ĐÈN”
Ngô Tất Tố (1893- 1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh, ngoại thành Hà Nội); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh hướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn trước Cách mạng. Sau Cách mạng, nhà văn tận tuỵ trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn (1939), Lều chõng (1940); các phóng sự Tập án cái đình (1939), Việc làng (1940),..
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đương thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và người nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm, nhà văn đã phơi trần bộ mặt tàn ác, xấu xa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt, độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn, đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhưng tất cả đều không có tính người. Đặc biệt, qua nhân vật chị Dậu, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tượng một người phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhưng có phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố được thể hiện rất rõ trong việc khắc hoạ nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng người khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực, sinh động.
? Em thường dựa vào dấu hiệu nào để nhận biết đoạn văn?

Văn bản: Ngô Tất Tố và tác phẩm “Tắt đèn”
- Dấu hiệu: Bắt đầu từ chỗ viết hoa lùi đâu dòng , kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng.
Văn bản gồm hai ý, được viết thành hai đoạn
- Đ1: Cuộc đời, sự nghiệp của Ngô Tất Tố
- Đ2: Giá trị nôi dung, nghệ thuật của tác phẩm “Tắt đèn”
I.THẾ NÀO LÀ ĐOẠN VĂN.
I.THẾ NÀO LÀ ĐOẠN VĂN.
?Hãy khái quát các đặc điểm cơ bản của đoạn văn và cho biết thế nào là đoạn văn?

- Vai trò :Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nên văn bản
- Hình thức : Bắt đầu từ chỗ viết hoa lùi vào đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng.
- Cấu tạo : Đoạn văn do nhiều câu tạo nên.
- Nội dung : Đoạn văn biểu đạt một ý hoàn chỉnh .
* Ghi nhớ 1 (SGK tr. 36)
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN.
1. Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề của đoạn văn
* Ví dụ:Văn bản: Ngô Tất Tố và tác phẩm “Tắt đèn”
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN.
? Tìm từ ngữ có tác dụng duy trì
đối tượng trong đoạn văn
( từ ngữ chủ đề )?
Ngô Tất Tố (1893- 1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh, ngoại thành Hà Nội); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh hướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn trước Cách mạng. Sau Cách mạng, nhà văn tận tuỵ trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn (1939), Lều chõng (1940); các phóng sự Tập án cái đình (1939), Việc làng (1940),..
- Từ ngữ chủ đề : Ngô Tất Tố; ông; nhà nho; nhà báo; học giả.
1. Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề của đoạn văn
* Ví dụ: Văn bản: Ngô Tất Tố và tác phẩm “Tắt đèn”
a.Từ ngữ chủ đề : Ngô Tất Tố; ông; nhà nho; nhà báo; học giả, nhà văn
> Từ ngữ chủ đề là các từ ngữ được dùng làm đề mục hoặc các từ ngữ được lặp lại nhiều lần nhằm duy trì đối tượng được biểu đạt.

Tìm câu nêu ý khái quát
của đoạn (câu chủ đề)?
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN.
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN.
Đoïc ñoaïn thöù 2 cuûa vaên baûn treân.
Tìm caâu then choát cuûa ñoaïn vaên (caâu chuû ñeà)
Taïi sao em bieát ñoù laø caâu chuû ñeà cuûa ñoaïn vaên.

Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế
ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đương thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và người nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm, nhà văn đã phơi trần bộ mặt tàn ác, xấu xa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt, độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn, đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhưưng tất cả đều không có tính người. Đặc biệt, qua nhân vật chị Dậu, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tượng một người phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhưng có phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố được thể hiện rất rõ trong việc khắc hoạ nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng người khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực, sinh động.
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố
Đoïc ñoaïn thöù 2 cuûa vaên baûn treân.
Tìm caâu then choát cuûa ñoaïn vaên (caâu chuû ñeà)
Taïi sao em bieát ñoù laø caâu chuû ñeà cuûa ñoaïn vaên.

b. Câu chủ đề
- Câu chủ đề: Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố
+ Vị trí : đầu đoạn (cuối đoạn)
+ Cấu tạo: thường gồm hai thành phần ( chủ ngữ - vị ngữ )
+ Nội dung khái quát, lời lẽ ngắn gọn.
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN.
 Töø tìm hieåu treân, em hieåu töø ngöõ chuû ñeà vaø caâu chuû ñeà laø gì ? Chuùng ñoùng vai troø gì trong vaên baûn.

- Từ ngữ chủ đề là các từ ngữ được dùng làm đề mục hoặc
các từ ngữ được lặp lại nhiều lần ( thường là các chỉ từ,
đại từ, các từ đồng nghĩa) nhằm duy trì đối tượng được
biểu đạt.
- Câu chủ đề mang nội dung khái quát, lời lẽ ngắn gọn,
thường đủ hai thành phần chính và đứng ở đầu hoặc
cuối đoạn văn

Đoạn văn 1

- Đoạn 1 có câu chủ đề không ?
- Yếu tố nào duy trì đối tượng trong đoạn văn?
- Mối quan hệ ý nghĩa giữa các câu trong đoạn văn
như thế nào?
* Đoạn 1 :
- Không có câu chủ đề
- Yếu tố duy trì đối tượng : Ngô Tất Tố.
- Các câu có quan hệ độc lập.
- Nội dung triển khai theo trình tự : Quê hương- gia đình- con người- nghề nghiệp- tác phẩm -> Các câu có quan hệ ngang bằng, bình đẳng với nhau - song hành
Đv song hành ; câu 1+ câu 2 + câu 3 +…
2. Cách trình bày nội dung đoạn văn
Ngô Tất Tố (1893- 1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh, ngoại thành Hà Nội); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh hướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn trước Cách mạng. Sau Cách mạng, nhà văn tận tuỵ trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn (1939), Lều chõng (1940); các phóng sự Tập án cái đình (1939), Việc làng (1940),..
Đoạn văn 2
? Câu chủ đề của đoạn 2 được
đặt ở vị trí nào ? ý của đoạn văn được trình
bày theo trình tự nào?
* Đoạn 2 :
- Câu chủ đề : Đặt ở đầu đoạn
- Câu đầu mang nội dung khái quát.
- Nội dung triển khai theo trình tự: Nội dung- nghệ thuật -> Câu đầu mang nội dung khái quát – Diễn dịch

2. Cách trình bày nội dung đoạn văn
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế
ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đương thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và người nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm, nhà văn đã phơi trần bộ mặt tàn ác, xấu xa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt, độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn, đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhưng tất cả đều không có tính người. Đặc biệt, qua nhân vật chị Dậu, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tượng một người phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhưng có phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố được thể hiện rất rõ trong việc khắc hoạ nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng người khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực, sinh động.
Câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu 4
(Câu chủ đề)
Các câu mang ý cụ thể, chi tiết.
Đoạn văn 3

? Đoạn văn có câu chủ đề không?
Nếu có thì nó ở vị trí nào? Nội dung
của đoạn văn trình bày theo trình tự nào ?
* Đoạn 3 :
- Câu chủ đề : Đặt ở cuối đoạn.
- Câu cuối mang nội dung khái quát
- Nội dung triển khai theo trình tự : Các ý cụ thể - kết luận -> Câu cuối mang nội dung khái quát – Quy nạp.
2. Cách trình bày nội dung đoạn văn
Các tế bào của lá cây có chứa nhiều lục lạp. Trong các lục lạp này có chứa một chất gọi là diệp lục, tức là chất xanh của lá. Sở dĩ diệp lục có màu xanh lục vì nó hút các tia sang có màu khác, nhất là màu đỏ và mau lam, nhưng không thu nhận màu xanh lục mà lại phản chiếu màu này và do đó mắt ta mới nhìn thấy màu xanh lục. Như vậy, lá cây có màu xanh là do chất diệp lục chứa trong thành phần tế bào.
Câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu cuối
(Câu chủ đề)
Các câu mang ý cụ thể, chi tiết.

2. Cách trình bày nội dung đoạn văn:
- Đoạn song hành



(Các câu bình đẳng nhau về mặt ý nghĩa, cùng tập trung thể hiện một chủ đề).
- Đoạn diễn dịch




- Đoạn quy nạp




Câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu 4
(câu chủ đề)
Các câu mang ý cụ thể, chi tiết.
Câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu cuối
(Câu chủ đề)
Các câu mang ý cụ thể, chi tiết.
b. kết luận

Đoạn văn thường do nhiều câu văn tạo thành. Các câu trong đoạn có nhiệm vụ triển khai và làm sáng tỏ chủ đề của đoạn bằng các phép: diễn dịch, qui nạp, song hành..


* Ghi nhớ/ sgk-tr36
III. Luyện tập:
B�i t?p 1
Văn bản: Ai nhầm
1
Văn bản có thể chia làm mấy ý?
2
Mỗi ý được diến đạt thành mấy đoạn?
Đáp án:
- Văn bản có 2 ý, 2 đoạn
+ Đoạn1: Sự lười biếng ngu dốt của thầy đồ. + Đoạn 2: Thái độ ngoan cố.
B�i t?p 2
? Phân tích cách trình bày nội dung
trong các đoạn văn sau ?
Đáp án:
a.Trình bày theo cách diễn dịch (câu chủ đề: Trần Đăng Khoa rất biết yêu thương)
b. Trình bày theo cách song hành (không có câu chủ đề )
c. Trình baøy theo caùch song haønh (khoâng coù caâu chuû ñeà)
B�i t?p m? r?ng
Bài tập 1
Cho đoạn văn sau:
Một chiếc lá rụng có linh hồn riêng, một tâm tình riêng, một cảm giác riêng. Có chiếc tựa như mũi tên nhọn, từ cành cây rơi cắm phập xuống đất như cho xong chuyện, cho xong một đời lạnh lùng thản nhiên, không thương tiếc, không do dự vẩn vơ. Có chiếc lá như con chim bị lảo đảo mấy vòng trên không rồi cố gượng ngoi đầu lên, hay giữ thăng bằng cho tận tới cái giây nằm phơi trên mặt đất. Có chiếc lá nhẹ nhàng khoan khoái đùa bỡn, hay múa may với làn gió thoảng như thầm bảo rằng vẻ đẹp của vạn vật như ở hiện tại....
Có bạn cho rằng đoạn văn trên được kết cấu theo kiểu diễn dịch. Lại có bạn cho rằng, đoạn văn được kết cấu theo kiểu qui nạp? ý kiến của em thế nào?
HU?NG D?N H?C
Học bài.
Làm tiếp các bài tập trong sgk.
Chuẩn bị bài : Lão Hạc