KHỞI ĐỘNG

Qua những bài thơ
đã học, em hãy chia
sẻ những điều thú
vị và khó khăn khi
phân tích một bài
thơ trữ tình?

BẢN HÒA ÂM NGÔN TỪ
TRONG TIẾNG THU CỦA
LƯU TRỌNG LƯ
Chu Văn Sơn

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. Đọc – hiểu văn bản

1. Đọc văn bản

2. Tìm hiểu chung

Giới thiệu tác giả
Chu Văn Sơn và
vài nét về tác
phẩm.

NHIỆM VỤ
Giáo viên chia lớp thành các nhóm, các
nhóm hoàn thiện các thẻ nhiệm vụ có đánh
số (có yếu tố phân hóa), hoàn thành xong
thẻ theo lần lượt số thứ tự
Học sinh thảo luận và làm bài sau đó chia sẻ
và rút ra kết luận cách đọc hiểu một bài thơ
• Thời gian (chỉ tính thảo luận): 20 phút
• Chia sẻ (dự kiến): 15 phút
• Phản biện và trao đổi: 10 phút

I. TÌM HIỂU CHUNG

• Quê quán: Phường Đông Hương, Thành
phố Thanh Hóa, Tỉnh Thanh Hóa
• Giảng viên đại học Sư phạm Hà Nội 1. Bộ
môn: Văn học hiện đại và đương đại

Lưu Trọng Lư
Lưu Trọng Lư là người làng Cao Lao Hạ, xã Hạ Trạch,
huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Ông sinh trưởng
trong một gia đình quan lại xuất thân nho học. Thuở
nhỏ, ông học trường tỉnh, rồi học ở Huế (đến năm thứ
3 tại Quốc học Huế) và Hà Nội. Sau đó, ông bỏ học đi
dạy tư, làm văn và làm báo để kiếm sống.

Chu Văn Sơn

b. Tác phẩm

Thể loại: Phê bình
văn học
Rút trong tập “Tiếng thu”
(1939) gồm 52 bài

II. Tìm hiểu văn bản

Theo phân tích của tác
giả, “tiếng thu” và
“tiếng thơ” tương ứng
với những bình diện nào
trong bài thơ của Lưu
Trọng Lư?

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

TIẾNG THU
Những âm thanh
mơ hồ, tinh tế của
đất trời và của tâm

TIẾNG THƠ

hồn con người

Là hình thức của bài

Bình diện nội dung

thơ, là tổ chức ngôn
từ để làm sống dậy
“tiếng thu”

1. Phân biệt tiếng thu và tiếng thơ

Bình diện hình thức

Trình tự của bài viết đi từ
“tiếng thu” hay “tiếng
thơ”? Theo tác giả, “tiếng
thu” trong bài thơ của
Lưu Trọng Lư là gì?

Câu hỏi 2: Trình tự của bài viết
Tiếng thơ
Tiếng thu là một điệu huyền.

Tiếng thu là cả một bản hòa âm vừa mơ
hồ vừa hiển hiện của bao nỗi xôn xao

-> Tiếng thu không
còn mang tính
khách quan nữa
mà đã trở thành
tiếng
lòng
của
người sáng tạo

Đánh giá về tính hợp lí
của cách tổ chức và triển
khai ý tưởng trong bài
viết

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

• Trình tự của bài viết đi từ “tiếng thơ”, tức đi từ phương diện
dễ thu hút sự chú ý của người đọc ngay khi đọc bài thơ –
nhạc tính của bài thơ

• Tác giả phân tích các thủ pháp kiến tạo nhạc tính của bài thơ
để từ đó, cho thấy nhạc tính ở đây chính là một phương diện
hình thức mang tính nội dung

• Cách tiếp cận bài thơ từ phương diện hình thức, vì thế, có
sức thuyết phục bởi giá trị thẩm mĩ của một tác phẩm thơ ca
toát lên từ chính hình thức cảm tính của nó

“tiếng thu” không

Falls

2. Trình tự của bài viết và ý nghĩa “Tiếng thu” trong
thơ Lưu Trọng Lư

còn mang tính khách
quan nữa mà đã trở
thành tiếng lòng của
người sáng tạo,
được phát ra nhờ sự
cộng hưởng giữa con
người và trời đất
cùng các phương
tiện ngôn từ được sử
dụng.

Câu hỏi 3: Đánh giá về tính hợp lí của cách
tổ chức và triển khai ý tưởng trong bài viết
Triển khai theo luận điểm rõ ràng và cụ thể,
mỗi đoạn sẽ có một câu chủ đề riêng, các câu
trong đoạn tập trung làm rõ cho câu chủ đề.

Tập trung làm rõ hẳn vào vấn đề một cách trực
diện nhưng không kém phần cuốn hút.

Câu hỏi 4. Sự khác biệt giữa Thơ mới và thơ cổ điển

Câu hỏi 4. Sự khác biệt giữa Thơ mới
và thơ cổ điển
Thơ mới
Thơ cổ điển thiên về nắm bắt
thiên nhiên trong trạng thái
tĩnh, làm nổi bật vẻ đẹp yên
tĩnh, thanh vắng. Qua đó thể
hiện một tâm thế an nhiên,
tĩnh tại của thi nhân xưa

Thơ cổ điển
Thơ mới làm nổi bật
trạng thái xôn xao
của tạo vật, của
ngoại cảnh với trạng
thái tâm hồn của con
người đang rung cảm
trước thế giới

Nguyên nhân của sự khác biệt
Thời hiện đại cho phép con người cá
nhân được giải phóng, thế giới cảm
giác, cảm xúc của con người cũng
được cởi trói.

Nhà thơ không chỉ miêu tả thế giới mà
còn phóng chiếu cảm giác, cảm xúc
của mình vào trong bức tranh thế giới
ấy.
Họ muốn tái hiện thế giới trong trạng
thái đang vận động, đang sinh thành chứ
không phải một thế giới được ngưng kết
lại thành vĩnh cửu

Câu hỏi 5: Tầm quan trọng của các thao tác lập luận

Tên thao

Biểu hiện

Tầm quan trọng

tác

của các thao tác

 

 

 

 

 

 

 

Câu hỏi 5: Tầm quan trọng của các thao tác lập luận
Tên thao tác
Biểu hiện
Thống kê
Số tiết tấu và các âm
bằng, trắc; số các cụm
từ làm thành điệp khúc
So sánh
đối lập

và

Số dòng trong các khổ;
tính chất của các
“tiếng” được thể hiện
bằng các từ tượng
thanh
như
“thổn
thức”, “rạo rực”, “xào
xạc”

Tầm quan trọng của các thao tác
Để cảm thụ được giá trị của
văn bản thơ, cần phải có sự
khảo sát, thống kê kĩ lưỡng
bởi mọi nhận xét đều phải
được nêu trên nền một dữ
kiện xác thực, chắc chắn. Bên
cạnh đó, việc so sánh đối
chiếu giá trị biểu đạt của từng
từ ngữ khác nhau có ý nghĩa
rất quan trọng, vì trong sáng
tác thơ, việc lựa chọn từ ngữ
luôn có một ý nghĩa đặc biệt

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

6. Các yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của bài thơ
Sự thống nhất, hài hoà giữa bình diện biểu đạt
và bình diện được biểu đạt, giữa tổ chức ngôn
từ và cái nhìn thế giới độc đáo.
HÌNH THỨC Âm điệu, ngôn từ, âm hưởng, cấu trúc

NỘI DUNG

Ý nghĩa cao đẹp về cuộc sống, sự sống hay các
vẻ đẹp có giá trị thẩm mĩ cao

III. Tổng kết

III. Tổng kết
2. Nghệ thuật
1. Nghệ thuật
Văn bản thể hiện được những
giá trị tiêu biểu và xuất sắc
trong việc sử dụng ngôn từ
của Lưu Trọng Lư

Văn bản trình bày các
luận điểm rõ ràng, chi
tiết, thuyết phục, có tính
liên kết
Các luận điểm bổ sung và
hỗ trợ cho nhau
Giọng văn rành mạch,
lưu loát

LUYỆN TẬP

5

1
3

2

6
Đặc biệt

4
7

Bài học

Ngôi sao may mắn

pipi

Câu 1: Theo tác giả, yếu tố nào đã đồng vọng mà tạo
“tiếng thu”?

You are given 3 candies
hồn thơ và hồn thu
GO HOME

Câu 2: Con người cổ điển vốn xem điều gì là gốc của sự
vận động trong tạo vật?

You are given 1 candies
Tĩnh

GO HOME

Câu 3: Âm hưởng đặc trưng nhất vang lên từ đáy hồn
Thơ mới là…?

You are given 5 candies
Xôn xao

GO HOME

Câu 4: Điền từ còn thiếu vào câu sau: “…không phải là
một thanh âm riêng rẽ nào, cũng không phải là một tập
hợp nôm na của nỗi thổn thức trong đất trời”

You are given 8 candies
Tiếng thu

GO HOME

Câu 5: Theo tác giả, một trong những nét đặc sắc nhất
của thi phẩm “Tiếng thu” là gì?

You are given 10 candies
Âm điệu

GO HOME

Câu 6: Thao tác lập luận nào được sử dụng trong câu văn: “Ba
khổ thì khổ 1: 2 dòng; khổ 2: 3 dòng; và khổ 3: 4 dòng”

You are given 2 candies
Thống kê
GO HOME

Câu 7: Điền từ còn thiếu vào đoạn văn sau: “…đanh và cao,
gợi được tiếng lá quét mình trên đường phố, nó là cái hơi thu
phố phường. Còn…lại trầm và đục, trong không khí này, đã
gợi được cẻ âm u và huyền bí của rừng già”

You are given 2 candies
xao xác và xào xạc
GO HOME

VẬN DỤNG

Qua tác phẩm được giới thiệu
trong Bài 2: Vẻ đẹp của thơ ca,
hãy viết đoạn văn (khoảng 150
chữ) chia sẻ về điều làm bạn
thấy thú vị, hấp dẫn khi đọc thơ.

Thơ là sản phẩm của sự sáng tạo nghệ thuật được coi là xuất hiện gần như sớm nhất
trong đời sống của loài người. Đã có hàng ngàn định nghĩa nhưng chưa có một định
nghĩa nào có thể diễn đạt được một cách toàn diện và sâu sắc về thơ. Do đó người ta
hiểu rằng định nghĩa về thơ là rất khó. Chỉ có thể thừa nhận rằng thơ là thể loại tiêu
biểu cho sự tinh tuý của nghệ thuật ngôn từ. Khi đọc một bài thơ bất kì, ta thường bị hấp
dẫn bởi hình thức, nghệ thuật, rồi mới đến nội dung của bài thơ. Thơ là một sản phẩm
của sáng tạo in đậm dấu ấn chủ quan của người làm thơ, do đó, khi đọc thơ cần chú ý
những đóng góp riêng của tác giả bài thơ về tứ thơ, cảm hứng, tư tưởng. Nhưng các yếu
tố quan trọng này lại được thể hiện qua những rung động, xúc cảm được diễn đạt bằng
hình ảnh, nhịp điệu và ngôn ngữ. Cho nên, chỉ có thể bằng cách liên tưởng, đối chiếu,
so sánh giữa bài thơ đang đọc với các bài thơ khác của chính tác giả; giữa thơ của tác
giả với nhiều nhà thơ cùng thời hoặc trước đó cùng chung đề tài. Thí dụ: Đọc bài Đây
mùa thu tới của Xuân Diệu trong sự liên tưởng so sánh với Thu ẩm của Nguyễn
Khuyến, Cảm thu, Tiễn thu của Tản Đà hoặc so sánh giữa Đây mùa thu tới với Tiếng
thu của Lưu Trọng Lư, Tỳ Bà của Bích Khê… Một bài thơ là một thế giới khép kín,
muốn hiểu và làm chủ được thế giới ấy cần biết cách đi vào nó vào những thời điểm
thích hợp. Đó là khi tâm hồn người đọc có nhu cầu chia sẻ, thưởng thức cái đẹp, hay
đơn giản chỉ muốn thấu hiểu con người và cuộc đời.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Bài cũ: học bài, khái quát nội dung
bài học bằng sơ đồ

Bài mới: Hoàn thành phiếu học tập tiếp
theo.

TẠM BIỆT
CÁC EM!