Chủ đề
DÒNG ĐIỆN - CHIỀU DÒNG ĐIỆN.
CHẤT DẪN ĐIỆN VÀ CHẤT CÁCH ĐIỆN
(tích hợp 3 bài: 19, 20 và 21 SGKVL7 theo tinh thần giảm tải nội dung của Bộ GD&ĐT vì dịch COVID-19)
Người soạn: Sơn Thái An
thaian79ah2@gmail.com
Đơn vị: THCS Thạnh Thới An, Trần Đề, Sóc Trăng
Nội dung chủ đề gồm các nội dung
Phần 1. Khởi động
Phần 2. Hình thành kiến thức
Phần 3. Luyện tập và vận dụng
Phần 4. Tự học mở rộng kiến thức:
Phần 3. Luyện tập và vận dụng
Phần 1. Khởi động
Phần 2. Hình thành kiến thức
HS học từ nội dung
Phần 4. Tự học mở rộng kiến thức
Phần 1. Khởi động

NHỚ LẠI KIẾN THỨC CŨ.
Các vật bị cọ xát có khả năng hút các vật khác hoặc có thể làm sang bóng đèn của bút thử điện. Các vật đó gọi là các vật nhiễm điện hay các vật mang điện tích.
- Có hai loại điện tích. Các vật mang điện tích cùng loại thì đẩy nhau, mang điện tích khác loại thì hút nhau
- Nguyên tử gồm hạt nhân mang điện tích dương và các êléctrôn mang điện tích âm chuyển động xung quanh hạt nhân.
- Một vật nhiễm điện âm nếu nhận thêm êléctrôn, nhiễm điện dương nếu mất bớt êléctrôn.
Trong thí nghiệm hình 17.2 tại sao bóng đèn bút thử điện lại sáng ? Nếu thay mãnh tôn phẳng bằng mãnh giấy bìa cứng hoặc bằng tấm nhựa phẳng thì bóng đèn của bút thử điện có sáng không?
Hãy ghi câu trả lời (dự đoán) của em vào vở và đối chiếu lại khi ta học song chủ đề nhé!
a. Điện tích của mảnh phim nhựa tương tự như ……….trong bình.
nước
C1. Quan sát và tìm hiểu sự tương tự giữa dòng điện và dòng nước
Làm nhiễm điện mảnh
phim nhựa bằng cọ xát
Đóng khóa, đổ
nước vào bình
Phần 2. Hình thành kiến thức

I – Dòng điện
b. Điện tích dịch chuyển từ mảnh phim nhựa qua bóng đèn đến tay ta tương tự như nước..…….từ bình A xuống bình B.
chảy
C2. Khi nước ngừng chảy, ta phải đổ thêm nước vào bình A để nước lại chảy qua ống xuống bình B. Đèn bút thử điện ngừng sáng, ta phải cọ xát mảnh phim nhựa này lần nữa để đèn này lại sáng.

 Nhận xét: Bóng đèn bút thử điện sáng khi các điện tích………………qua nó.
dịch chuyển
Kết luận
 Dòng điện là dòng các điện tích dịch chuyển có hướng.
 Các thiết bị, dụng cụ điện chỉ hoạt động khi có dòng điện chạy qua.
Ắcquy
Pin tiểu
Pin vuông

Pin đại
Pin cúc áo

Nguồn điện có khả năng cung cấp dòng điện để các dụng cụ điện hoạt động
Mỗi nguồn điện đều có hai cực. Kí hiệu ở hai cực Acquy là cực dương (+), cực âm ( - )
II – Nguồn điện
Pin mặt trời
Nhà máy nhiệt điện
Điện gió
Nhà máy thủy điện
Mạch điện có nguồn điện
a. Mắc mạch điện gồm:
Công tắc.
Nguồn điện.
Bóng đèn.
Dây dẫn điện.
Đóng công tắc, nếu đèn không sáng, ngắt công tắc và kiểm tra:

- Dây tóc bóng đèn.
- Phần tiếp xúc giữa đui đèn với đế đèn, giữa các đầu dây điện với các chốt nối.
- Dây dẫn
- Nguồn điện (pin)
 Dòng điện chạy trong mạch điện kín bao gồm các thiết bị điện được nối liền với hai cực của nguồn điện bằng dây điện.
 Chất dẫn điện là chất cho dòng điện chạy qua.
Chất dẫn điện dùng làm các vật hay các bộ phận dẫn điện.
Chất cách điện là chất không cho dòng điện chạy qua.
Chất cách điện dùng làm các vật hay các bộ phận cách điện.
III – Chất dẫn điện và chất cách điện
Quan sát và nhận biết
1.Các bộ phận dẫn điện là:
2.Các bộ phận cách điện là:
Dây tóc
Dây trục
Hai đầu dây đèn
Lõi dây
Hai chốt cắm
Trụ thủy tinh
Thủy tinh đen
Vỏ dây
Vỏ nhựa của phích cắm
HS truy cập vào: https://www.youtube.com/watch?v=pxEDr_SBWCc
Sơ đồ mạch điện thí nghiệm kiểm tra vật dẫn điện và vật cách điện
Những vật liệu thường dùng làm vật dẫn điện:
đồng, nhôm, chì, bạc …
Những vật liệu thường dùng làm vật cách điện: nhựa, sứ, cao su, thủy tinh…


Bình thường không khí là chất cách điện.
Ví dụ: Trong mạch điện thắp sáng bóng đèn pin, khi công tắc ngắt, giữa hai chốt công tắc là không khí, đèn không sáng.

1. Êlectron tự do trong kim loại
 a) Các kim loại là các chất dẫn điện. Kim loại được cấu tạo từ các nguyên tử (gồm hạt nhân mang điện tích dương và êléctrôn mang điện tích âm)
 b) Trong kim loại có các êlectron thoát ra khỏi nguyên tử chuyển động tự do gọi là các êlectrong tự do.
IV – Dòng điện trong kim loại
Kí hiệu biểu diễn êlectrôn tự do.
Kí hiệu biểu diễn phần còn lại của nguyên tử, chúng mang điện tích ……… vì bị ……………….
dương
mất bớt êlectrôn
2. Dòng điện trong kim loại
Khi nối dây dẫn vào mạch điện kín thì các êlectrôn bị cực âm đẩy và bị cực dương hút (dịch chuyển theo một chiều từ âm sang dương)

2. Dòng điện trong kim loại
Kết luận:
 Các …………………………………… trong kim loại …………………………tạo thành dòng điện chạy qua nó.
êlectron tự do
dịch chuyển có hướng
Cấu tạo
mạng điện trong nhà
Sơ đồ mạng
điện trong nhà
IV – Sơ đồ mạch điện
Trong thực tế với những mạch điện phức tạp như mạch điện trong gia đình, mạch điện trong xe máy, ôtô,…
Các thợ điện căn cứ vào đâu để mắc mạch điện đúng như yêu cầu cần có ?


a. Kí hiệu của một số bộ phận mạch điện
Nhằm mô tả đơn giản các mạch điện và lắp (mắc) một mạch điện đúng theo yêu cầu người ta sử dụng các kí hiệu biểu thị các bộ phận của mạch điện để vẽ sơ đồ.
b. Sơ đồ mạch điện
Sơ đồ mạch điện hình 19.3
Kết luận: Mạch điện có thể mô tả bằng…………và từ sơ đồ mạch điện có thể ……..mạch điện tương ứng.
sơ đồ
lắp
Quy ước về chiều dòng điện
Chiều dòng điện là chiều từ cực dương qua dây dẫn và các dụng cụ điện tới cực âm của nguồn điện.
Dòng điện cung cấp bởi ắc quy hay pin có chiều không đổi gọi là dòng điện một chiều.
V. Chiều dòng điện
Theo quy ước: chiều dòng điện ngược với chiều chuyển động của các êléctrôn tự do trong dây dẫn.
GHI NHỚ
 Dòng điện là dòng các điện tích dịch chuyển có hướng.
 Các thiết bị, dụng cụ điện chỉ hoạt động khi có dòng điện chạy qua.
Nguồn điện có khả năng cung cấp dòng điện để các dụng cụ điện hoạt động
Mỗi nguồn điện đều có hai cực. Kí hiệu ở hai cực Acquy là cực dương (+), cực âm ( - )
 Dòng điện chạy trong mạch điện kín bao gồm các thiết bị điện được nối liền với hai cực của nguồn điện bằng dây điện.
GHI NHỚ
Quy ước về chiều dòng điện
Chiều dòng điện là chiều từ cực dương qua dây dẫn và các dụng cụ điện tới cực âm của nguồn điện.
Câu 1. Phát biểu nào dưới đây là đúng nhất?
Dòng điện là dòng các điện tích dịch chuyển có hướng.
Dòng điện là dòng các êléctrôn chuyển dời có hướng.
Dòng điện là dòng các điện tích dương chuyển dời có hướng
Dòng điện là dòng điện tích
Phần 3. Luyện tập và vận dụng

Chọn A

Đáp án
Câu 2. Chọn câu trả lời sai?
Đèn điện sáng, quạt điện quay, các thiết bị điện hoạt động khi:
Có dòng điện chạy qua
Có các hạt mang điện chạy qua
Có các dòng êlectrôn chạy qua
Chúng bị nhiễm điện
Chọn D

Đáp án
Câu 3. Phát biểu nào dưới đây là sai?
Mỗi nguồn điện đều có hai cực.
Vật nào nhiễm điện thì vật đó là nguồn điện
Hai cực của Pin hay ắcquy là cực dương (+) và cực âm (-)
Nguồn điện là thiết bị dung để cung cấp dòng điện lâu dài cho các vật dung điện hoạt động.
Chọn B

Đáp án
Câu 4. Vật nào dưới đây là vật dẫn điện?
Thanh gỗ khô
Một đoạn thanh nhựa
Một đoạn ruột bút chì
Thanh thủy tinh
Chọn C

Đáp án
Câu 5. Chọn câu phát biểu sai?
Vật dẫn điện là vật
cho dòng điện đi qua
cho êlectrôn đi qua
cho điện tích đi qua
có khả năng nhiễm điện
Chọn D

Đáp án
Câu 6. Vật nào dưới đây không có các êlectrôn tự do?
Một đoạn dây nhựa
Một đoạn dây thép
Một đoạn dây đồng
Một đoạn dây nhôm
Chọn A

Đáp án
Câu 7. Chiều dòng điện là chiều
chuyển dời có hướng của các điện tích
dịch chuyển của các êlectrôn
từ cực dương qua vật dẫn tới cực âm của nguồn điện
từ cực âm qua vật dẫn tới cực dương của nguồn điện
Chọn C

Đáp án
Câu 8. Chọn câu phát biểu sai
Sơ đồ mạch điện có tác dụng là:
Giúp các thợ điện dựa vào đó để mắc mạch điện đúng như yêu cầu.
Nhờ đó các điện tích dịch chuyển đúng trong mạch.
Giúp ta dễ dàng trong việc kiểm tra, sửa chữa các mạch điện.
Mô tả đơn giản mạch điện trong thực tế.
Chọn B

Đáp án
Câu 9. Điền các cụm từ thích hợp vào chỗ trống (…)
Đáp án
Các điện tích có thể dịch chuyển qua …………..…………………
Các điện tích không thể dịch chuyển qua …………………………………
Kim loại là chất dẫn điện vì trong đó có các …………. có thể dịch chuyển có hướng.
Tia chớp là do các điện tích chuyển động rất nhanh qua không khí tạo ra . Trong trường hợp này không khí là …………………..
vật dẫn điện (vật liệu dẫn điện, chất dẫn điện)
vật cách điện (vật liệu cách điện, chất cách điện)
êlectrôn tự do
chất dẫn điện
Câu 10. Điền chữ Đ (ý đúng) hoặc S (ý sai) vào ô vuông 󠇬󠇬thích hợp
Đáp án
Đ
S
S
Trả lời lại các câu hỏi phần vận dụng C4, C6 trang 54
Đáp án
C4.
- Dòng điện là dòng các điện tích dịch chuyển có hướng.
- Đèn điện sáng khi có dòng điện chạy qua nó.
- Quạt điện hoạt động khi có dòng điện chạy qua nó.
Mô hình
đinamô xe đạp
trục
Núm
vỏ
Bóng đèn
Nam châm
Cuộn dây dẫn quấn quanh lõi sắt non
C6. Một đầu của đinamô chạm vào
bánh xe đạp khi xe đang chuyển động thì đinamô hoạt động như nguồn điện.
Phần 4. Tự học mở rộng kiến thức

* Dòng điện cung cấp bởi pin hay acquy có chiều không đổi gọi là dòng điện một chiều. Dòng điện chạy trong mạch điện gia đình đổi chiều liên tục và được gọi là dòng điện xoay chiều; nếu vô ý để dòng điện này truyền qua cơ thể người sẽ có thể nguy hiểm tới tính mạng!
* Đinamô ở xe đạp là nguồn điện xoay chiều.