1
CHÀO MỪNG
CÁC EM HỌC SINH
MÔN: NGỮ VĂN 10


ĐỌC VĂN:
(Trích "Chinh phụ ngâm")
Nguyên tác: Đặng Trần Côn
Bản diễn Nôm: Đoàn Thị Điểm (?)
Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ
I. GIỚI THIỆU CHUNG:
1) Tác giả - Dịch giả:
a. Tác giả: Đặng Trần Côn (?), sống vào khoảng nửa đầu thế kỉ XVIII
- Quê làng Nhân Mục, Huyện Thanh Trì, nay thuộc Hà Nội
- Đỗ Hương cống, làm quan dưới thời Lê – Trịnh
- Có nhiều tác phẩm, nổi tiếng là “Chinh phụ ngâm”
b. Dịch giả: Đoàn Thị Điểm (1705 - 1748) - Hiệu là Hồng Hà.
- Quê ở huyện Văn Giang (nay thuộc tỉnh Hưng Yên)
- Là con nhà dòng dõi, nổi tiếng “dung nhan diễm lệ” và hay chữ
- Bà còn là tác giả của “Truyền kì tân phả”



* Phan Huy Ích (1750 - 1822)
- Tác phẩm tiêu biểu: “ Dụ Am văn tập”, “Dụ Am ngâm lục”
Quê làng Thu Hoạch, huyện Thiên Lộc, Nghệ An (nay là Hà Tĩnh).
- Đỗ Tiến sĩ năm 26 tuổi.
Tranh vẽ Phan Huy Ích năm 1790
2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh ra đời:
Sáng tác vào những năm 40 của TK XVIII. Bấy giờ chính sự rối ren, chiến tranh phong kiến diễn ra liên miên, người dân lâm vào cảnh tan tác, loạn li.

b. Thể loại:
Nguyên tác:
Viết bằng chữ Hán. Khúc ngâm này gồm 476 câu thơ, làm theo thể trường đoản cú.

3. Đoạn trích: Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ
* Vị trí đoạn trích:
- Khúc ngâm gồm có 412 câu thơ (Từ câu 193 đến câu 216), làm theo thể song thất lục bát.
* Giá trị nội dung: (Nhan đề: Khúc ngâm của người vợ có chồng ra trận.)
- Là tiếng nói oán ghét chiến tranh phong kiến phi nghĩa.
- Thể hiện khát vọng hạnh phúc lứa đôi.
CẢNH HÁT NGÂM “CHINH PHỤ NGÂM”
1. Đọc, chú thích:
Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước,
Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen
Ngoài rèm thước chẳng mách tin,
Trong rèm, dường đã có đèn biết chăng?
Đèn có biết dường bằng chẳng biết,
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi.
Buồn rầu nói chẳng nên lời,
Hoa đèn kia với bóng người khá thương.
Gà eo óc gáy sương năm trống,
Hoè phất phơ rủ bóng bốn bên.
Khắc giờ đằng đẵng như niên,
Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa.
Hương gượng đốt hồn đà mê mải,
Gương gượng soi lệ lại châu chan.
Sắt cầm gượng gảy ngón đàn,
Dây uyên kinh đứt phím loan ngại chùng.

Lòng này gửi gió đông có tiện?
Nghìn vàng xin gửi đến non Yên.
Non Yên dù chẳng tới miền,
Nhớ chàng thăm thẳm đường lên bằng trời.
Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu,
Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong.
Cảnh buồn người thiết tha lòng,
Cành cây sương đượm tiếng trùng mưa phun.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
2. Bố cục: 2 phần
Phần 1: Từ câu 1 đến câu 16:
Nỗi cô đơn, lẻ loi của người chinh phụ
Phần 2: 8 câu còn lại:
Nỗi nhớ thương người chồng ở phương xa
3. Phân tích:
a. Nỗi cô đơn, lẻ loi của người chinh phụ (16 câu đầu)
- Hoàn cảnh của người chinh phụ: chồng ra trận, nàng ở nhà một mình.
Động tác, cử chỉ: đi đi lại lại ngoài hiên vắng, rủ rèm xuống rồi lại cuốn rèm lên.
14
3. Phân tích:
a. Nỗi cô đơn, lẻ loi của người chinh phụ:
* Hành động:
-“Dạo … thầm gieo từng bước”: Đi lại quẩn quanh, âm thầm, lặng lẽ, nặng nề
 Bước chân mang đầy tâm trạng.
-“Ngồi…rủ thác đòi phen”: lặp đi lặp lại
vô nghĩa, không mục đích  Bồn chồn,
khắc khoải.
- Mong nghe tiếng chim thước báo tin người
chồng mà không có  Ngóng đợi, chờ trông.
Tâm trạng bồn chồn, khắc khoải ngóng
trông, chờ đợi trong vô vọng .
“Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước,”
(Cảnh lẻ loi ngoài hiên)
“Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen.”
(Cảnh lẻ loi trong phòng)
“Ngoài rèm thước chẳng mách tin,”
(Cảnh lẻ loi ban ngày)
“Trong rèm, dường đã có đèn biết chăng?”
(Cảnh lẻ loi ban đêm)
16
Đèn có biết câu hỏi tu từ, điệp liên hoàn  khao khát
Đèn biết chăng tìm nơi chia sẻ cho vơi nỗi buồn thương.
đốt hương miễn cưỡng, không chú tâm,
Gượng soi gương mong thoát khỏi nỗi sầu muộn
(điệp từ) gảy đàn  càng gợi lên nỗi cô đơn, buồn nhớ.
 Miêu tả tâm trạng qua hành động, cử chỉ.



Gảy đàn, soi gương, đốt hương thơm ... vốn là những thú vui tao nhã, những thói quen yêu thích của người phụ nữ. Nhưng với chinh phụ nó trở nên miễn cưỡng, gượng gạo, chán nản.
19
* Ngoại cảnh:
- Thời gian: đêm khuya  trời đêm chuyển dần về sáng
 chuyển sang ngày mới.
- Không gian: hiên vắng, trong phòng khuê quạnh quẽ,
xung quanh mênh mông, vắng lặng
 Không gian, thời gian có sự vận động.
- Cảnh vật:
+ gà “eo óc” gáy: âm thanh thưa thớt, văng vẳng
+ hòe “phất phơ” rủ bóng
Không khí lạnh lẽo, đìu hiu, buồn bã thê lương
tô đậm hơn nỗi cô quạnh của chinh phụ
Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình.
Ngoại cảnh trong những câu thơ tiếp theo được miêu tả như thế nào?
20
* Tâm trạng:
-“Bi thiết”, “Buồn rầu”, “Sầu dằng dặc”: Miêu tả tâm
trạng trực tiếp  Nỗi buồn đau nặng trĩu, kéo dài, chìm
trong sầu tư khắc khoải.
- Mối sầu tựa miền biển xa: mối sầu triền miên, không dứt,
sầu tư trong vô vọng.
- Điển tích: dây uyên, phím loan  nỗi lo lắng, sợ hãi.
Bằng biện pháp so sánh, dùng từ láy, ta thấy tâm trạng
cụ thể như đong, đo đếm được của người chinh phụ.

Qua đó thể hiện tâm trạng gì
của chinh phụ?
21
b. Nỗi nhớ thương người chồng ở phương xa (8 câu cuối):
“Gió đông”, “non Yên”: hình ảnh ước lệ  khát
vọng gửi nỗi lòng theo ngọn gió đông tới nơi chồng
đang chinh chiến.
- Điệp từ “nhớ chàng”: khắc sâu hơn nỗi nhớ.
+ “thăm thẳm đường lên bằng trời”: nỗi nhớ có
chiều sâu và bề rộng  nhớ mãnh liệt.
+ “Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu”: nhớ trong vô
vọng, đớn đau.
+ “đau đáu nào xong”: nhớ khôn nguôi, thường trực.
Chỉ ra những chi tiết, hình ảnh, dấu hiệu nghệ thuật thể hiện nỗi nhớ thương người chồng ở phương xa của chinh phụ?
“Cảnh buồn người thiết tha lòng
Cành cây sương đượm, tiếng trùng mưa phun.”
- Ngoại cảnh lạnh lẽo, quạnh vắng, não nùng: trùng
nỉ non, mưa rả rích.
- Con người đang độc thoại nội tâm, nỗi nhớ nhung trong đớn đau cô đơn vò xé.
Cảnh và tình đồng điệu, nỗi cô đơn, sầu muộn,
nhớ nhung càng thêm nhức nhối, thê thiết, não nề
Khắc sâu bi kịch: bế tắc, vô vọng, không thể giải
toả tâm trạng của người chinh phụ.

=> Lời thơ chuyển từ giọng kể sang độc thoại nội tâm thể hiện nỗi lòng thương nhớ của người chinh phụ, thiết tha khắc khoải.
23
III. TỔNG KẾT
Nội dung:
- Đoạn trích miêu tả những cung bậc và sắc thái khác nhau của nỗi cô đơn, buồn khổ của người chinh phụ khao khát được sống trong tình yêu và hạnh phúc lứa đôi.
- Từ đó,tố cáo chiến tranh phong kiến phi nghĩa, đề cao quyền sống, quyền hạnh phúc của con người.

24
2. Nghệ thuật:
Nghệ thuật miêu tả nội tâm
Miêu tả qua hành động, thiên nhiên
Miêu tả qua việc sử dụng những từ ngữ có giá trị
Gợi cảm cao (đằng đẵng, dằng dặc, thăm thẳm, đau
đáu,…)
Sử dụng thể thơ song thất lục bát có nhạc điệu dồi
dào, phù hợp với việc diễn tả tâm trạng có âm điệu
oán trách, than vãn, sầu muộn.
CỦNG CỐ
Câu 1: Tác phẩm Chinh Phụ Ngâm nguyên văn chữ Hán là sáng tác của ai?
A. Đoàn Thị Điểm
B. Đặng Trần Côn
C. Phan Huy Ích.
B
CỦNG CỐ
Câu 2: Em hãy nêu nội dung chính của tác phẩm “ Chinh phụ ngâm”?

“ Chinh phụ ngâm” nói lên sự oán ghét chiến tranh phong kiến phi nghĩa, đặc biệt là thể hiện tâm trạng khao khát tình yêu, hạnh phúc lứa đôi vốn ít được thơ văn các thời kì trước chú ý.
CỦNG CỐ
Câu 3: Khúc ngâm “ Chinh phụ ngâm” bản nguyên văn chữ Hán được viết theo thể thơ nào?
A. Song thất lục bát
B. Trường đoản cú
C. Lục bát
B
CỦNG CỐ
Câu 4: Đoạn trích “Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ” nằm từ câu bao nhiêu đến câu bao nhiêu trong tác phẩm “Chinh phụ ngâm”?
A. 193- 216
B. 139 – 261
C. 162 – 193
A

CHÀO TẠM BIỆT