Khởi động
- Hãy kể tên những bài thơ em đã được
học trong bài 8 (Những cung bậc cảm
xúc) ?
- Trong những tác phẩm trên, em thích
nhất tác phẩm nào? Vì sao?
- Để người đọc hiểu rõ về tác phẩm
VH mà em yêu thích, em sử dụng kiểu
bài viết nào?

Viết:
VIẾT BÀI VĂN PHÂN TÍCH
MỘT TÁC PHẨM VĂN HỌC

I. Tri thức
về kiểu
bài

Kiểu bài phân tích một tác phẩm văn học
Khái niệm:

Yêu cầu đối với kiểu bài
Nội dung
Hình thức
Bố cục

Kiểu bài phân tích một tác phẩm văn học
Khái niệm: Phân tích một tác phẩn văn học thuộc kiểu bài NLVH, trong đó người viết dùng lí lẽ, bằng
chứng để làm rõ chủ đề và một số nét đặc sắc về hình thực nghệ thuật của tác phẩm.
Yêu cầu đối với kiểu bài
Nội dung

phân tích được nội dung chủ đề; nêu và phân tích được tác dụng của những nét đặc sắc
về hình thức nghệ thuật đối với việc thể hiện nội dung.

Hình thức

lập luận chặt chẽ, có bằng chứng tin cậy từ tác phẩm, diễn đạt mạch lạc, sử dụng các
phương tiện liên kết hợp lí để giúp người đọc nhận ra mạch lập luận của văn bản.

Bố cục

Mở bài: giới thiệu về tác phẩm văn học (tên tác phẩm, tác giả), nêu ý kiến khái quát về chủ
đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm.
Thân bài: lần lượt trình bày các luận điểm làm nổi bật chủ đề và những nét đặc sắc về
hình thức nghệ thuật trong tác phẩm và tác dụng của nó đối với việc thể hiện nội dung tác
phẩm.
Kết bài: khẳng định lại ý kiến về chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của
tác phẩm; nêu suy nghĩ, cảm xúc, trải nghiệm cá nhân hoặc bài học rút ra từ tác phấm.

II. Hướng dẫn
phân tích kiểu
văn bản

II. Hướng dẫn phân tích kiểu
văn bản
1. Đọc văn bản mẫu

Bài văn phân tích, đánh giá tác phẩm
Trong lời mẹ hát (Trương Nam Hương)

2. Phân tích văn bản

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

LUẬN ĐỀ: …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
 
Lý lẽ
Bằng chứng
-Trước hết, đó là âm hưởng ca dao,
cổ tích mở ra một thẻ giới tuỗi thơ
ngọt ngào
Luận điểm 1:
-Trong lời mẹ hát, con hiểu được
Chủ đề ý nghĩa lời ru những vất vả, truân chuyên của
và các khía cạnh nội cuộc đời mẹ, càng thêm kính yêu
dung của chủ đề
tấm lòng mẹ cao cả.
-Trong lời mẹ hát, còn là lòng biết
ơn, tình yêu thương và sự thấu
hiếu của con với mẹ.
Trước hết là sự kết hợp nhuần
nhuyễn các hình ảnh giàu sức gợi.
Luận điểm 2:
Những nét đặc sắc Điều tôi ấn tượng về nghệ thuật
về hình thức nghệ của Trong lời mẹ hát còn
thuật và tác dụng là âm hưởng êm dịu, tha thiết bao
trùm toàn bài thơ
thể hiện chủ đề
 
Nhận xét:
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

2. Phân tích văn bản
LUẬN ĐỀ: Giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Trong lời mẹ hát (Trương Nam Hương)

 
Lý lẽ
Bằng chứng
-Trước hết, đó là âm hưởng ca -Lời ru của mẹ như dòng sông kì -Tuổi thơ chở đầy cổ tích
dao, cổ tích mở ra một thẻ giới diệu đưa con vào thế giới ca dao, Dòng sông lời mẹ ngọt ngào
tuỗi thơ ngọt ngào
có tích đầy màu sắc.
-"cánh cò trắng, dải đồng xanh"
-Từ lời ru, mẹ đã đưa con đến gần "vàng hoa mướp" "khóm trúc, lùm
 
với vẻ đẹp của quê hương, đất tre huyền thoại" "vấn vít dây trấu".
nước đế biết trân trọng, yêu (
thương đất nước mình.

Luận điểm 1:
-Trong lời mẹ hát, con hiểu được - lời ru của mẹ hoà cùng tiêng cối, -Con nghe thập thình tiếng cối/Mẹ
Chủ đề ý nghĩa lời những vất vả, truân chuyên của hoà cùng tiêng gió dập dờn sóng ngồi giã gạo ru con"
ru và các khía cuộc đời mẹ, càng thêm kính lúa, nhờ đó, đứa con thơ -hiểu -"Con nghe dập dờn sóng lúa/Lời ru
cạnh nội dung của yêu tấm lòng mẹ cao cả.
được sự vất vâ, nhọc nhằn của hoá hạt gạo rồi"
chủ đề
mẹ .
-biết "thương mẹ một đời khốn

 
khó" "thương mẹ một đời cay
- Cả một đời hí sinh, khổ đau, đắng"
nhưng tình yêu thương của mẹ mãi -"giàu những tiếng ru nôi"' 'trìu
đong đầy
mến đưa con vào giấc ngủ/ lời mẹ
 
vẫn"thào thơm"

-Trong lời mẹ hát, còn là lòng -Vị trí thứ nhất, khi còn ấu thơ, nhỏ - "Lời ru chắp con đôi cánh/ Lớn rồi
biết ơn, tình yêu thương và sự bé nằm trên cánh võng cảm nhận con sẽ bay xa".
thấu hiếu của con với mẹ.
khúc ru.
-Vị trí thứ hai, khi đã trưởng thành,
hồi tưởng lại đế nhận thức, thấm
thía giá trị của lời ru và sự cao cả

II. Hướng dẫn phân tích kiểu văn bản
2. Phân tích văn
bản

LUẬN ĐỀ: Giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Trong lời mẹ hát (Trương Nam Hương)

Bằng chứng
 
Lý lẽ
Trước hết là sự kết hợp nhuần -Màu tóc mẹ bạc tráng in hằn dấu -"Thời gian chạy qua tóc mẹ/ Một màu
Luận điểm 2:
nhuyễn các hình ảnh giàu sức vết thời gian, cũng gợi ra những trắng đến nôn nao"
Những nét đặc sắc
gợi.
vất vả, gian truân của đời mẹ và sự -"Lưng mẹ cứ còng dần xuống/ Cho con
về hình thức nghệ
thốn thức, "nôn nao" nỗi lòng ngày một thêm cao"
thuật và tác dụng
thương xót của con.
thể hiện chủ đề
Điều tôi ấn tượng về nghệ thuật -tạo nên điệp khúc da diết, dật dìu, -thể thơ sáu chữ'
 
của Trong lời mẹ hát còn -đang nghe nhạc điệu êm đềm của -sự kết hợp hài hoà của nhịp 2/2/2,2/4,3/3
là âm hưởng êm dịu, tha thiết lời
ru
cũng
như -(.ngọt ngào, ca dao, con gái, hương cau,...)
bao trùm toàn bài thơ
khúc nhạc lòng da diết của tình
mẫu tử.(
 
Nhận xét:-Các lí lẽ và bằng chứng làm rõ chủ đề tác phẩm.Những hình ảnh thơ và âm hưởng toàn bài thơ góp phần làm rõ
nét đặc sắc NT của tác phẩm thơ.

Kết luận: - Kiểu bài phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ khác với tác phẩm truyện ở chỗ đặc điểm hình thức của
thể loại (từ ngữ, hình ảnh, vần, nhịp, biện pháp tu từ...)
-Khi viết bài văn NL phân tích một tác phẩm thơ, cần PT nội dung chủ đề, những nét đặc sắc về hình thức NT của
tác phẩm và hiệu quả thẩm mĩ của nó.

III. Hướng dẫn
quy trình viết

II. Hướng dẫn quy trình
viết
Quy trình viết

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Thao tác cần làm

Bước 1:
Xác định mục đích, người đọc, nội dung và cách viết
Chuẩn bị trước khi …………………………………………………………………………………………………………………
viết
…………………………………………………………………………………..
Thu thập tư liệu
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………..
Bước 2:
Tìm ý
Tìm ý và lập dàn ý PHÂN TÍCH BÀI THƠ
1. Tên bài thơ:
…………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………
2. Tên tác giả:
…………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………
3. Chủ đề bài thơ:
…………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………
4. Những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật và tác dụng:
Hình thức nghệ thuật
Tác dụng đối với việc thể hiện nội
dung
…………………………………………………… ………………………………………………………
……………………………
…………………………

Đề bài: Hãy viết bài văn nghị luận phân tích một bài thơ mà
em yêu thích, làm rõ chủ đề, những nét đặc sắc về hình thức
nghệ thuật và hiệu quả thẩm mĩ của nó.

1. Chuẩn bị trước khi viết
- Em dự định phân tích bài thơ nào? Vì sao em chọn bài thơ ấy?
- Em dự định viết bài thơ này cho ai đọc, nhằm mục đích gì?
- Với đối tượng và mục đích ấy, em sẽ chọn cách viết như thế
nào?
- Em cần thu thập những thông tin gì về bài thơ? Những thông
tin ấy có thể tìm thấy ở đâu?

2. Tìm ý và lập dàn ý
PHIẾU TÌM Ý
Phân tích bài thơ: chủ đề và nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật
1. Tên bài thơ: ……………………………………………………………………………..
2. Tên tác giả: ……………………………………………………………………………...
3. Chủ đề bài thơ: ………………………………………………………………………….
4. Một vài nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật:
Hình thức nghệ thuật

Tác dụng

PHIẾU TÌM Ý
Phân tích bài thơ: Chủ đề và nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật bài thơ Khóc Dương Khuê, Nguyễn Khuyến
1. Tên bài thơ: Khóc Dương Khuê
2. Tên tác giả: Nguyễn Khuyến
3. Chủ đề bài thơ: Nỗi lòng thương tiếc, xót xa của mình dành cho người bạn quá cố.
4. Một vài nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật:
Hình thức nghệ thuật
-Cách nói giảm: Bác Dương thôi đã thôi rồi!

Tác dụng

- Nhằm làm giảm đi những mất mát đau thương.
 
-Biện pháp nhân hóa: Nước mây man mác.
-Nhằm diễn tả sự ra đi của bạn cũng khiến đất trời thương xót.
-Cách nói so sánh: Tuổi già giọt lệ như sương.
- Gợi hình , gợi cảm ...
-Các câu hỏi tu từ trong đoạn cuối bài thơ. Hàng loạt  -Để rồi lắng đọng trong những câu thơ hụt hẫng, chơi vơi:
các câu thơ như: Làm sao bác vội về ngay; Vội vàng sao  
đã mải lên tiên, ...
 
-Cách sử dụng lối liệt kê: Có lúc, có khi, cũng có khi… -Nhằm tái hiện những kỉ niệm về tình bạn thân thiết và tấm
lòng của nhà thơ đối với bạn.
-Ngoài ra, tác giả đã dùng một loạt điển tích, điển cố về -Diễn tả nỗi đau mất bạn một cách sâu sắc ở đoạn thơ cuối
tình bạn tri âm
cùng.

Dàn ý
a. Mở bài:
- Nguyễn Khuyến và Dương Khuê sinh thời là hai người bạn cực kỳ
thân thiết và thấu hiểu lẫn nhau.
- Khi nghe hung tin Dương Khuê mất vì bệnh nặng, Nguyễn
Khuyến đã hết sức bàng hoàng và đau buồn. Nguyễn Khuyến đã
viết bài thơ Khóc Dương Khuê để tỏ nỗi lòng thương tiếc, xót xa
của mình dành cho người bạn quá cố.

b. Thân bài

* Sơ lược về Dương Khuê:
- Dương Khuê (1839-1902), tự Giới Nhu, hiệu Vân Trì, là người văn hay chữ tốt, cùng đỗ Cử Nhân
cùng khóa với Nguyễn Khuyến, đỗ Tiến sĩ năm 1868 rồi ra làm quan, tuy nhiên cuộc đời làm quan của
ông có nhiều thăng trầm bất định
- Các tác phẩm của ông gồm có cả thơ chữ Hán, nhưng ca trù lại mang lại cho ông sự nổi tiếng hơn cả
ví như có bài Gặp lại cô đầu cũ.
* Luận điểm 1. Đặc sắc nghệ thuật:
+Thể thơ song thất lục bát, đậm đà bản sắc dân tộc
+Ngôn ngữ bình dị, dễ hiểu
+Sử dụng kết hợp các biện pháp nghệ thuật:
-Cách nói giảm: Bác Dương thôi đã thôi rồi!
-Biện pháp nhân hóa: Nước mây man mác.
-Cách nói so sánh: Tuổi già giọt lệ như sương.
-Các câu hỏi tu từ trong đoạn cuối bài thơ. Hàng loạt các câu thơ như: Làm sao bác vội về ngay; Vội vàng
sao đã mải lên tiên, ...
-Cách sử dụng lối liệt kê: Có lúc, có khi, cũng có khi…
-Ngoài ra, tác giả đã dùng một loạt điển tích, điển cố về tình bạn tri âm

b. Thân bài
* Luận điểm 2: Chủ đề văn bản
-Bài thơ Khóc Dương Khuê mang một nỗi niềm tiếc nuối sâu sắc về một tình
bạn tri kỉ, góp phần khẳng định về tình cảm giữa những con người với nhau.
- Chứng minh qua các yếu tố (từ ngữ, hình ảnh, vần, nhịp, biện pháp tu từ...)

c. Kết bài
- Bài thơ đã để lại cái nhìn cao đẹp về tình bạn cũng như nhân cách cao đẹp
của Nguyễn Khuyến.

3. Viết bài
4. Xem lại và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm
- Nhóm 2 HS trao đổi bài và góp ý bài viết cho nhau dựa vào
bảng kiểm kĩ năng viết.
- 1 – 2 đọc bài viết trước lớp, HS khác chia sẻ nhận xét về bài viết
của bạn.
- Rút kinh nghiệm khi viết bài văn phân tích một tác phẩm văn
học (tác phẩm thơ).

Bảng kiểm kĩ năng viết bài văn nghị luận phân tích một bài thơ:
Chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật
Tiêu chí
-Giới thiệu tên bài thơ, thể loại, tên tác giả (nếu có)
Mở bài -Khái quát những nét đặc sắc của bài thơ (chủ đề, hình thức
nghệ thuật nổi bật)
-Trình bày luận điểm về chủ đề bài thơ
-Phân tích lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ một vài khía cạnh
nội dung của chủ đề
Thân bài -Trình bày luận điểm về những nét đặc sắc nghệ thuật của bài
thơ
-Phân tích lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ những nét đặc sắc
nghệ thuật của bài thơ
-Khẳng định lại ý kiến về chủ đề, những nét đặc sắc nghệ thuật
Kết bài của bài thơ
-Nêu suy nghĩ, cảm xúc hoặc bài học rút ra từ bài thơ
-Không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp
-Sử dụng từ ngữ phù hợp
Diễn đạt
-Có phần mở bài lôi cuốn, hấp dẫn
-Có cách kết bài ấn tượng, đặc sắc

Đạt

Chưa
đạt

 
 

 
 

 
 

 
 

 

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 

 
 
 
 
 

Vận dụng
Từ bài viết đã được đọc, chỉnh sửa và rút
kinh nghiệm trên lớp, GV cho HS về nhà
lựa chọn 1 trong 2 nhiệm vụ:
- Sửa lại bài viết hoàn chỉnh và công bố.
- Chọn 1 bài thơ khác để viết bài và công
bố.

THANKS