CHÀO CÁC EM!


GIÁO VIÊN: NGUYỄN THỊ DIỄN.
TRƯỜNG THCS PHÚ CẦN.
DẠY MÔN: NGỮ VĂN 9.

Đó là anh bộ đội xuất thân từ nông dân, mang vẻ đẹp chân chất, mộc mạc.
Họ có lí tưởng cao đẹp, sẵn sàng bỏ lại những gì quý giá, thân thiết của cuộc sống nơi làng quê để ra đi vì nghĩa lớn.
Họ phải trải qua những gian lao, thiếu thốn đến tột cùng nhưng ở họ vẫn sáng ngời lên tinh thần lạc quan cách mạng.
Đẹp nhất ở họ là tình đồng chí, đồng đội sâu sắc, thắm thiết.
Vẻ đẹp bình dị
mà cao cả
Hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ trong kháng chiến chống Pháp
Tiết: 36,37,38,39 - Văn bản:
Phạm Tiến Duật
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH.

MỤC TIÊU:
1.Kiến thức:
- Nhận biết: Một số hiểu biết bước đầu về nhà thơ Phạm Tiến Duật.
- Thông hiểu: Đặc điểm của thơ Phạm Tiến Duật qua một sáng tác cụ thể: giàu chất hiện thực và tràn đầy cảm hứng lãng mạn.
-Vận dụng: Phát biểu được cảm nghĩ về hiện thực cuộc k/c chống Mĩ cứu nước được phản ánh trong tác phẩm;
- Vận dụng cao: Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nhận về vẻ đẹp hiên ngang, dũng cảm, tràn đầy niềm lạc quan cách mạng,… của những anh lính lái xe được khắc họa trong bài thơ.
2.Kĩ năng:
-Đọc diễn cảm một bài thơ hiện đại.
-Phân tích được vẻ đẹp hình tượng người chiến sĩ lái xe Trường Sơn trong bài thơ.
-Cảm nhận được giá trị của ngôn ngữ, hình ảnh độc đáo trong bài thơ.
3.Thái độ: Giáo dục tình yêu quê hương đất nước qua việc nêu những hình ảnh khó khăn vất vả của bộ đội, công an và TNXP trong chiến tranh.
(Phạm Tiến Duật)
I.Tìm hiểu chung:
1. Tác giả

- Phạm Tiến Duật( 1941-2007), quê ở Phú Thọ.
- Ông là gương mặt tiêu biểu cho thế hệ nhà thơ trẻ thời chống Mĩ.
- Thơ ông thường viết về thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mỹ với giọng điệu trẻ trung, sôi nổi, tinh nghịch, sâu sắc.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật sinh ở huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam. Cha ông là nhà giáo, dạy chữ Hán và tiếng Pháp, còn mẹ làm ruộng, không biết chữ. Ông tốt nghiệp trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1964, nhưng sau đó không tiếp tục với nghề giáo mà quyết định lên đường nhập ngũ.
- Năm 1964, Mỹ mở rộng chiến tranh ra miền Bắc hòng ngăn chặn sức mạnh hậu phương, bằng sức mạnh không quân đẩy Việt Nam về thời kỳ đồ đá. Lúc này, đất nước rất cần người cầm súng. Đó là lớp sinh viên đầu tiên vào bộ đội. Và rất giản dị, rất bình đẳng, anh sinh viên cũng như người nông dân khoác áo lính, đều là binh nhì.
- Theo tiếng gọi vì miền Nam thân yêu, ông cũng như hàng vạn thanh niên yêu nước đã lên đường chiến đấu. Thoạt đầu, Phạm Tiến Duật là pháo thủ cao xạ pháo; sau đó là chiến sĩ lái xe thuộc Đoàn 559.Trong thời gian này, ông sống và chiến đấu chủ yếu trên tuyến đường Trường Sơn- con đường huyết mạch vận chuyển lương thực, vũ khí…chi viện cho miền Nam. Ở đây, ông mới thấu hiểu và ghi nhận được vẻ đẹp và sức mạnh của thời đại mình qua hình ảnh rất cụ thể của người chiến sĩ lái xe, cô TNXP, người tư lệnh, người mẹ Pa Cô, Vân Kiều…Đây cũng là thời gian ông sáng tác rất nhiều tác phẩm thơ nổi tiếng.
CÁC TÁC PHẨM
2.Tác phẩm: Bài thơ về tiểu đội xe không kính

Hoàn cảnh, xuất xứ :






Bài thơ sáng tác năm 1969, in trong tập thơ “ Vầng trăng quầng lửa”.
Phạm Tiến Duật viết “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” khi cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc bước vào thời kì quyết liệt. Giặc Mĩ đã mở rộng chiến tranh ra phạm vi toàn quốc. Miền Bắc vừa sản xuất vừa chiến đấu và chi viện cho miền Nam. Tuyến đường Trường Sơn là tuyến đường huyết mạch để cho những chiếc xe vận tải tiến vào miền Nam. Vì vậy nơi đây trở thành “ túi bom, túi đạn” . Nhà thơ sáng tác bài thơ khi ông đang trực tiếp chiến đấu trên đường Trường Sơn.




Hoàn cảnh, xuất xứ : Bài thơ sáng tác năm 1969, in trong tập thơ
“ Vầng trăng quầng lửa”.



-Thể loại :
Thơ tự do
- Phương thức biểu đạt :
Biểu cảm kết hợp miêu tả,tự sự.
Con đường Trường Sơn huyền thoại
“Đường Trường Sơn - Hồ Chí Minh thực sự ghi vào lịch sử dân tộc ta như một con đường huyền thoại, một kỳ tích của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, một “kỳ tích của thế kỷ XX”
Con đường Trường Sơn huyền thoại
- Tên gọi Trường Sơn xác định địa danh - dãy Trường Sơn chạy dọc miền Trung, có địa hình hiểm trở nhất Đông Nam Á. Núi cao, rừng rậm nhiệt đới, rất ít dân cư.
- Nhằm chi viện cho chiến trường miền Nam, chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập đoàn 559 để xây dựng đường Trường Sơn với 440 người, mang phiên hiệu Tiểu đoàn giao liên D301 do Thượng tá Võ Bẩm (sau này là Thiếu tướng) chỉ huy
- Từ năm 1965 đến năm 1972, Mỹ huy động hơn 730.000 lượt máy bay, đánh phá hơn 150.000 trận, ném xuống đường Trường Sơn gần 4 triệu tấn bom đạn ( gấp 20 lần quả bom nguyên tử mà Mỹ ném xuống Hiroshima năm 1945 )
Con đường Trường Sơn ngày nay
Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn
Hướng dẫn đọc
Giọng vui tươi, khoẻ khoắn, ngang tàng, thể hiện tinh thần lạc quan, dũng cảm của những người lính
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.
Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
(Phạm Tiến Duật)
B?p Ho�ng C?m ta d?ng gi?a tr?i
3. Bố cục: 3 phần
Tư thế hiên ngang ra trận của
những người lính lái xe tiểu đội
xe không kính.
Tinh thần dũng cảm, lạc quan
của những người lính
Ý chí quyết tâm chiến đấu vì
miền Nam
4 khổ tiếp theo
2 khổ đầu
Khổ cuối
H: Em có nhận xét gì về nhan đề bài thơ? Có ý kiến cho rằng thêm cụm từ “Bài thơ về” vào nhan đề là thừa. Em có đồng ý với ý kiến đó không ? Vì sao ?
- Bài thơ có một nhan đề khá dài, tưởng như có chỗ thừa, nhưng chính nhan đề ấy lại thu hút người đọc ở cái vẻ lạ, độc đáo của nó:
+ Xe không kính: là hiện thực đời sống chiến tranh.
+ Bài thơ: chất thơ toát lên từ hiện thực khốc liệt ấy.
-> Nhà thơ không chỉ muốn nói đến hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu là nói về chất thơ của hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ hiên ngang, dũng cảm, sôi nổi, trẻ trung,
Tôi phải thêm cụm từ “Bài thơ về…”, để báo trước cho mọi người biết rằng là tôi viết thơ, chứ không phải một khúc văn xuôi. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là cách đưa chất liệu văn xuôi vào thơ, những câu thơ “đặc” văn xuôi được kết hợp lại trong một cảm hứng chung. (Phạm Tiến Duật)
II. Phân tích:
1. Nhan đề bài thơ

- Lạ và độc đáo:
+ Xe không kính: là hiện thực đời sống chiến tranh.
+ Bài thơ: chất thơ toát lên từ hiện thực khốc liệt ấy.
-> Thể hiện cách nhìn, cách khai thác chất thơ từ hiện thực khốc liệt.
Hình ảnh người lính lái xe Trường Sơn
Hình ảnh những chiếc xe không kính
Bài thơ về tiểu đội xe không kính
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
1. Tìm những câu thơ lí giải nguyên nhân và miêu tả hình ảnh những chiếc xe không kính?
2. Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Nhận xét về giọng thơ, lời thơ? Tác dụng?
3. Qua hình ảnh những chiếc xe không kính, tác giả muốn phản ánh điều gì?
2. Hình ảnh những chiếc xe không kính
- Xe: Không kính, không đèn, không mui, thùng xe bị xước.
- Nguyên nhân : "Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi"

- Tên gọi Trường Sơn xác định địa danh - dãy Trường Sơn chạy dọc miền Trung, có địa hình hiểm trở nhất Đông Nam Á. Núi cao, rừng rậm nhiệt đới, rất ít dân cư.
- Nhằm chi viện cho chiến trường miền Nam, chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập đoàn 559 để xây dựng đường Trường Sơn với 440 người, mang phiên hiệu Tiểu đoàn giao liên D301 do Thượng tá Võ Bẩm (sau này là Thiếu tướng) chỉ huy

- Xe: Không kính, không đèn, không mui, thùng xe bị xước.
- Nguyên nhân : "Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi"
* Nghệ thuật:
+ Câu thơ đậm chất văn xuôi.
+ Cấu trúc theo hình thức hỏi – đáp, giọng phóng túng hồn nhiên,
+ Bút pháp tả thực, điệp ngữ, liệt kê, động từ mạnh.
=> Làm nổi bật hình ảnh những chiếc xe không kính bị bom đạn tàn phá vẫn băng ra chiến trường. Đồng thời tái hiện chân thực sự tàn phá ác liệt của bom đạn trong chiến tranh
Đọc bài thơ.
2. Chuẩn bị bài mới: Soạn bài : Hình ảnh người chiến sĩ lái xe:
+ Tư thế, tinh thần và thái độ, tình đồng đội, ý chí chiến đấu.
+ Sưu tầm các tài liệu liên quan đến bài thơ...
Hiện thực cuộc chiến năm 1969
Thảo luận
Nhóm 1:Tìm những câu thơ miêu tả tư thế của người lính lái xe và bút pháp nghệ thuật được sử dụng trong những câu thơ đó?
Nhóm 2: Tìm những câu thơ miêu tả tinh thần, thái độ của người lính lái xe. Bút pháp nghệ thuật được sử dụng?
Nhóm 3: Tìm Tìm những câu thơ miêu tả của tình đồng chí đồng đội. Bút pháp nghệ thuật được sử dụng?
Nhóm 4: Tìm những câu thơ miêu tả ý chí chiến đấu của người lính lái xe. Bút pháp nghệ thuật được sử dụng?
- . ung dung .
- Nhìn ? d?t, tr?i, th?ng
gió … xoa mắt …
con đường …
sao trời, cánh chim
a. Tư thế:
3. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.
-> Điệp ngữ, liệt kê, đảo ngữ, ẩn dụ, nói quá, so sánh, từ láy .
=>Phong thái ung dung, hiên ngang đường hoàng, chủ động .


- … ừ thì có bụi ...
- … cười ha ha.
- … ừ thì ướt áo..
-… gió lùa khô mau thôi.
b. Tinh thần, thái độ :
 Tinh thần lạc quan, dũng cảm, bất chấp khó khăn, coi thường gian khổ, hiểm nguy.
- Điệp cấu trúc, giọng thơ ngang tàng, nghịch ngợm, hình ảnh độc đáo :

c. Tình đồng đội:
+ G?p bố b?n su?t d?c du?ng di t?i
B?t tay qua c?a kớnh v? r?i .
+ B?p Ho�ng C?m ta d?ng gi?a tr?i
Chung bỏt dua nghia l� gia dỡnh d?y
+ Vừng m?c chụng chờnh du?ng xe ch?y...
Tình đồng chí gắn bó keo sơn, yêu thương, chia sẻ , cùng chung lí tưởng.
d. Ý chí chiến đấu
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
 Khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
- “ …một trái tim” là một biểu tượng đa nghĩa, sử dụng phép hoán dụ .
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Hình ảnh những
chiếc xe không kính
Hình ảnh những
người chiến sĩ lái xe
Tư thế
ung
dung
hiên
ngang
Tinh thần
bất chấp
hiểm nguy
dũng
cảm
lạc quan
Tình cảm
đồng đội
gắn bó,
yêu
thương
sôi nổi
Ý chí
quyết
tâm
vì miền
Nam
Nghệ thuật
Đậm chất hiện
thực, nhiều câu
văn xuôi, giọng
điệu ngang tàng,
tinh nghịch,
hình ảnh
thơ độc đáo

III. Tổng kết:
Nội dung.
Bài thơ về tiểu đội xe không kính.
Nghệ thuât.

- Lựa chọn chi tiết độc đáo, hình ảnh đậm chất hiện thực
- Giọng điệu ngang tàng, tự nhiên, khỏe khoắn.
- Ngôn ngữ tự nhiên, gần với khẩu ngữ.
- BPTT: Đảo ngữ, điệp từ, nhân hóa, hoán dụ…
- Bài thơ đã khắc hoạ một hình ảnh độc đáo: những chiếc xe không kính.
- Qua đó làm nổi bật hình ảnh những người lính lái xe ở Trường Sơn trong thời chống Mỹ, với tư thế ung dung, hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm, bất chấp khó khăn nguy hiểm, tình đồng chí đồng đội gắn bó và ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam.
IV. Luyện Tập:
Bài tập 1: So sánh hình ảnh người lính ở bài thơ này với người lính trong bài thơ “Đồng chí”
- Giống nhau: Nét đẹp chung của anh bộ đội cụ Hồ: lí tưởng cao đẹp, lòng yêu nước nồng nàn; tinh thần lạc quan, dũng cảm, vượt mọi khó khăn, gian khổ; tình đồng chí, đồng đội keo sơn, gắn bó.
- Khác nhau:
+ "Đồng chí": Những người lính xuất thân từ nông dân mang vẻ đẹp giản dị, chân thành, chất phác.
+ "Bài thơ về tiểu đội xe không kính": Những người chiến sĩ xuất thân từ tầng lớp trí thức mang vẻ đẹp trẻ trung, hóm hỉnh, hồn nhiên, yêu đời.
-> Sự trưởng thành trong nhận thức và tình cảm của người lính từ kháng chiến chống Pháp đến kháng chiến chống Mĩ.
Bài tập 2 : Hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ thời chống Mĩ.
- Tư thế ung dung, hiên ngang…
- Tinh thần lạc quan, dũng cảm…
- Tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn…
- Ý chí chiến đấu vì miền Nam thân yêu…
-> Những người lính mang vẻ đẹp thời đại HCM.

*Hướng dẫn tự học:

- Học thuộc lòng bài thơ.
- Tìm hiểu kĩ bài thơ để thấy được sức mạnh và vẻ đẹp tinh thần của người lính cách mạng- những người đồng chí được thể hiện qua những chi tiết, hình ảnh, ngôn ngữ giản dị, chân thực, cô đọng, giàu sức biểu cảm.
- Hãy phát biểu được cảm nghĩ về hiện thực cuộc k/c chống Mĩ cứu nước được phản ánh trong tác phẩm.
- Chuẩn bị tiết 40,45,46,47: “Ôn tập truyện trung đại” :
+ Xem lại kiến thức của các văn bản: Chuyện người con gái Nam Xương;Hoàng lê nhất Thống Chí; Truyện Kiều; Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga.