TRƯỜNG THCS.....

CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI
TIẾT HỌC HÔM NAY

KHỞI ĐỘNG
Viết đoạn văn miêu tả về chúng trong đó có sử dụng phép tu từ so
sánh (phần chuẩn bị ở nhà)

Hàng Tùng cổ hơn 700 tuổi
Đến với Yên Tử ta không thể không đến với rừng mai.
Vào mùa xuân, thường vào dịp khai hội(10/1) mai tưng
bừng khoe sắc. Sắc vàng của hoa mai làm sáng bừng
không gian nơi rừng thiêng Yên Tử. Sắc màu ấy như
níu chân du khách khi hành hương về đất phật.

Mai vàng Yên Tử

Tiết 2:

SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP
NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN
THUYẾT MINH

NỘI DUNG BÀI HỌC
1
I. Tìm hiểu việc sử
dụng một số biện pháp
nghệ thuật trong văn
bản thuyết minh.

2

Thực hành

I. Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp
nghệ thuật trong văn bản thuyết minh
1. Ôn tập văn bản thuyết minh

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
Văn bản thuyết minh là gì?
Văn bản thuyết minh được viết ra
nhằm mục đích gì?
Nêu đặc điểm chủ yếu của văn bản thuyết
minh? Hãy kể tên các phương pháp
thuyết minh đã học

1. Ôn tập văn bản thuyết minh
Khái niệm: Là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm
cung cấp tri thức khách quan về đặc điểm, tính chất, nghuyên nhân... của
các hiện tượng và sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng phương thức trình bày,
giải thích, giới thiệu.

Mục đích: Đáp ứng được nhu cầu hiểu biết, cung cấp cho con người những
tri thức về tự nhiên, xã hội để có thể vận dụng vào phục vụ lợi ích của mình.

Tính chất:
Giới thiệu sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội.
Xác thực, khoa học và rõ ràng, hấp dẫn.
Sử dụng ngôn ngữ chính xác, cô đọng, chặt chẽ, sinh động.

Phương pháp thuyết minh: Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích, liệt ke,
nêu ví dụ, dung số liệu, so sánh đối chiếu, phân tích, phân loại….

2. Viết văn bản thuyết minh có sử dụng một số
biện pháp nghệ thuật
THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
Đọc văn bản đọc văn bản “ Hạ Long - Đá và nước” và trả lời
các câu hỏi sau:
? Văn bản này thuyết minh đối tượng nào?
? Bài văn thuyết minh đặc điểm gì của vịnh Hạ Long?
? Thông thường khi thuyết minh về cảnh đẹp Hạ Long, người ta
sẽ thuyết minh những khía cạnh nào? Nhà văn Nguyên Ngọc có
thuyết minh theo những khía cạnh đó không?
? Để làm rõ “ Sự kỳ lạ của Hạ Long là vô tận” một cách sinh động,
hấp dẫn, tác giả còn vận dụng biện pháp nghệ thuật nào? Thể
hiện cụ thể ra sao?

2. Viết văn bản thuyết minh có sử dụng một số
biện pháp nghệ thuật

Văn bản: Hạ Long – Đá và nước

• Vấn đề thuyết minh: sự kì lạ của Hạ
Long
• Phương pháp thuyết minh: liệt kê, phân
tích.

Các biện pháp nghệ thuật: liên
tưởng, tưởng tượng và kết hợp với
biện pháp nhân hóa, so sánh, miêu
tả.

Tác dụng của biện
pháp nghệ thuật

Liên tưởng, tưởng tượng
Những cuộc dạo chơi đúng hơn là các khả
năng dạo chơi: thả cho thuyền nổi trôi hoặc
buông theo dòng, hoặc chèo nhẹ, hoặc lướt
nhanh hoặc tùy hứng lúc nhanh lúc dừng
(toàn bài dùng 8 chữ “có thể” ) khơi gợi
những cảm giác có thể có: bỗng nhiên nhí
nhảnh tinh nghịch hơn, buồn hơn hay vui
hơn...hóa thân không ngừng.

Nhân hóa
Tác dụng để tả các đảo đá: gọi chúng là
thập loại chúng sinh, phải là thế giới
người, là bọn người bằng đá hối hả trở về.

2. Viết văn bản thuyết minh có sử dụng một số
biện pháp nghệ thuật

Ghi nhớ

Muốn cho văn bản thuyết minh được
sinh động, hấp dẫn người ta vận dụng
thêm một số biện pháp nghệ thuật như
kể chuyện, tự thuật, đối thoại theo lối
ấn dụ, nhân hóa hoặc các hình thức vè,
diễn ca...

Các biện pháp nghệ thuật cần được
sử dụng thích hợp góp phần làm nổi
bật đặc điểm của đối tượng thuyết
minh và gây hứng thú cho người
đọc.

2. Viết văn bản thuyết minh có sử dụng một số
biện pháp nghệ thuật

Khi sử dụng các biện pháp nghệ thuật tạo lập các
VB thuyết minh, cần phải lưu ý:

• Đảm bảo tính chất của văn bản.
• Thực hiện được mục đích thuyết minh.
• Thể hiện các phương thuyết minh.

LUYỆN TẬP

Bài tập 1: Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi
• Văn bản có tính chất thuyết minh không? Tính chất ấy thể hiện ở
những điểm nào? Những phương pháp thuyết minh nào được sử
dụng?
• Bài thuyết minh này có những nét gì đặc biệt? Tác giả đã sử
dụng biện pháp nghệ thuật nào? Tác dụng?

• Văn bản là một câu chuyện vui có tính chất thuyết minh: Giới thiệu về họ, giống,
loài, về các tập tính sinh sống, sinh đẻ đặc điểm cơ thể của Ruồi xanh
• Phương pháp: Định nghĩa, phân loại, liệt kê.
• Các biện pháp nghệ thuật: Nhân hoá, hư cấu, tưởng tượng có tình tiết
 Gây hứng thú, vừa là truyện vui, dễ nhớ, vừa thêm tri thức, có tính giáo dục.
gây hứng thú, hấp dẫn.
• Nét đặc biệt: yếu tố thuyết minh và yếu tố nghệ thuật kết hợp chặt chẽ.

Bài tập 2: Đọc đoạn văn sau và nhận xét về biện pháp nghệ thuật được sử dụng để thuyết
minh:
Bà tôi thường kể cho tôi nghe rằng chim cú kêu là có ma tới. Tôi hỏi vì sao thì bà giải thích:
thế cháu không nghe tiếng cú kêu thường vọng từ bãi tha ma đến hay sao?”. Sau này học môn
sinh học tôi mới biết là không phải như vậy. Chim cú là loài chim ăn thịt, thường ăn thịt lũ chuột
đồng, kẻ phá hoại mùa màng. Chim cú là giống vật có lợi, là bạn của nhà nông. Sở dĩ chim cú
thường lui tới bãi tha ma là vì ở đó có lũ chuột đồng đào hang. Bây giờ mỗi lần nghe tiếng chim
cú, tôi chẵng những không sợ mà còn vui vì biết rằng người bạn của nhà nông đang hoạt động.

• Biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng ở đoạn văn này là nghệ thuật kể
chuyện: Kể câu chuyện ngày thơ ấu nghe bà kể chuyện về chim cú, khi chim cú
kêu là có ma tới. Nhưng khi nhân vật được học môn Sinh học, đã hiểu hơn về
kiến thức khoa học loài Cú.
 Văn bản đã sử dụng phương pháp giải thích.

LUYỆN TẬP
Đề bài:
Thuyết minh một trong những đồ dùng sau:
Quạt, cái bút, cái kéo, chiếc nón

Thuyết minh về chiếc quạt
Bước 1: Tìm hiểu đề
• Kiểu bài: thuyết minh
• Đối tượng: cái quạt

LẬP DÀN Ý
Thảo luận theo nhóm: Lập dàn ý cho đề thuyết minh chiếc quạt theo phân công sau

Nhóm 1

Nhóm 2

Nhóm 3

Nhóm 4

Nguồn gốc – quá
trình phát triển
cái quạt

Cấu tạo của
quạt

Công dụng
của quạt

Cách dùng
của quạt

Thuyết minh về chiếc quạt
Mở bài: Giới thiệu quạt máy là một vật dụng quen thuộc đối
với đời sống
Thân bài: Giới thiệu về chiếc quạt
1. Nguồn gốc- Quá trình phát triển
+ Người tạo ra quạt máy đầu tiên là Omar-Rajeen Jumala vào năm 1832
+ Cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, các loại quạt chạy bằng cơ học đã cải
tiến thành quạt điện
+ Giữa năm 1882 đến năm 1886, phát triển thành loại quạt bàn và quạt điện
cá nhân
+ Năm 1882, Philip Diehl đã giới thiệu đến chiếc quạt điện trần và Diehl
được xem là cha đẻ của chiếc quạt điện hiện đại ngày nay.

Thuyết minh về chiếc quạt
2. Cấu tạo:
+ Thành phần chính của quạt máy gồm: động cơ điện, trục động cơ,
cánh quạt, công tắc quạt, vỏ quạt.
+ Khi hoạt động, quạt điện gồm các cánh quạt xoay nhanh tạo ra các
dòng khí.
+ Mỗi quạt điện có nhiều mức độ quay khác nhau từ mức cao nhất đến
mức thấp nhất
- Phân loại: quạt treo tường, quạt để bàn, quạt đứng, quạt trần, quạt
âm trần , quạt âm tường, quạt hút gió, quạt thổi gió,… Có rất nhiều cỡ
quạt từ quạt gắn trong máy tính nhỏ xíu đến quạt công nghiệp to đùng.
Môtơ chạy quạt cũng rất nhiều loại khác nhau, điện một pha , điện ba
pha, công suất từ nhỏ tới lớn.

Thuyết minh về chiếc quạt
3. Công dụng
+ Chống nóng chủ yếu trong mùa hè vì nó đơn giản và ít tốn kém về mặt
kinh tế
+ Thường dùng để làm khô quần áo, tóc, khăn tắm,…
+ Nếu sử dụng không hợp lý thì có thể ảnh hưởng không tốt đến sức
khoẻ

4. Cách dùng
+ Thời gian ngồi quạt mỗi lần khoảng 30- 60 phút là hợp lý
+ Dùng đúng công suất, thời gian sử dụng hợp lí và đem đi bảo trì
nếu thấy có trục trặc gì để tránh nguy hiểm
C. Kết bài: Quạt máy là một vật dụng rất cần thiết cho đời sống của
chúng ta. Nếu ta sử dụng đúng cách, nó sẽ đạt hiểu quả cao, hết công
suất.

Thuyết minh về chiếc quạt
Ví dụ phần mở bài:
Mùa hè oi ả đã về rồi, nữ hoàng của nắng nóng bao trùm khắp mọi nơi. Tất cả mọi
người chỉ muốn ở trong nhà với ly nước mát, và ngồi quạt mà thôi. Dù rằng bây giờ
đa số mọi nhà đều đã sử dụng điều hoà, máy lạnh, nhưng những hôm không oi bức
lắm, hoặc trước kia, quạt điện vẫn là thứ không thể thiếu trong gia đình của mỗi
người.
Ví dụ phần thân bài
Trong cuộc sống hiện đại ngày nay thì chiếc quạt vẫn giữ một vị trí vô cùng quan
trọng. Đó không chỉ là một vật dụng mà còn là nét bản sắc dân tộc,là một phần trong
đời sống văn hóa người Việt. Chiếc quạt nhẹ nhõm, mỏng manh mà đã hòa vào dòng
chảy thành văn hóa - lịch sử!

VẬN DỤNG
Dựa vào văn bản tre Việt Nam(Nguyễn Duy), hãy
viết một đoạn văn thuyết minh về cây tre trong đó
có sử dụng các biện pháp nghệ thuật như liên
tưởng, so sánh, nhân hóa...

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ CHÚ Ý
LẮNG NGHE BÀI GIẢNG