Chào mừng các em cùng
đến với tiết học hôm nay!

Các hình ảnh dưới đây
gợi cho em suy nghĩ gì
về những người lính
trong kháng chiến
chống Mĩ?

Tiết :

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI
XE KHÔNG KÍNH
(Phạm Tiến Duật)

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. Tìm hiểu chung

II. Đọc hiểu văn bản

III. Tổng kết

TÌM HIỂU CHUNG

I
1

-

Tác giả

Dựa vào phần chuẩn bị bài ở nhà,
hãy giới thiệu những nét khái
Phạm Tiến Duật (1941-2007)
quát về tác giả Phạm Tiến Duật
Quê: Phú Thọ
và
văn
bản
Bài
thơ
về
tiểu
đội
xe
Cuộc đời: Năm 1964, nhà thơ gia nhập quân đội, hoạt động
kính
trên tuyến đường Trường Sơn. Ông là nhà thơ tiêu biểu không
cho

thế hệ nhà thơ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước
- Đề tài chủ yếu: viết về hình tượng người lính và cô thanh niên
xung phong trên tuyến đường Trường Sơn
- Tác phẩm chính : Vầng trăng quầng lửa ( 1970), Thơ một
trặng đường ( 1971). Ở hai đầu núi (1981), Nhóm lửa (1996)
…
- Năm 1970. Ông đạt giải Nhất trong cuộc thi Thơ của báo Văn
nghệ; năm 2001 được tặng giải thưởng Nhà Nước về văn học
nghệ thuật;; 2012, được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh vể
văn học nghệ thuật

MỘT SỐ TÁC PHẨM CHÍNH

1981
1983

1970

2007

1971

2

Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Năm 1969 – cuộc kháng chiến đang diễn ra ác
liệt trên tuyến đường Trường Sơn
- Bài thơ được đưa vào tập thơ “Vầng trăng quầng
lửa” – năm 1970
- Bài thơ về tiểu đội xe không kính ở trong chùm
thơ của Phạm Tiến Duật được tặng giải Nhất
cuộc thi thơ báo Văn nghệ năm 1969. Bài thơ có
sự lôi cuốn hấp dẫn riêng.

(Phạm Tiến Duật)
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.
Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.

Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.

b. Chú thích
Tiểu đội : Gồm 12 người

b. Chú thích

Anh nuôi Hoàng Cầm

Bếp Hoàng Cầm

Là loại bếp dã chiến, mang tên đồng chí Hoàng Cầm (1916 - 1996), quê ở Tam
Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, nguyên là Tiểu đội trưởng nuôi quân thuộc Đội điều trị 8 Sư
đoàn 308, sáng tạo ra từ chiến dịch Hoà Bình năm 1951.

Em hiểu thế nào về
nhan đề bài thơ?
c. Nhan đề bài thơ
- Mới lạ, độc đáo, tưởng như có chữ thừa:
- Nhan đề khá dài, hình ảnh thơ độc đáo, tưởng như thừa từ “bài thơ”
Tác dụng:
 Gây được sự chú ý với người đọc
 Làm nổi bật được hình ảnh xuyên suốt bài thơ: những chiếc xe không kính.
Hình ảnh này là sự phát hiện thú vị của tác giả, thể hiện sự gắn bó, am hiể hiện
thực đời sống chiến tranh trên tuyến đường Trường Sơn
 Hai chữ “bài thơ” tác giả thêm vào để người đọc thấy rõ hơn về cái nhìn, cách
khai thác hiện thực của tác giả: không chỉ viết về chiếc xe không kính hay hiện
thực ác liệt của cuộc chiến tranh mà chủ yếu nhà thơ muốn khai thác chất thơ
từ hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ hiên ngang, dũng cảm, vượt lên thiếu thốn,
gian khổ, nguy hiểm của cuộc chiến tranh.

Tôi phải thêm “ Bài thơ về…”, để báo trước cho mọi
người biết rằng là tôi viết thơ, chứ không phải một
khúc văn xuôi. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là cách
đưa chất liệu văn xuôi vào thơ, những câu thơ “đặc”
văn xuôi được kết hợp lại trong một cảm hứng chung.
(Phạm Tiến Duật)

d. Bố cục

1

Phần 1: Hình ảnh những chiếc xe không kính và tư
thế hiên ngang của người lính (khổ 1,2)

2

Phần 2: Tinh thần lạc quan, bất chấp gian khổ, coi
thường hiểm nguy của người lính (khổ 3,4)

2

Phần 3: Tình đồng chí, đồng đội cao đẹp của người
lính lái xe (khổ 5,6)

2

Phần 4: Hình ảnh những chiếc xe không kính và lí tưởng
cách mạng của người lính (khổ 7)

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

II
1

Hình ảnh những chiếc xe không kính

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
- Tìm những hình ảnh, chi tiết miêu tả chiếc xe?
- Tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì qua câu thơ?
- Em có nhận xét gì về hình ảnh những chiếc xe trong bom đạn

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

II
1

Hình ảnh những chiếc xe không kính
Không kính
Không đèn
Xe
Không mui
Thùng có xước

Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,

Nhận xét:
•

Động từ mạnh: Bom giật, bom rung  nguyên nhân xe bị tàn phá…

•

Tả thực, điệp ngữ, liệt kê, từ phủ định, giọng thản nhiên.

=> Đoàn xe trần trụi, biến dạng, gợi sự tàn phá khốc liệt của hiện thực chiến tranh.

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

II
1

Hình ảnh những chiếc xe không kính

Xưa nay, những hình ảnh xe cộ, tàu thuyền đưa vào thơ thì đều
được “mĩ lệ hóa”, “lãng mạn hóa” và thường mang ý nghĩa tượng
trưng hơn là tả thực. Ở bài thơ này, tác giả đã miêu tả với những
chi tiết cụ thể, rất thực: những chiếc xe không kính
Những chiếc xe ngày càng biến dạng do hiện thực của chiến
tranh khốc liệt: không có kính, không có đèn, không có mui xe,
thùng xe có xước

II
2

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Hình ảnh những chiến sĩ lái xe

Những chiến sĩ lái xe
thực hiện nhiệm vụ trong
hoàn cảnh nào?

* Hoàn cảnh
+ Bom giật bom rung….
+ …gió vào xoa mắt đắng
+ Bụi phun tóc trắng như người già
+ Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
- Hoàn cảnh chiến trường : bom,..
- Hoàn cảnh thiên nhiên : gió, bụi, mưa

Nghệ thuật : Kết hợp các động từ mạnh: giật, rung, phun, tuôn, xối,
….

2 Hình ảnh những chiến sĩ lái xe
a. Tư thế ung dung, dũng cảm, coi thường hiểm nguy
• Tư thế ngồi: ung dung, nghệ thuật đảo ngữ với từ

láy “ung dung” được đảo lên đầu câu  nhấn mạnh tư
thế ung dung, bình tĩnh, tự tin của người lính lái xe.

• Tư thế nhìn: nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng  cái nhìn
bao quát, rộng mở, vừa trực diện, tập trung cao độ.
Các anh nhìn vào khó khăn, gian khổ, hi sinh mà không
hề run sợ, né tránh – một bản lĩnh vững vàng.

2 Hình ảnh những chiến sĩ lái xe
a. Tư thế ung dung, dũng cảm, coi thường hiểm nguy
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.

 Nghệ thuật: Đảo ngữ, điệp từ, so sánh

Kim Ngọc Quang - chiến sĩ lái xe
xuất sắc trên tuyến đường
Trường Sơn.

b. Tâm hồn lạc quan,
yêu đời
THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

- Những câu thơ nào đề cập đến những khó khăn, nguy
hiểm nào của người lính? Qua đó em thấy người lính lái
xe Trường Sơn tiêu biểu cho những phẩm chất cao đẹp
nào?
- Nhận xét giọng thơ ?

b. Tâm hồn lạc quan,
yêu đời
Khổ thơ 3,4: nói đến những khó khăn, nguy hiểm mà người lính gặp phải khi ngồi trong
những chiếc xe không kính
• Cấu trúc: “không có…”;”ừ thì…”, “chưa cần” được lặp đi lặp lại như lời nói nôm na
mà cứng cỏi, lạc quan của người lính, đã biến những khó khăn thành những điều thú vị
• Xe không kính nên “bụi phun tóc trắng như người già”, xe không có kính nên “ướt áo”,
“mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời” là lẽ tất nhiên
 Trước mọi khó khăn, nguy hiểm, họ chẳng cần bận tâm, lo lắng, vẫn “lái trăm cây số nữa”
sẵn sàng chấp nhận thử thách, gian lao như thể đó là điều tất yếu.

b. Tâm hồn lạc quan,
yêu đời
• Giọng thơ ngang tàng, bất chất đi kèm các chi tiết thơ nhẹ nhõm, trôi chảy,
các chiến sĩ đã bình thường hóa, lạc quan những khó khăn với tinh thần
trách nhiệm cao
 cuộc sống của những người lính trong bom đạn ác liệt tuy gian khổ
nhưng tràn đầy tinh thần lạc quan, niêm vui sôi nổi, yêu đời.

c. Tâm hồn sôi nổi của tuổi trẻ,
tình đồng chí đồng đội sâu sắc
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy.

c. Tâm hồn sôi nổi của tuổi trẻ, tình đồng chí đồng đội sâu sắc
• Họ vẫn hồn nhiên, hóm hỉnh với những hình ảnh tinh nghịch: “phì phèo châm
điếu thuốc”, “cười ha ha”  những khúc ca vui của tâm hồn tươi trẻ, xua tan đi
những gian lao, nguy hiểm.
• Hồn nhiên, tếu táo nhưng cũng thật cảm động trong không khí đoàn kết của tình
đồng đội. Họ là những người lính lái xe cùng “về đây tụ hội”, gặp trong chiến tranh
ác liệt, cùng chung một nhiệm vụ giải phóng miền Nam
• Họ cùng gắn bó, chia sẻ những khó khăn của cuộc sống tạm bợ, có thể “bắt tay
qua cửa kính vỡ rồi”, chỉ một cái bắt tay cũng ấm lòng, đủ động viên và cảm thông
với nhau. Cái bắt tay truyền cho nhau cả tâm hồn, tình cảm, giúp họ xích lại gần
nhau hơn.
• Tình cảm ấy thắm thiết như ruột thịt, như anh em trong gia đình: “Chung bát
đũa nghĩa là gia đình đất”. Một định nghĩa về gia đình thật giản đơn nhưng sâu
nặng, thiêng liêng,mọi người cùng nhau xích lại để vượt qua vô vàn khó khăn,
hiểm nguy phía trước

c. Tâm hồn sôi nổi của tuổi trẻ, tình đồng chí đồng đội sâu sắc
• Họ cùng tiếp cho nhau sức mạnh để chiếc xe không kính luôn lăn bánh hướng về miền Nam
thân yêu: “Lại đi, lại đi, trời xanh thêm”
• Điệp ngữ “lại đi” khẳng định đoàn xe không ngừng tiến tới
• Hình ảnh “trời xanh thêm” là một ẩn dụ, gợi lên tâm hồn lạc quan, chứa chan hi vọng của
người lính
Tình đồng chí, đồng đội đã biến thành động lực giúp các anh vượt qua khó khăn, nguy hiểm,
chiến đấu bảo vệ Tổ quốc thân yêu. Sức mạnh của người lính thời đại Hồ Chí Minh là vẻ đẹp
kết hợp truyền thống và hiện đại. Họ là hiện thân của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, là hình
tượng đẹp nhất của thế kỷ:
“Như Thạch Sanh của thế kỷ hai mươi”
(Tố Hữu).

d. Ý chí quyết tâm giải phóng miền Nam
• Chiếc xe ngày càng biến dạng do chiến tranh khốc liệt: chiếc xe không chỉ mất kính
mà lại không đèn, không mui, thùng xe có xước  điệp ngữ “không có” được nhắc
lại kết hợp với phép liệt kê khiến sự gian khổ nơi chiến trường ngày càng nâng lên
gấp bội lần sự gian khổ nơi chiến trường ngày càng nâng lên gấp bội lần
• Những đoàn xe nối đuôi nhau ngày đêm tiến về phía trước, nguyên nhân là bởi
“Chỉ cần trong xe có một trái tim”
• Hình ảnh hoán dụ “trái tim” khiến người đọc liên tưởng tới lòng yêu nước, Trái tim
ấy dào dạt tình yêu Tổ quốc như máu thịt, như mẹcha, như vợ như chồng… Trái
tim ấy luôn luôn sục sôi căm thù giặc Mỹ bạo tàn.
 Sức mạnh tinh thần của con ngươi đã chiến thắng bom đạn của kẻ thù

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH

Hình ảnh những
chiếc xe không kính

Hình ảnh những
người chiến sĩ lái xe

Tinh thần Tình cảm
Tư thế
dũng
đồng đội
ung
cảm
gắn bó,
dung
lạc quan
yêu
hiên
bất chấp
thương
ngang
hiểm nguy

Ý chí
quyết
tâm
vì miền
Nam

III. TỔNG KẾT
Nội dung
Từ việc khắc họa hình ảnh thơ độc đáo:
những chiếc xe không kính trong bài thơ đã
làm nổi bật hình ảnh những chiến sĩ lái xe ở
Trường Sơn thời chống Mĩ với tư thế hiên
ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm; bất chấp
khó khăn nguy hiểm và ý chí chiến đấu mãnh
liệt giải phóng Miền Nam.

Nghệ thuật
- Giọng điệu sôi nổi, trẻ trung pha sự tinh nghịch, ngang tàng.
- Ngôn ngữ mang tính khẩu ngữ, lời thơ tự nhiên gần gũi với
cuộc sống.
- Sử dụng biện pháp nghệ thuật: liệt kê, điệp ngữ, hoán dụ…

LUYỆN TẬP
Giống nhau:

- Cùng phải chịu những khó khăn gian khổ ở chiến trường.
- Cùng có ý chí, nghị lực, niềm tin, lí tưởng và tinh thần yêu nước; có tình
đồng chí, đồng đội gắn bó, keo sơn.
Hãy so sánh hình ảnh người lính trong hai bài
thơTHƠ
Đồng chí
BÀI
VỀ(Chính
TIỂUHữu)
ĐỘIvàXE
ĐỒNG
CHÍ
Bài thơ về
tiểu đội xe không kính (PhạmKHÔNG
Tiến Duật)KÍNH

Những người nông dân mặc áo
lính, thời kì đầu cuộc kháng
Những
chiến
sĩ
lái
xe
trong
thời
chiến chống pháp với vẻ đẹp,
kì
chống
Mĩ,
trẻ
trung
hồn
nhiên,
giản dị, tình cảm chân thành,
hóm
hỉnh,
tươi
tắn,
ngang
tàng,
chất phác, mà sâu sắc.
dũng cảm

VẬN DỤNG

Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nhận của em về hình tượng người lính
lái xe Trường Sơn.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Học bài cũ và hoàn thành các bài tập trong sách giáo khoa.
- Xem trước bài mới.

HẸN GẶP LẠI CÁC CON
TRONG TIẾT HỌC SAU!