CHỦ ĐỀ

2

SẮC MÀU NGÔN NGỮ

Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

MỤC TIÊU
– Nêu được các đặc điểm tiêu biểu của ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh.
– Xác định được vai trò của ngôn ngữ đối với đời sống văn hoá của người
dân ở Thành phố Hồ Chí Minh.
– Đề xuất được phương án bảo tồn, phát triển các ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh.

KHỞI ĐỘNG
Bằng trải nghiệm thực tế của mình, hãy nêu một số điểm đặc biệt của ngôn ngữ
ở Thành phố Hồ Chí Minh.

KHÁM PHÁ
Đọc văn bản và trả lời câu hỏi.
SẮC MÀU NGÔN NGỮ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế – văn hoá lớn của cả nước. Nơi đây có nền
văn hoá đặc biệt, được thể hiện qua nhiều phương diện, nổi bật là ngôn ngữ. Ngôn ngữ

ở Thành phố Hồ Chí Minh như một bức tranh lớn, vừa đa dạng sắc màu, vừa
mang nét đặc trưng riêng.

1. Sự đa dạng của ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh
Theo Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức và Việt Nam sử lược của Trần
Trọng Kim, vùng đất Thành phố Hồ Chí Minh được hình thành qua các cuộc chinh chiến,
dung nạp nhiều nhóm lưu dân từ buổi đầu khai mở. Họ là những người miền ngoài ở
vùng đất Thuận Quảng theo chúa Nguyễn lập nghiệp ở phương Nam; là người Minh
Hương theo đường biển xin chúa Nguyễn tá túc; và người dân Khmer (xưa gọi là người
Miên), vốn là người của nước Chân Lạp cách đây hơn năm (1) . Trải qua quá trình hình
thành và phát triển, đến nay, Thành phố Hồ Chí Minh là miền đất lành hội tụ cư dân từ
khắp mọi nơi. Theo thống kê, có 54 dân tộc được công nhận ở Việt Nam cư trú tại Thành
phố. Theo cơ cấu dân tộc, người Việt (Kinh) chiếm đa số, thứ hai là người Hoa, còn lại là
các tộc người khác như Khmer, Chăm,... Như vậy, Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đa
dân tộc ở mức độ cao nhất(2). Từ đó, nhiều loại ngôn ngữ đã được người dân Thành phố
Hồ Chí Minh sử dụng trong đời sống sinh hoạt và các hoạt động kinh tế, xã hội khác.

Thành phố Hồ Chí Minh quy tụ người dân từ nhiều vùng miền của cả nước về sinh
sống, học tập, làm việc. Vì vậy, tiếng Việt được sử dụng ở nơi đây đa dạng về cách
phát âm, dùng từ. Ở Thành phố mang tên Bác, trong giao tiếp hằng ngày, ta có thể
nghe được những giọng miền Bắc, miền Trung bên cạnh những từ ngữ mang đậm
màu sắc địa phương. Do đó, ngôn ngữ ở nơi này không chỉ mang màu sắc của ngôn
ngữ bản địa mà còn có sự đa dạng từ ngôn ngữ các vùng miền và dân tộc khác. Mặt
khác, với sự phát triển và hội nhập mạnh mẽ, Thành phố Hồ Chí Minh thu hút nhiều
người nước ngoài đến du lịch hoặc định cư học tập và làm việc lâu dài. Một số ngôn
ngữ nước ngoài như tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Hàn,… được sử dụng tại nhiều địa
điểm tham quan và các môi trường học tập, làm việc có yếu tố quốc tế.

2. Sự hài hoà trong sắc màu ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh
Cùng với sự đa dạng, ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh còn có đặc điểm nổi bật
khác là tính dung hợp, hài hoà. Những sắc màu phong phú trong bức tranh ngôn ngữ
ở Thành phố Hồ Chí Minh đã hoà quyện cùng nhau, tạo nên vẻ đẹp đặc trưng. Ngôn
ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh dung hợp mọi cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ các nước
và ngôn ngữ các vùng miền ở Việt Nam, kết hợp hài hoà và tạo nên bản sắc riêng
của ngôn ngữ ở Thành phố mang tên Bác. Dù là người bản địa hay người đến từ
vùng miền, đất nước khác, nếu đã gắn bó dài lâu với Thành phố Hồ Chí Minh thì chắc
chắn trong lời ăn tiếng nói sẽ có những nét đặc trưng riêng của nơi đây.
Theo bài viết “'Mơi mốt' với… tiếng Sài Gòn” của Trần Thanh Bình trên trang
thanhnien.vn
(2)
Theo bài viết “Đặc trưng văn hoá của Thành phố Hồ Chí Minh – Một quá trình tiếp
biến, chuyển đổi và tích tụ” của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Văn Chung (Giám đốc
Trung tâm nghiên cứu tôn giáo. Đại học KHXH&NV. ĐHQG – HCM) và Thạc sĩ Trương
Phan Châu Tâm (Khoa Ngữ văn Trung. Trường Đại học KHXH&NV.ĐHQG – HCM)
(1)

Hình 1. Vị trí địa lí của Thành phố Hồ Chí Minh
nằm trong vùng chuyển tiếp giữa miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ(1)
(Nguồn: Sở Giáo dục và Đào tạo TP. HCM)

Về âm sắc: nằm trong vùng chuyển tiếp giữa miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ,
giọng nói của người dân Thành phố Hồ Chí Minh vừa có nét rắn rỏi, chất phác của miền
Đông nắng gió, vừa mang âm hưởng ngọt ngào, hào sảng của miền Tây sông nước.
Khác với chất giọng ấm nhẹ, khi trầm khi bổng của người Hà Nội, giọng nói ngọt ngào
như “mía lùi” của người dân vùng sông nước Tây Nam Bộ; giọng người Thành phố Hồ
Chí Minh cũng ngọt, nhưng là cái ngọt thanh, sang sảng và khó lẫn vào đâu được (2).

Về ngữ âm: Tiếng Việt ở Thành phố Hồ Chí Minh thuộc phương ngữ Nam, nhóm
phương ngữ Nam Bộ(3). Một đặc trưng về phát âm có thể kể đến là sự đồng nhất các
Thành phố Thủ Đức trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh đã được Uỷ ban thường vụ
Quốc hội chính thức thông qua Nghị quyết thành lập vào ngày 24/7/2020 trên cơ sở
sáp nhập 3 quận cũ là Quận 2, Quận 9 và quận Thủ Đức. Từ ngày 1/1/2021 , Nghị
quyết này chính thức có hiệu lực, Thủ Đức trở thành thành phố đầu tiên của Việt Nam
thuộc loại hình đơn vị hành chính thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương.
(2)
Theo bài viết “Chuyện cái giọng Sài Gòn” của Hải Phan, truy cập từ
tusachonline.wordpress.com/
(3)
Theo bài báo khoa học “Tiếng Việt Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh là một cực
quy tụ và lan toả của tiếng Việt toàn dân” của Bùi Khánh Thế, đăng trên Tạp chí Đại
học Sài Gòn.
(1)

vần -in, -it với –inh, -ich và -un, -ut với –ung, -uc. Bên cạnh đó, trong phát âm
thường có khuynh hướng lẫn lộn s/x và tr/ch như phương ngữ Bắc. Tuy nhiên,
trên các phương tiện đại chúng và trong hoạt động văn hoá – giáo dục, sự phân
biệt các âm trên được duy trì rất có ý thức (1).
Về từ ngữ: Người dân Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và người miền Nam nói chung có
thói quen dùng từ mộc mạc và giàu tình cảm như đệm từ “dạ” ở đầu câu, đệm các từ “nghen”,
“hén”, “hen” ở cuối câu hay sử dụng đại từ “con” để xưng hô với hầu hết người lớn tuổi hơn.
Bên cạnh đó, còn nhiều từ ngữ đặc biệt khác được sử dụng trong lời ăn tiếng nói của người
dân nơi đây, để một khi cất lời người ta nhận ra ngay đây là “giọng Sài Gòn

– Thành phố Hồ Chí Minh”. Trải qua quá trình dung hợp, tiếp nhận văn hoá và
ngôn ngữ từ các nước, ở Thành phố Hồ Chí Minh, các từ ngữ gốc nước ngoài
cũng được dùng phổ biến trong ngôn ngữ giao tiếp thường ngày và cả trong cách
đặt tên, gọi tên các địa danh. Các danh nhân khoa học và văn hoá chân chính của
Pháp được dùng để đặt tên một số con đường: Pasteur, Yersin, Calmette,… hay
các địa danh như ngã tư Ga (Gare), kênh Xáng (Chaland), cầu Bót (poste) (2),…

Hình 2. Thành phố Hồ Chí Minh – nơi tập hợp nhiều dân tộc và người dân đến từ nhiều vùng miền
khác nhau (Nguồn: Sở Thông tin và Truyền thông TP.HCM )
Theo công trình “Tiếng Việt trên các miền đất nước (Phương ngữ học)” của Hoàng Thị
Châu (1989), NXB KHXH - Hà Nội.
(2)Theo bài viết “Những đặc trưng ngôn ngữ - văn hóa của địa danh Nam Bộ” của Lê
Trung Hoa, truy cập từ trang khoavanhoc-ngonngu.edu.vn của Khoa Văn học, trường
đại học Khoa học xã hội và nhân văn – ĐHQG Thành phố Hồ Chí Minh.
(1)

2

Sự dung hợp và hài hòa chính là đặc điểm nổi bật của ngôn ngữ ở Thành phố
Hồ Chí Minh, cũng như mảnh đất và con người nơi đây luôn bao dung, hào sảng,
nghĩa tình. Quá trình này vẫn chưa từng dừng lại, ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí
Minh vẫn sẽ luôn dung hợp với những ngôn ngữ từ nơi khác đến và kết hợp hài
hoà, tạo nên nét đẹp riêng của ngôn ngữ Thành phố mang tên Bác.
3. Vai trò của ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh
Sự đa dạng và tính hài hoà của ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh có ý nghĩa
quan trọng đối với đời sống văn hoá và sự phát triển kinh tế, xã hội nơi đây. Ngôn
ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành phương tiện giao tiếp hiệu quả, gắn kết
cộng đồng. Mặt khác, nó cũng tạo nên màu sắc văn hoá đa dạng, phong phú, tạo điều
kiện thuận lợi để giao lưu quốc tế, góp phần dựng xây và phát triển đất nước.

Nằm trong tiếng nói yêu thương,
Nằm trong tiếng Việt vấn vương một đời.
Sơ sinh lòng mẹ đưa nôi,
Hồn thiêng đất nước cũng ngồi bên con.
(Nằm trong tiếng nói – Huy Cận)
Chúng ta yêu thương, trân quý ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh cũng là
yêu thương, trân quý ngôn ngữ của dân tộc Việt Nam. Là công dân Thành phố Hồ
Chí Minh, chúng ta phải có trách nhiệm giữ gìn và phát huy thứ của cải quý báu
và thiêng liêng của dân tộc. Giữ gìn tiếng nói, chữ viết là giữ gìn bản sắc văn hoá,
ý chí, nguồn cội của dân tộc mình. Trong xu thế tiếp biến, hội nhập văn hoá đang
diễn ra mạnh mẽ, việc bảo tồn, phát triển ngôn ngữ trở nên quan trọng và cấp
thiết, là nhiệm vụ của mọi cấp, mọi ngành và chính mỗi người dân.
(Nhóm biên soạn)

?

CÂU HỎI
1.Nêu những đặc điểm tiêu biểu của ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh.
2.Điều gì đã tạo nên sự đa dạng về ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh?
3. Sự đa dạng, dung hợp, hài hoà đã được thể hiện như thế nào trong cách

sử dụng ngôn ngữ của cư dân Thành phố Hồ Chí Minh?
4. Từ hiểu biết về ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh, hãy trình bày cảm nhận của em
về ý nghĩa, vai trò của ngôn ngữ đối với đời sống văn hoá của người dân vùng đất này.

LUYỆN TẬP
Hãy vẽ sơ đồ khái quát các đặc điểm tiêu biểu của ngôn ngữ ở Thành phố
Hồ Chí Minh.
Gợi ý: Em có thể vẽ dạng sơ đồ như sau:
ĐẶC ĐIỂM TIÊU BIỂU CỦA NGÔN NGỮ
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Đặc điểm 1

Đặc điểm 2

Biểu hiện của đặc điểm 1

Biểu hiện của đặc điểm 2

VẬN DỤNG
Hãy thảo luận nhóm và trình bày các biện pháp bảo tồn, phát
triển ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Gợi ý: Em có thể sử dụng bảng kiểm dưới đây để định hướng
và tự kiểm tra, điều chỉnh, rút kinh nghiệm sau khi thực hành.
Nội dung kiểm tra
Khi

Chú ý lắng nghe và ghi chép các ý kiến trong nhóm

thảo Có ý kiến phản hồi và trao đổi nghiêm túc với các thành
luận viên khác
nhóm Có ngôn ngữ trao đổi lịch sự, khách quan, không công
kích cá nhân
Mở
Có lời chào và phần tự giới thiệu về bản thân
đầu Giới thiệu được vấn đề sẽ trình bày
Trình bày được lí do phải bảo tồn và phát triển
ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh
Nội
Nêu được một số biện pháp cụ thể để bảo tồn
Khi
trình dung và phát triển ngôn ngữ ở Thành phố Hồ Chí Minh
bày

chính
Kết
thúc

Nêu được lí do vì sao lại lựa chọn các biện
pháp đó
Khẳng định lại ý kiến đã trình bày
Đề xuất vấn đề để thảo luận thêm
Cảm ơnvà chào kết thúc

Đạt

Chưa